Sıfır Atık Hareketi kapsamında içecek ambalajlarının geri dönüşümünü artırmak amacıyla depozito yönetim sistemini devreye alan Bakanlık, çevreyi korumaya yönelik yeni bir adım daha atmaya hazırlanıyor.
Bakanlık tarafından geçen yıl yayımlanan 2025-2028 Ulusal Döngüsel Ekonomi Stratejisi ve Eylem Planı ile Tek Kullanımlık Plastikler, Deniz Çöpleri ve Mikroplastikler Yol Haritası doğrultusunda önemli düzenlemeler gündeme geldi. Bu çerçevede, tek kullanımlık plastiklerin ve mikroplastiklerin çevre üzerindeki olumsuz etkilerini azaltmak ve AB Tek Kullanımlık Plastikler Direktifine uyum sağlamak amacıyla hazırlanan yönetmelik çalışmalarında sona gelindi.
Hazırlanan taslak kapsamında çevre kirliliğine yol açan plastik çatal, bıçak, kaşık, yemek çubuğu, tabak, genleştirilmiş polistiren (EPS-köpük) gıda kapları, içecek kapları ve bardakları, plastik çubuklu kulak temizleme çubukları ile pipet gibi tek kullanımlık plastik ürünlerin kullanımının sona erdirilmesi planlanıyor. Yönetmelik taslağının önümüzdeki günlerde kurumların görüşüne açılması bekleniyor.
Sivil toplum kuruluşları ve sektör temsilcilerinin değerlendirmelerinin ardından son haline getirilecek olan düzenlemenin yıl sonuna doğru yürürlüğe girmesi hedefleniyor. Bu ürünlerin piyasaya sunulmasının durdurulmasıyla yıllık yaklaşık 1,5 milyon ton karbondioksite eşdeğer karbon salımının önüne geçilmesi ve yaklaşık 1,5 milyar liralık atık yönetimi maliyetinden tasarruf edilmesi öngörülüyor.
Tek kullanımlık plastiklerin yerine cam, porselen, ahşap ve karton gibi çevre dostu alternatiflerin kullanılması teşvik edilecek. Ayrıca ilerleyen dönemde kısmen plastikten üretilen içecek bardakları ve gıda kapları, kargo poşetleri, ıslak mendiller ve yüzey temizleme havluları gibi ürünlerin tüketimini azaltmak amacıyla kısıtlama ve işaretleme gibi ek önlemlerin de devreye alınması planlanıyor.
TÜRKİYE’DE TEK KULLANIMLIK PLASTİK TÜKETİMİ 2022’DE 709 BİN TONU AŞTI
Yeni yönetmelik hazırlıkları kapsamında Bakanlık, Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) ile birlikte vatandaşların tek kullanımlık plastik ürünlere yönelik yaklaşımını inceleyen bir araştırma gerçekleştirdi.
Araştırma sonuçlarına göre katılımcıların yüzde 77,65’i günlük hayatlarında tek kullanımlık plastikleri daha az kullanma fikrini desteklerken, yüzde 9,99’u bu görüşe katılmadığını belirtti. Katılımcıların yüzde 72,52’si tek kullanımlık plastik ürünleri daha az satın alınmasını desteklediğini ifade ederken, yüzde 11,68’i bu öneriye karşı çıktı.
Araştırmaya katılanların yüzde 76,40’ı plastik pipet, tabak, çatal, bıçak, kaşık ve bardak gibi bazı tek kullanımlık plastik ürünlerin kullanımının sınırlandırılmasının yararlı olacağını düşünürken, yüzde 60,02’si bu ürünlerin tamamen yasaklanmasını desteklediğini dile getirdi.
Katılımcıların yüzde 78,71’i bu tür plastik ürünlerin kısıtlanması veya yasaklanması durumunda kağıt, karton ve ahşap gibi alternatif ürünlerin tercih edilmesini desteklediğini belirtirken, yüzde 80,12’si ise metal, porselen ve seramik gibi tekrar kullanılabilen ürünlere yönelimi olumlu bulduğunu ifade etti.
Verilere göre Türkiye’de 2022 yılında toplam 709 bin 348 ton tek kullanımlık plastik ürün tüketildi. Bu miktarın içinde 2 bin 858 ton kulak temizleme çubuğu, 32 bin 406 ton plastik çatal ve kaşık, 25 bin 584 ton tabak, 10 bin 234 ton pipet, 5 bin 117 ton plastik karıştırıcı, 63 bin ton gıda kabı, 120 bin ton plastik bardak ve 155 bin 935 ton plastik içecek şişesi yer aldı. Tek kullanımlık plastik tüketiminin sonraki yıllarda daha da arttığı belirtildi.
AVRUPA’DA BİRÇOK ÜLKEDE YASAKLANDI
Avrupa Birliği’nin 2019 yılında kabul ettiği “Tek Kullanımlık Plastikler Direktifi” doğrultusunda birçok Avrupa ülkesi plastik kullanımını sınırlandıran veya tamamen yasaklayan düzenlemeleri yürürlüğe koydu.
Bu kapsamda Fransa, tek kullanımlık plastik ürünlerin büyük bölümünü ülke genelinde yasaklayarak AB direktifinin de ötesine geçen kapsamlı uygulamalar hayata geçirdi. Ülkede aynı zamanda geri dönüşüm hedefleri de oldukça yüksek seviyede tutuldu.
Almanya ise direktifte yer alan maddeleri büyük ölçüde ulusal mevzuata aktararak üreticilere raporlama zorunluluğu getirdi. Ayrıca “Tek Kullanımlık Plastikler Fonu (Single-Use Plastics Fund)” gibi finansal mekanizmalarla çevre projelerinin desteklenmesi sağlandı.
İspanya, tek kullanımlık plastik ürünlerin satışını yasaklayan düzenlemeleri yürürlüğe koyarken, plastik ambalajlar için kilogram başına vergi uygulaması başlatarak sürdürülebilir malzemelerin kullanımını teşvik etti.
Hollanda, 2023 yılından itibaren bazı tek kullanımlık ürünlere ücret uygulaması getirirken, 2024 itibarıyla bu ürünlerin bir kısmının satışını kademeli olarak kaldırmaya başladı.
İrlanda da AB direktifinin ötesine geçen adımlar planlıyor. Ülkede ıslak mendiller ve tek kullanımlık servis ürünlerinin yasaklanması ile içecek bardakları için ek ücret gibi tüketimi azaltmaya yönelik vergilerin uygulanması gündemde.
İtalya, AB direktifinde yer alan temel yasakları uygularken özellikle gıda ambalajlarında kompostlanabilir plastiklere (EN 13432 standardı) istisna tanıyan düzenlemelerle alternatif çözümler geliştirmeye çalışıyor. Yunanistan ise kamu kurumlarında tek kullanımlık plastik ürünlerin kullanımını yasakladı.
Bunun yanı sıra Estonya, Letonya, Polonya, Slovenya ve Finlandiya gibi ülkeler de AB direktifini ulusal mevzuatlarına tam olarak uyarlamak için çalışmalarını sürdürerek eksik düzenlemeleri uygulamaya geçirmeyi hedefliyor.