Birleşmiş Milletler’in New York’taki merkezinde her yıl düzenlenen Genel Kurul’un üst düzey toplantıları, üye ülkelerin devlet ve hükümet başkanları ile dışişleri bakanlarını küresel meseleleri görüşmek üzere bir araya getiriyor.93 üyeli BM’nin bu yılki yüksek düzeyli Genel Kurul haftası, 22-28 Eylül tarihleri arasında gerçekleştirilecek. BM Genel Sekreteri Antonio Guterres'in son kez açılış rolünü üstleneceği 81. BM Genel Kurulu'na, Bangladeş Dışişleri Bakanı Khalilur Rahman başkanlık edecek.955'ten beri sürdürülen bir gelenek olarak başkanlardan sonra ilk konuşmayı yine Brezilya yapacak. Brezilya'nın ardından ev sahibi ABD söz alacak.
BM Genel Kurulu'nda Türkiye'yi temsilen ise Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan ilk gün 4. sırada konuşmasını yapacak. Cumhurbaşkanı Erdoğan, BM Genel Kurulu'na6'ncı kez hitap edecek.
İKLİM, YAPAY ZEKA VE KÜRESEL SAĞLIK GÜNDEMDE
Bu yıl "Güveni Yeniden Tesis Etmek, Dönüşümü Yönetmek: Herkes İçin Sonuç Üreten BM" temasıyla toplanan Genel Kurul'a50'den fazla devlet ve hükümet başkanının yanı sıra çok sayıda cumhurbaşkanı yardımcısı, başbakan yardımcısı, bakan ve diğer üst düzey hükümet yetkililerinin katılması bekleniyor.
Genel Kurul’un ana teması doğrultusunda, Birleşmiş Milletler’in değişen küresel koşullara uyum sağlaması ve çok taraflı iş birliği sisteminin güçlendirilmesi öne çıkan başlıklar arasında yer alıyor. Jeopolitik rekabetin artması, farklı bölgelerdeki savaşların sürmesi, ekonomik eşitsizlikler ve küresel ölçekte yaşanan krizler nedeniyle uluslararası kuruluşların daha etkin hale getirilmesi gündeme gelecek. Ayrıca üye ülkeler arasındaki güvenin yeniden güçlendirilmesi ve BM’nin küresel sorunlara daha etkili çözümler üretebilmesi de liderlerin konuşmaları ile gerçekleştirecekleri ikili görüşmelerde ele alınması beklenen konular arasında bulunuyor.
Liderlerin gündeminde iklim değişikliği ve Sürdürülebilir Kalkınma Hedefleri başta olmak üzere kalkınmanın finansmanı, yapay zeka ve teknolojideki dönüşüm, küresel sağlık, pandemilere hazırlık, nükleer silahsızlanma ve uluslararası güvenlik gibi birçok başlığın yer alması bekleniyor.
Bu çerçevede, iklim eylemi ve adil dönüşüm, nükleer silahsızlanma, Kalkınma Hakkı Bildirgesi’nin 40. yılı ve deniz seviyesindeki yükselişin oluşturduğu tehditler gibi başlıkların ele alınacağı çeşitli üst düzey toplantılar yapılması planlanıyor. Ayrıca gelecekte yaşanabilecek salgınlara yönelik hazırlık ve müdahale kapasitesinin geliştirilmesi ile ırkçılık, ırk ayrımcılığı, yabancı düşmanlığı ve bunlarla bağlantılı hoşgörüsüzlükle mücadele de toplantıların gündeminde yer alacak.
Diğer taraftan liderlerin hem BM Genel Kurul kürsüsünden yapacakları konuşmalarda, hem de ikili ve çok taraflı toplantılarda halihazırda dünyanın farklı yerlerinde süregelen çatışma, kriz ve ihtilafları ele almaları öngörülüyor.
Bu çerçevede Gazze'de süren soykırımın birçok liderin ana gündemi olması beklenirken, İran'a yönelik saldırılar ve Hürmüz Boğazı'nda seyrüsefer serbestisi, Rusya-Ukrayna Savaşı, Kıbrıs meselesi, Sudan’daki çatışmalar ve ağırlaşan insani durum ile Myanmar'daki insani krizden Haiti'deki güvenlik krizine kadar birçok farklı gelişmenin görüşülmesi bekleniyor.
BM Genel Kurulu çerçevesinde önemli bir diğer husus da İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu'ya yönelik Uluslararası Ceza Mahkemesi'nin (UCM) 2024'te çıkardığı tutuklama kararının uygulanıp uygulanmayacağı olarak ön plana çıkıyor.
New York Belediye Başkanı Zohran Mamdani, Netanyahu'nun UCM kararınca tutuklanması gerektiğini ve şehir yasalarının verdiği yetkilerle hareket edeceklerini belirtirken, bu çerçevede tutuklamaya yönelik bağımsız yasal yetkileri bulunmadığını ve federal hükümetin bu adımı atması gerektiğini vurguladı.
Diğer taraftan ABD hükümeti Netanyahu'nun "hiçbir şekilde tutuklanmayacağına" işaret ederken, BM Genel Kurulu'nda hitap etmesi beklenen Filistin Devlet Başkanı Mahmud Abbas ve Filistinli yetkililerin vize talebini de bir kez daha reddetti.
BM GENEL SEKRETERLİĞİNDE YENİ DÖNEM HAZIRLIĞI
Genel Kurul toplantıları, görev süresi yıl sonunda tamamlanacak olan BM Genel Sekreteri Antonio Guterres ile genel sekreterlik için adaylığını sürdüren isimler açısından da önemli bir süreç olarak öne çıkıyor.
Görev süresi 31 Aralık 2026'da sona erecek Guterres'in son Genel Kurul konuşmasında, uluslararası sistemin karşı karşıya olduğu çok sayıda kriz ve değişen küresel dengeler karşısında çok taraflı işbirliğinin güçlendirilmesi mesajını vermesi beklenirken, Guterres'in aynı zamanda BM Şartı'nın temel ilkelerine bağlılık ve anlaşmazlıkların çözümünde diyaloğun önemi üzerinde durması öngörülüyor.
Bir sonraki BM Genel Sekreteri için seçim süreci devam ederken, yeni Genel Sekreterin Ocak 2027'de göreve başlaması öngörülüyor.
Genel Kurul kapsamında yürütülecek diplomatik temasların, yeni genel sekreterin seçilmesi bağlamında da önem taşıması bekleniyor.