Müslüman alemi 11 ayın sultanı Ramazan’ı coşkuyla karşıladı. Ramazan’ın gelişiyle, en önemli sembollerinden biri olan mahya geleneği de kendisini gösterdi. Karanlık çökünce camileri aydınlatan ışıl ışıl mahyalar, Ramazan sevincini katlıyor. Ne anlama geldiğini bilmeyen vatandaşlar ise, arama motorlarında “Mahya nedir?” sorusunun yanıtını araştırıyor. İşte merak edilen detaylar…
MAHYA NEDİR? MAHYANIN ANLAMI
Mahya kelimesinin kökeni, yalnızca ramazan ayında ve dini açıdan önemli gecelerde kurulmasından dolayı Farsça’da “aylık” anlamına gelen “mahiye” sözcüğüne dayanır. Rivayetlere göre, 1614 yılında Fatih Camii müezzinlerinden Hattat Hafız Ahmed Kefevi’nin yaptığı iki minare arasındaki ışıklı süslemeler, dönemin padişahı I. Ahmed’in büyük beğenisini kazanmıştır. Bunun üzerine, dini kurallara uygun olmak kaydıyla minareler arasına ışıklandırma kurulmasını istemiştir. Ayrıca III. Murad döneminde yapılan bir hatırlatmada, Mevlid, Regaip ve Berat kandillerinde minarelerin kandillerle aydınlatılması yönünde talepler yer almıştır.
KUTSAL ZAMANLARDA UYGULANAN BİR GELENEK
Mahya geleneği, üç ayların başlamasıyla birlikte ortaya çıkan ve kökleri İslam tarihine uzanan bir uygulamadır. Mescid-i Haram’da bulunan yüzlerce kandilden bazılarının yalnızca ramazan ve hac döneminde yakıldığı bilinmektedir. Bu kandillerin, direkler arasına gerilen ipler üzerine bakır kancalar yardımıyla asıldığı ve ihtiyaç duyulan yerlere taşınabildiği aktarılır. Bu uygulamanın, ilerleyen zamanlarda mahya geleneğinin oluşmasına ilham verdiği ve kutsal günlerde ışık yakma alışkanlığını yaygınlaştırdığı kabul edilir.
Zaman içinde bu gelenek Osmanlı İmparatorluğu dönemine taşınmış ve nesilden nesile aktarılan özel bir sanat dalı haline gelmiştir. Osmanlı’da mahyalar, büyük bir emek ve ustalık gerektiren düzeneklerle hazırlanır, minareler arasına gerilen iplerde asılı kandiller zeytinyağıyla yakılırdı. Bu kandiller her akşam yeniden doldurularak ışığın sürekliliği sağlanır, böylece hem dini hem de kültürel bir sembol olarak yaşatılırdı.
UZUN DEĞERLENDİRMELER SONUCU KARAR VERİLİYOR
Günümüzde mahyalar, geleneksel kandiller yerine elektrik ampulleri ve kablolar kullanılarak hazırlanıyor. Mahyalarda yer alacak yazı ve görseller ise uzun değerlendirmeler sonucunda belirleniyor. Ramazan ayının başlangıcında genellikle “Hoş Geldin Ya Şehr-i Ramazan”, “On Bir Ayın Sultanı” ve “Oruç Tut, Sıhhat Bul” gibi karşılayıcı ve teşvik edici ifadeler tercih ediliyor. Ayın sonuna yaklaşılırken ise “La İlahe İlallah” ve “Elveda Ya Şehr-i Ramazan” gibi veda ve manevi anlam taşıyan sözlere yer veriliyor.
Mahya sanatının özellikle ramazan ayında yoğun olarak görülmesi, bu geleneğin İslam dünyasında doğrudan ramazanla özdeşleşmesine neden oluyor. Bu ışıklı yazılar, hem dini atmosferi güçlendiren hem de ramazanın manevi ruhunu yansıtan önemli semboller arasında yer alıyor.