Her yıl 9 Şubat, Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ) öncülüğünde “Dünya Sigarayı Bırakma Günü” olarak anılıyor. Amaç, sigaranın insan sağlığı üzerindeki yıkıcı etkilerine dikkat çekmek, kullanımını azaltmak ve toplumsal farkındalık oluşturmak. DSÖ verilerine göre tütün kullanımında küresel çapta düşüş gözlense de “tütün salgını” sona ermiş değil. 2000 yılında 1,38 milyar olan tütün kullanıcılarının sayısı, 2024’te 1,2 milyara geriledi. 2010’dan bu yana ise tütün kullananların sayısında yaklaşık 120 milyonluk bir azalma yaşandı; bu da yüzde 27’lik bir düşüşe denk geliyor. Buna rağmen tütün, hala her beş yetişkinden birini bağımlı hale getiriyor ve her yıl milyonlarca önlenebilir ölüme yol açıyor.
ELEKTRONİK SİGARA KULLANIMI ARTIYOR
Dünyada yaygınlaşan elektronik sigara kullanımı da gün geçtikçe artıyor. Dünya genelinde 100 milyondan fazla kişi elektronik sigara kullanıyor. Elektronik sigara kullananların çoğunluğunu en az 86 milyon kullanıcı ile yüksek gelirli ülkeler oluşturuyor. 13 ila 15 yaş grubu en az 15 milyon çocuk da halihazırda elektronik sigara kullanıyor. Tütün endüstrisi, elektronik sigaralar, nikotin poşetleri, ısıtılmış tütün ürünleri ve benzeri yeni ürün ve teknolojilerle tütün bağımlılığını pazarlamaya devam ediyor.
TÜTÜN KULLANIMINI BIRAKMA KONUSUNDA KADINLAR ÖNCÜ
2000-2024 döneminde tüm yaş gruplarında hem erkekler hem de kadınlar arasında tütün kullanımı düzenli bir düşüş gösterse de, kadınlar bu alanda öncü rol üstleniyor. Kadınlar, 2025 için belirlenen tütün kullanımını bırakma hedefine beş yıl erken, 2020’de ulaşmayı başardı; bu, kadınlar arasında tütün kullanımını bırakma oranının yüzde 30’a ulaştığını gösteriyor. Kadınlarda tütün kullanımı 2010’da yüzde 11 iken, 2024’te yüzde 6,6’ya geriledi. Aynı dönemde kadın tütün kullanıcılarının sayısı 277 milyondan 206 milyona düştü. Erkekler ise tütün kullanımını azaltma hedefine kadınlara kıyasla daha yavaş ilerliyor; 2025 hedefinin erkekler için ancak 2031’de tutturulması bekleniyor. Bugün dünya çapında tütün kullanıcılarının beşte dördünden fazlası erkeklerden oluşuyor ve yaklaşık 1 milyar erkek hâlâ tütün kullanıyor. Erkekler arasında tütün kullanımı 2010’da yüzde 41,4 iken, 2024’te yüzde 32,5’e geriledi; ancak düşüş hızı, kadınlardaki kadar yüksek değil.
BÖLGESEL TÜTÜN KULLANIMI TABLOSU
Güneydoğu Asya'da erkekler arasında tütün kullanımı neredeyse yarı yarıya azaldı, 2000'de yüzde 70 olan oran 2024'te yüzde 37'ye düştü. Küresel anlamda tütün kullanımında düşüşün yarısından fazlası bu bölgede görüldü. Tüm bölgeler arasında 2024'te yüzde 9,5 ile en düşük tütün kullanımına sahip olan Afrika, yüzde 30 hedefine ulaşma yolunda ilerliyor. Ancak nüfus artışı nedeniyle tütün kullanıcılarının mutlak sayısı artmaya devam ediyor. Avrupa'da 2024'te yetişkinlerin yüzde 24,1'inin tütün kullandığı görülürken, bu bölge küresel olarak en yüksek tütün kullanımı oranına sahip. Doğu Akdeniz bölgesinde tütün kullanımı oranı yüzde 18 iken, bazı ülkelerde tütün kullanımı artmaya devam ediyor. Batı Pasifik bölgesinde 2010'da yüzde 25,8 olan yetişkinlerin tütün kullanımı 2024'te yüzde 22,9'a düştü. Bu bölgede kadınlarda tütün kullanımı oranı yüzde 2,5'le düşük seyrederken, erkeklerde yüzde 43,3 ile tüm bölgeler arasında tütün kullanımında en yüksek seviyede bulunuyor.