KEMAL ÖZKURT – ÖZEL HABER - Türkiye Esnaf ve Sanatkârları Konfederasyonu (TESK) verilerine göre 2025 yılında Türkiye genelinde açılan her üç esnaf işletmesinden biri faaliyetini sonlandırırken, 2026 yılının ilk yarısında İzmir’de küçük esnafın yaşadığı ekonomik sıkışma Kemeraltı’nda daha ağır hissedilmeye başladı. Resmi verilere göre İzmir esnafının üzerinde2 milyar lirayı aşan kredi bakiyesi bulunurken, tarihi çarşıda müşteri kaybı, kira artışları, krediye erişim sorunu, KDV yükü, personel giderleri ve otopark sıkıntısı esnafı çıkmaza sürükledi. Esnafın içinde bulunduğu durumun her geçen gün daha da kötüye gittiğini ifade eden Kemeraltı Esnaf Koruma Derneği Başkanı Zafer Bilici, “Kemeraltı’nda bundan 9 ay önce bir dükkânın üstünde kiralık yazısı yazmazdı. El altından, gece yarısı giderdi. Şu an Kemeraltı’nda dükkânların üstünde artık kiralık yazısı var. Alım gücünün düşmesinden, otoparkın olmayışından çarşıda müşteri kaybının yüzde 50-60 seviyelerine ulaştı. Borcunu ödeyemediği için elektriği kesilen esnaf var. Çekin, senedini ödeyemeyen esnaf bırakıp gidiyor. On binlerce kişinin geçim kapısı Kemeraltı sahipsiz bırakıldı” dedi.
ESNAF KISIR DÖNGÜYE GİRDİ
Kemeraltı’nda 9 ay önce kiralık dükkân bulmanın neredeyse mümkün olmadığını belirten Bilici, bugün birçok dükkânın üzerinde “kiralık” yazısı bulunduğunu söyledi. Bilici, “Geneli bilmem ama Kemeraltı’nda bundan 9 ay önce bir dükkânın üstünde kiralık yazısı yazmazdı. El altından, gece yarısı giderdi. Şu an Kemeraltı’nda dükkânların üstünde artık kiralık yazısı var. İçeride olan dükkânların çoğu borcunu, çekini, senedini ödeyemiyor. Çoğu kapatıyor, gizlice malını evine taşıyor, ortalıktan kayboluyor. Görünen esnaf da vergisini bırakın, elemanının parasını bile ödeyemiyor. Borcunu ödeyemediği elektriği kesilen esnaf var. Elektrik kesilmesi ne demek? Bu adamın elektriği olacak ki malını satsın. Kirayı söylemiyorum bile” dedi. Kemeraltı esnafının özellikle yaz aylarında gelen gurbetçileri beklediğini söyleyen Bilici, “Kemeraltı esnafı 7, 8 ve 9’uncu aylarda gelen gurbetçileri beklerdi. Diğer 9 ay zarar da etsek, kıt kanaat de yaşasak, son 3 ayda kazanırız, ayakta kalırız diye düşünürdük. Şimdi otoparkların çoğu kapandı. Kimse gelip gidemiyor, aracını park edemiyor. 2-3 otopark kaldı, onlar da fahiş fiyat istiyor. Saatine 800 lira isteyen yer var. Kemeraltı’nda yüzde 50-60 müşteri kaybı var. Gelen giden olmayınca esnafın mal alacak gücü de kalmadı. Alıcı yok, satıcı yok. Böyle bir kısır döngüdeyiz” diye konuştu.
ESNAF KREDİYLE GÜNÜ KURTARIYOR
İzmir esnafının üzerindeki kredi yükünün resmi rakamlardan daha fazla olduğunu belirten Bilici, “12 milyar deniyor ama bence daha fazladır. Esnafın yüzde 70-80’i ödeyemiyordur. Adam kendine bakamıyor ki dışarıya borcunu düşünsün. Mutfağındaki tüp yanmıyor, ne yapsın? Bugün en zorda olan bence esnaftır” ifadelerini kullandı. Sabit gelirli bir kişinin hayatını gelirine göre planlayabildiğini ancak esnafın her gün farklı bir maliyetle karşılaştığını belirten Bilici, “Kirası, elektriği, elemanı, malı doğru aldı mı alamadı mı, sattı mı satamadı mı derken cebindekinden oluyor. Öyle bir sarmal var ki adam evine bakamıyor” dedi. Krediye erişimin de zorlaştığını söyleyen Bilici, “Esnafın yüzde 80’inin sicili bozuldu. Krediyi eşinin, kardeşinin üstüne almak istediğinde de araya aracılar giriyor. Adam kredi çekecek, faiz ödeyecek, bir de aracıya verecek. Eline hiçbir şey geçmiyor. Çoğu esnaf sadece günü kurtarmak için kredi çekmeye çalışıyor” diye konuştu.
LOKANTACILARIN KDV YÜKÜ AĞIR
Kapanışların yoğun yaşandığı sektörler arasında lokantacıların ayrı bir sıkıntı yaşadığını belirten Bilici, KDV dengesizliğinin yeme-içme sektörünü daha da zorladığını söyledi. Bilici, “Lokantacıların işi ayrı acı. Kimsenin cebinde para yok, herkes kredi kartı çektiriyor. Lokantacı yüzde ile alıyor, yüzde0 KDV ile satış yapıyor. Kart çektiği için yüzde0’u eritemiyor” dedi. Lokantacı, dönerci ve çorbacı esnafının aylık yüksek KDV yükleriyle karşılaştığını belirten Bilici, “Esnaf arkadaşlarımız ‘Zafer abi bize aylık 300-400 bin lira KDV çıkıyor’ diyor. O yüzden lokantacılar bizden daha kötü durumda. Aldığı malda yüzde ödüyor, satışta yüzde0 çıkıyor. O arayı kapatamıyor” ifadelerini kullandı.
