Arz-talep dengesizliği ile kilosu 2019 yılında0 TL’ye kadar çıkan patates ve soğan fiyatlarındaki dalgalanmanın ardından kuru soğan ve patates ihracatına sınırlama getirildi. Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren tebliğe göre, ihracatı ön izne bağlı ürünler listesine kuru soğan ve taze veya soğutulmuş patates de eklendi. TMMOB Ziraat Mühendisleri Odası Genel Başkanı Özden Güngör, 20 Nisan 2020 tarihine kadar ithal edilecek 200 bin ton patates için, yüzde9.3 olan gümrük vergisi kaldırıldığını ve9 yıllık ithalat toplamının üç katı kadar patates ithal edilecek olmasının, tarımsal üretim açısından oldukça üzüntü verici olduğunu söyledi. Güngör, “Türkiye’nin patates ve soğan üretimi 2019 yılında artmıştır. Bu üretim iç tüketime yetmektedir. Dolayısıyla herhangi bir ithalata gerek yoktur” dedi.
ÜRETİMİMİZ0 BİN TONU GEÇMEDİ
İthalatın çözüm olmadığını ancak sorunların çözümü için bir yöntem olarak benimsenmeye devam edildiğine vurgu yapan Güngör, “İthal edilecek 200 bin ton patates için, yüzde9.3 olan gümrük vergisi kaldırıldı. Türkiye’nin 2000-2018 yılları arasında yaptığı toplam patates ithalatı 72 bin ton oldu. Patates ithalatımız aynı dönemde, hiçbir yıl0 bin tonu geçmedi.9 yıllık ithalat toplamının üç katı kadar patates ithal edilecek olması, tarımsal üretimimizin geldiği noktayı göstermesi açısından oldukça üzüntü vericidir” ifadelerini kullandı. Patates fiyatlarında yıldan yıla oluşan dalgalanmanın ana nedenleri olarak; ekim planlamasının yapılmaması, ekim alanlarının artması, ihracatta yaşanan sıkıntılar, girdi maliyetleri, verilen teşvikler, doğal afetler, patates hastalıkları ve zararlılarını işaret eden Güngör, “Gerekli denetimlerin az yapılması ile aracılar fiyatı yükseltmektedirler. Bu arada hükümetin yıl içerisinde patates ve soğan ithalatı yapması ise tam bir facia olmaktadır. Patates üreten çiftçilerin örgütlenememesi, üretim planlaması yapılmaması, aile çiftçiliğinin yaygın bulunmaması, yıllara baktığımızda fiyat dalgalanmalarının diğer sebepleri olarak sayabiliriz. Özellikle son 2-3 yılda üretici, ilaç ve gübre maliyetlerinin yüksekliği nedeniyle patates ve soğan hastalıkları ile gerekli mücadele yapılmaması ile patateslerde ve soğanlarda çürümeler, küflenmeler meydana gelmektedir. Burada bir kısım depoların uygun olmaması da ayrı bir faktör olarak sayabiliriz” diye konuştu.
FİYAT ARTTI TÜKETİM DÜŞTÜ
Üreticiye verilen devlet destekleri ile ilgili açıklama yapan Güngör, fiyatların yükselmesi nedeniyle 2018 yılında patates tüketiminin azaldığını vurguladı. Güngör, “Desteklere gelirsek, Türkiye’de patates üretimine 2018 yılı itibariyle: Mazot Desteği (19 TL/da), Gübre Desteği (4 TL/da) ve Sertifikalı Tohumluk Kullanım Desteği (80 TL/da ) verilmektedir. Bu yeterli değildir. Çünkü kg patates maliyeti,3-1.5 lira arasındadır. Ülkemizde patatesin yıllık kişi başına tüketim miktarı 50-60 kilogram arasındadır. Araştırmalarımıza göre 2018 yılında kişi başına patates tüketimimiz, patates fiyatlarının yüksekliği nedeniyle 40-45 kg’a kadar düştüğünü söyleyebiliriz. 2019 yılında ise patates ve soğan fiyatlarının uygun olması nedeniyle tüketim miktarının tekrar yükseldiğini tahmin etmekteyim. Ülkemizde kuru soğanın yıllık kişi başına tüketim ortalaması 22 kilogramdır. Araştırmalarımıza göre 2018 yılında soğan tüketim miktarımız6-17 kg kadar düşmüş, 2019 yılı sonlarında fiyatları nedeniyle tüketim miktarı biraz artmıştır” ifadelerini kullandı.
ÜRETİM İÇ TÜKETİME YETİYOR
Patates ve kuru soğan üretim miktarlarına göre ithalata gerek olmadığının altını çizen Güngör, “Üretimimiz 2017 yılında 4.8 milyon ton, 2018’de 4.5 milyon ton, 2019’da da 4.5-5 milyon ton oldu. 82 milyon nüfusumuz kişi başına yıllık 50 kg tüketsek 4,1 milyon ton tüketimimiz olacaktır. Hâlbuki 2019 yılında üretimimiz 4,5-5 milyon ton olduğu için ithalata gerek yoktur. Kuru soğan, bütün dünyada olduğu gibi, tüketicilerin gelir düzeyine bağlı olmaksızın her evin mutfağının vazgeçilmez sebzesidir. Ülkemizde 2017 yılında 2.1 milyon ton kuru soğan üretimimiz vardı. Bunun yaklaşık.7-1.8 milyon tonunu iç piyasada tüketiyoruz. Hatırlanırsa, geçen yıl soğan üreticisi zarar etmiş ve birçoğu ürününü tarlada bırakmıştı. Bu nedenle 2018 yılı soğan ekim alanımız 480 bin dekara, üretimimizde.9 milyon tona düşmüştür.2019 yılında ise soğan üretimimiz 2.0 milyon ton civarındadır. 82 milyon kişi yıllık kuru soğan olarak 20 kg tüketse bile.6-1.7 milyon ton iç piyasada tüketmiş olacağız. Dolayısıyla soğan ithalatına da gerek yoktur” açıklamalarında bulundu.