Türkiye Cumhuriyeti'nin kurucusu Mustafa Kemal Atatürk'ün ölümünden 8 yıl önce, 11 Kasım 1930 tarihinde Ankara'daki Gazi Orman Çiftliği'nde kaydedilen görüntüler, tarih araştırmacısı Ali Taner Tümer'in çalışmalarıyla 'Kronik Doküman' adlı YouTube kanalında izleyiciyle buluştu. Atatürk'ün ABD'nin Türkiye Büyükelçisi Joseph Grew ile çiftlikte bir araya geldiği ve Amerikan halkına hitap ettiği tarihi kayıtların farklı bölümleri daha önce çeşitli arşivlerde yayımlanmıştı. Yeni çalışmada film görüntüleri, dönemin gazeteleri ve ulaşılabilen fotoğraflar bir araya getirilerek bütünleştirilmiş bir versiyon hazırlandı. Atatürk'ün ABD Büyükelçisi Joseph Grew'den Fransızca söz istediği kısa diyalog ise ilk kez gün yüzüne çıktı. Cumhuriyet'in kuruluşunun 7'nci yılında gerçekleştirilen görüşme, Türkiye ile ABD arasındaki diplomatik ilişkiler açısından da tarihi önem taşıyor. Atatürk'ün ebediyete irtihalinin 88'inci yıl dönümü öncesinde yeniden gündeme gelen görüntülerde, Büyükelçi Joseph Grew ile çiftlikte gerçekleştirdiği görüşme ve Amerikan halkına seslendiği anlar yer alıyor.
ATATÜRK'ÜN FRANSIZCA DİYALOĞU İLK KEZ PAYLAŞILDI
Görüntülerin en dikkat çekici bölümlerinden biri, Atatürk'ün Amerikan halkına hitabından hemen önceki kısa diyalog oldu. ABD Büyükelçisi Joseph Grew'in konuşmasını tamamlamasının ardından Atatürk, Fransızca olarak 'Müsaadenizle birkaç şey söyleyebilir miyim?' anlamına gelen bir ifadeyle söz istedi. Joseph Grew ise yine Fransızca, 'Lütfen ekselansları' karşılığını verdi. Atatürk, bu kısa diyaloğun ardından Amerikan halkına yönelik konuşmasına Türkçe başladı. Atatürk'ün Büyükelçi Joseph Grew ile Gazi Orman Çiftliği'ni gezerken Fransızca konuştuğu başka görüntülerin daha önce çeşitli arşivlerde yayımlandığını belirten tarih araştırmacısı Ali Taner Tümer, hitaptan hemen önceki diyaloğun ise ilk kez paylaşıldığını söyledi. Tarih araştırmacısı Ali Taner Tümer, şunları söyledi: "Atatürk'ün çok kısa da olsa Fransızca konuştuğu bu nadir anı yakalamış olduk. Daha önce yayımlanan görüntülerde Büyükelçi ile çiftliği gezerken Fransızca konuştuğu bölümler bulunuyordu. Ancak Amerikan halkına hitabından önceki bu Fransızca kesit ilk kez yayımlandı. Atatürk'ün Fransızcaya hakimiyetini gösteren, filme alınmış çok önemli ve kıymetli bir kayıt."
"TÜRK MİLLETİ TAB'EN DEMOKRATTIR"
Atatürk, Amerikan halkına yönelik konuşmasında Türk milletinin demokratik karakterine vurgu yaptı. "Türk milleti tab'en demokrattır" sözleriyle Türk toplumunun demokrasi anlayışına dikkati çeken Atatürk, Amerikan demokrasisinin ulusal birliğin kurulmasındaki rolüne de değindi. İki ülkenin farklı tarihsel geçmişlerine rağmen demokrasi ve millet egemenliği temelinde ortak değerler taşıdığını ortaya koydu.