PERSONEL SAYISI YARIYA DÜŞTÜ
Kemeraltı’nda işletmelerin personel sayısını düşürdüğünü söyleyen Bilici, çarşıdaki istihdam kaybının resmi kapanış verilerine tam olarak yansımadığını belirtti. Bilici, “Kemeraltı’nda 30 bin esnaf,00 bin çalışan var diyoruz. Şu an iki-üç kişi çalıştıran arkadaşların çoğu personelini çıkardı. Akşama doğru eşi geliyor, çocuğu geliyor yardım ediyor. Gündüz kendisi geç açıyor. Hafta sonu part-time bulabiliyorsa 500-600 liraya üniversite öğrencisi çalıştırıyor” dedi. Kendi işletmelerinden örnek veren Bilici, “Eskiden benim yanımda 30 kişi çalışıyordu. Şu an6 kişi çalışıyoruz. Neredeyse yarı yarıya düşürdük. Adamın haftalığını vereceksin, sigortasını ödeyeceksin. Nasıl yapacaksın? Mümkün değil” diye konuştu.
OTOPARK YOK, AVM İLE YARIŞIYOR
Kemeraltı’nın alışveriş merkezleriyle aynı koşullarda rekabet edemediğini belirten Bilici, “Gaziemir’de Optimum var, Bayraklı’da alışveriş merkezi var. Adamların ücretsiz otoparkı var, rahat. Orada çalışan sayısı 3 bin, 5 bin. Kemeraltı’nda 300 bin kişiden bahsediyoruz ama bir tane doğru düzgün otopark yok. Gelen vatandaşa saatlik 800 lira deniyor. Adam niye tercih etsin?” dedi. Kemeraltı’nın dar ve orta gelirli yurttaş için önemli bir alışveriş noktası olduğunu söyleyen Bilici, “En garibanı da, orta gelirli vatandaş da Kemeraltı’na gelip her türlü ürünü bulur. Bir aile Kemeraltı’na gelse 2-3 saat gezer; bir kahve içer, bir çay içer, alışveriş yapar, akşam evine döner. AVM öyle değil. Dar gelirli vatandaş orada bir yemek yese, bir markadan alışveriş yapsa maaşını bırakır çıkar. Kemeraltı’nın müşterisi halktır” ifadelerini kullandı.
KİRA VE RUHSAT ESNAFI ZORLUYOR
Kemeraltı’nda kira ve ruhsat giderlerinin esnafın belini büktüğünü söyleyen Bilici, bazı vakıf mülklerinde kiraların0 kat arttığını belirtti. Bilici, “Vakıfların İzmir’de 4 bin kiracısı var, bunun yaklaşık000 tanesi Kemeraltı’nın içinde. Kiraları0 katına çıkardılar. 3 sene önce 50 bin lira kira ödeyen esnaf şu an 500 bin lira ödüyor. Yanındaki şahıs mülkü 200 bin lira. Hangisini kime şikayet edeceksin?” dedi. Bu artışların özel mülk sahiplerini de etkilediğini söyleyen Bilici, “Şahıs mülkü olan kişi bile ‘Vakıf böyle yapmış, ben de zam yapacağım’ diyor. 200 bin liralık yer bir anda 500 bin lira olursa esnafın kalması mümkün değil” diye konuştu. Ruhsat maliyetlerinin de ağırlaştığını belirten Bilici, “Geçici ruhsat için30 bin lira,50 bin lira, 200 bin lira isteniyor. Devlete veriyoruz, onda sıkıntı yok ama adamın cebinde yok. Esnaf zaten sıfıra sıfır geliyor” dedi.
KEMERALTI İZMİR’İN YARISIDIR
Kemeraltı esnafının yalnızca ekonomik değil, toplumsal bir geçim mücadelesi verdiğini söyleyen Bilici, “Esnaf 40 yaşına, 50 yaşına, 60 yaşına gelmiş. Yapacağı iş bu. İki tane bir şey satacak, evine bakacak, ticaret yapacak. Kemeraltı esnafından Sabancı çıkmayacak. Bu adamlar iki-üç kişi çalıştırabilirse çalıştıracak, tenceresine çorbasına bakacak” diye konuştu. Devletin ve yerel yönetimlerin adaletli ve ölçülü davranması gerektiğini belirten Bilici, “Herkesin ailesi, çocukları, yuvası var. Ekonomi her şey. İnsanlar ‘Ben çocuklarıma, evime, aileme nasıl bakarım, boğazlarından helal lokma nasıl geçiririm?’ diye yaşıyor” dedi. Kemeraltı’nın İzmir için taşıdığı öneme dikkat çeken Bilici, “Kemeraltı İzmir’in yarısıdır. Buradaki 300 bin kişiye sahip çıkılırsa İzmir rahat eder. Kemeraltı sahipsiz. Burada CHP’li de var, AK Parti’li de var, MHP’li de var. Ama herkes aile bakıyor, çoluk çocuk bakıyor. Herkesin bir umudu, bir ticareti var” ifadelerini kullandı.