Cumhuriyet tarihinin ilk darbesi, 27 Mayıs960’da, iktidar partisi Demokrat Partinin (DP) “Türkiye’yi baskı rejimine ve kardeş kavgasına götürdüğü” iddiasıyla bir grup subayın yönetime el koymasıyla yaşandı. Eski Başbakan Adnan Menderes, eski Dışişleri Bakanı Fatin Rüştü Zorlu ve eski Maliye Bakanı Hasan Polatkan’ın idamıyla sonuçlanan darbe, ülkede çalkantılı bir sürecin önünü açtı. Sağ-sol çatışmalarının, toplumsal sorunların arttığı bu süreçte,6 Şubat969’da Türkiye siyasi tarihine “kanlı pazar” olarak geçen olay yaşandı. İstanbul’a demirleyen Amerikan 6. Filosunu protesto sırasında yaşanan olaylarda 2 kişi öldü, yüzlerce kişi yaralandı. Anayasa değişikliğiyle “DP’lilerin siyasi haklarının iade edilmesine” yönelik TBMM’ye verilen teklif, dönemin siyasi tartışmalarının fitilini ateşledi. Genel Başkanlığını İsmet İnönü’nün yaptığı CHP’nin de olumlu baktığı bu teklife, silahlı kuvvetler karşı çıktı. Büyük tartışmaların yaşandığı bu süreçte anayasa değişikliği teklifi komisyondan geri çekilerek, genel seçime gidildi. Süleyman Demirel’in liderliğindeki Adalet Partisi,969 genel seçimlerinde büyük başarı kazanarak tek başına iktidar oldu. Demirel’in başbakan olduğu bu seçimde,43 milletvekili çıkaran CHP, ana muhalefette kalmaya devam etti.
“ARA REJİM” DÖNEMİ
Başbakan Süleyman Demirel’in istifa etmek zorunda kaldığı süreçte Türkiye, temel hak ve özgürlüklerin kısıtlandığı “ara rejim” dönemine girdi. Muhtıra sonrasında başlanan operasyonlarda birçok kişi gözaltına alınıp hapse atıldı. Çok sayıda işkence ve kötü muamele iddialarının ortaya atıldığı, demokrasinin kaybedildiği bu süreçte, Deniz Gezmiş, Yusuf Aslan ve Hüseyin İnan, 6 Mayıs972’de idam edildi. Dönemin CHP Kocaeli Milletvekili Nihat Erim, partisinden istifa ederek 26 Mart971’de başbakan oldu ve yeni hükümeti kurdu. Çok uzun ömürlü olmayan yeni kabine, yerini 22 Mayıs972’de Ferit Melen hükümetine bıraktı. Melen hükümeti de bir süre sonra görevi bırakınca5 Nisan973-26 Ocak974 yılları arasında görev yapan Mehmet Naim Talu hükümeti ülkeyi seçime taşıdı. Talu’dan sonra Başbakanlık koltuğuna 37. Hükümet’i kuran Bülent Ecevit geçti.2 Mart971 Muhtırası’nın ardından2 Eylül980 darbesine giden süreçteki 9 yılda,1 hükümet değişikliği oldu. Siyasi tartışmaları, toplumsal bunalımı daha da derinleştiren muhtıra sonrasında yaşanan gelişmeler,2 Eylül980 darbesine giden yolun kilometre taşı oldu. AA