TÜRK-AMERİKAN DOSTLUĞU VE DÜNYA BARIŞI MESAJI
Atatürk, konuşmasında Türk ve Amerikan halkları arasındaki karşılıklı sevgi ve dostluğun önemini de vurguladı. İki millet arasındaki yakınlığın geçmişten gelen yanlış düşünceleri ve önyargıları ortadan kaldırabileceğini belirten Atatürk, insanlığın mazi hurafelerini silerek ilerlemesi gerektiğine işaret etti. Atatürk, Türk-Amerikan dostluğunu yalnızca iki ülke arasındaki ilişkiler açısından değil, milletler arasında karşılıklı anlayışın geliştirilmesi bakımından da değerlendirdi. Atatürk'ün 96 yıl önceki hitabında öne çıkan bir diğer konu ise dünya barışı oldu. İnsanlığın sulh ve huzur sahasına ulaşması gerektiğini ifade eden Atatürk, Türkiye'nin hedeflerinin medeniyet, insanlık ve barış idealleriyle bağlantılı olduğunu anlattı. Konuşmasında geçmişin olumsuzluklarının geride bırakılması, milletler arasında dostluğun güçlendirilmesi ve insanlığın ortak bir barış anlayışı etrafında buluşması mesajını verdi.
FARKLI ARŞİVLER BİRLEŞTİRİLDİ VE RENKLENDİRİLDİ
Tarihi görüntülerin bir araya getirilmesi için farklı arşivlerden yararlandıklarını belirten tarih araştırmacısı Ali Taner Tümer, Sinema Genel Müdürlüğü'nün Film Mirasım arşivi başta olmak üzere çeşitli kaynaklarda kayıtların farklı bölümlerinin bulunduğunu söyledi. Güney Karolina Üniversitesi arşivinden de görüntüler temin edildiğini aktaran Ali Taner Tümer, şöyle devam etti: "Bu görüntüler aslında çeşitli arşivlerde yayımlandı. Ancak bu versiyonuyla, ulaşılabilen fotoğrafların da birleştirilmesiyle tam haliyle yayımlanmamıştı. Biz bu kayıtları ve fotoğrafları bir araya getirerek bütünleştirilmiş bir video hazırladık." Araştırma sırasında dönemin gazetelerini ve günümüze ulaşan fotoğrafları da incelediklerini belirten Ali Taner Tümer, Atatürk'ün Büyükelçi Joseph Grew ile buluşmasına ilişkin 6-7 fotoğrafa erişebildiklerini söyledi. Konuşmanın yapıldığı ana ait bir fotoğrafa ise rastlamadığını belirten Ali Taner Tümer, o dönemde başka fotoğrafların da çekilmiş olabileceğini düşündüğünü ifade etti. Ali Taner Tümer, bu fotoğrafların henüz ortaya çıkarılmamış olabileceğini veya farklı arşivlerde bulunabileceğini belirterek, tarihi belgelerin araştırılmasının önemine dikkat çekti. Görüntülere ulaşılması ve renklendirilmesi sürecinin yalnızca kendisinin çalışması olmadığını vurgulayan Ali Taner Tümer, arşiv kaynakları ve ilgili kurumların katkılarıyla kayıtların bir araya getirildiğini anlattı. Çalışmada görüntülerin elde edilmesi, incelenmesi, düzenlenmesi ve renklendirilmesi aşamalarında ortak emek bulunduğunu belirten Ali Taner Tümer, şu ifadeleri kullandı: "Bu görüntülere ulaştık, bir araya getirdik ve renklendirdik. Bu çalışmanın tamamı benim emeğim değil. Farklı kaynaklardan ve arşivlerden yararlanarak bu tarihi kaydı bütünleştirdik." Tarihi görüntülere uygulanan işlemler hakkında da bilgi veren Ali Taner Tümer, kayıtlarda herhangi bir yapay zeka canlandırması veya görüntü netleştirme çalışması yapılmadığını vurguladı. Orijinal görüntülerin dokusunun korunmasına dikkat ettiklerini belirten Ali Taner Tümer, sözlerini şöyle tamamladı: "Görüntülerde herhangi bir netleştirme, yakınlaştırma veya restorasyon uygulanmadı. Elimize ulaşan görüntüler yalnızca renklendirildi. Yapay zekayla yeni bir görüntü oluşturulmadı, görüntülerin dokusuna müdahale edilmedi. Atatürk'ün gerçek görüntülerinin özgünlüğünü korumak bizim için çok önemli."