Türkiye’nin son yıllarda eser iadesi konusundaki çalışmalarını yakından takip eden ABD’nin Denver kentinde bulunan müze, koleksiyonunda yer alan ve Anadolu kökenli olduğu değerlendirilen mermer heykel başını Türkiye’ye iade etmek istediğini Kültür ve Turizm Bakanlığı’na bildirdi. Bakanlık uzmanlarının yaptığı incelemelerde eserin Smyrna Agora kazılarından çıktığı kesinlik kazandı.
Bu tespitin, 1934 tarihli Türk Tarih, Arkeoloji ve Etnografya Dergisi’nde yayımlanan raporla da belgelendiği ifade edilirken, değerlendirmeler İzmir Katip Çelebi Üniversitesi Öğretim Üyesi ve kazı başkanı Akın Ersoy ile Ankara Anadolu Medeniyetleri Müzesi uzmanlarının hazırladığı raporlarla da desteklendi. Yapılan incelemeler sonucunda eserin Anadolu kökenli olduğu ve yasa dışı yollarla yurt dışına çıkarıldığı belirlendi.
Yürütülen çalışmaların ardından heykel başının Türkiye’ye iadesi sağlandı. Mermerden yapılmış erkek başı formundaki eserin milattan sonra 5’inci yüzyılın ikinci yarısına tarihlendiği, yaklaşık 25 santimetre yüksekliğinde olduğu ve boyun kısmının alt bölümünün kırık olduğu tespit edildi. Saç ve kaş detaylarının keskiyle, göz bebeklerinin ise matkap darbeleriyle işlendiği eserin kısa sakallı portresinde güçlü ve etkileyici yüz hatları dikkat çekiyor.
Eserin, Theodosius Dönemi heykel sanatıyla ilişkili olduğu ve Efes-Smyrna bölgesinde faaliyet gösteren bir atölyede üretildiği değerlendiriliyor.
ESERİMİZ DOĞDUĞU TOPRAKLARA, SMYRNA'YA GERİ DÖNMÜŞ OLDU
Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel Müdürü Birol İnceciköz, “Türkiye Cumhuriyeti Devleti olarak Bakanımız Mehmet Nuri Ersoy'un koymuş olduğu hedeflere ulaşmak üzere oldukça yoğun çaba sarf ediyoruz. Türkiye'deki tüm akademik camiadaki hocalarımız, çalışma arkadaşlarımız, kolluk kuvvetlerimiz, elçiliklerimiz, Dışişleri Bakanlığımız el birliğiyle çok güzel bir sistem kurguladık. Şu anda kaçakçılık ve mücadele noktasında dünyada kuralları koyan ülke olduğumuzu da gururla söyleyebiliriz. Amerika'dan aldığımız bu son eserde işin gelecekte de nasıl şekilleneceğini göstermesi açısından önemli. Çünkü ülkemizde bilimsel süreli yayınlar yapılıyor. Bu yayınlar, yapılan arkeolojik kazılar çalışmasında ortaya çıkan bulguların bilimsel çalışması. Ancak bu heykelin ülkemize gelmesinde de bilimsel yayının ne kadar önemli olduğunu gösteriyor. Denver Sanat Müzesi'ndeki bilinçli müze çalışanları ve idaresi de bu konuda bize oldukça yardımcı oldular. Tüm sorumlu arkadaşlarımızın yoğun gayretleri sonrasında eserimiz ülkemize doğduğu topraklara, Smyrna'ya geri dönmüş oldu" dedi.
BÜYÜK KONSTANTİN'DEN SONRAKİ SÜRECİN BİR STİLİNİ YANSITIYOR
Smyrna Antik Kenti Kazı Heyeti Başkanı Prof. Dr. Akın Ersoy ise “Belli ki Agora'da herhangi bir noktada yerleştirilmiş bir heykel. Örnekte olduğu gibi bir kaide üzerinde yükseldiği anlaşılıyor. Aynı dönemde elimizde yazıtlar var. O yazıtlarda 'İsidoros' adlı bir valinin onurlandırıldığını görüyoruz. Bu heykelin 5'inci yüzyılın ilk yarısına ait olduğunu değerlendiriyoruz. Formu gereği de biraz erken Hristiyanlık dönemine ait gibi gözüküyor. Çünkü ciddi bir yüz ifadesi var ve gözbebekleri Tanrı'yla iletişim kurarcasına yukarıda resmedilmiş. Büyük Konstantin'den sonraki sürecin bir stilini yansıtıyor" diye konuştu.