Akdeniz'de bilimsel açıdan dikkat çeken bir takip çalışması gerçekleştiriliyor. Antalya'nın Belek sahilinde koruma altına alınan ve doğuştan bir arka yüzgecinin gelişmediği belirlenen caretta caretta, uydu takip cihazıyla izlenmeye başlandı. DOA adı verilen deniz kaplumbağası, 25 Temmuz'da denize bırakılmasının ardından Kıbrıs'ın güneyinden geçerek Lübnan kıyılarına kadar ulaştı. Bilimsel kayıtlara göre DOA, doğuştan uzuv gelişmemiş olduğu bilinen ve uyduyla takip edilen ilk deniz kaplumbağası olma özelliğini taşıyor.
BELEK'TEN LÜBNAN'A 541 KİLOMETRELİK YOLCULUK
Akdeniz'in önemli deniz kaplumbağası yuvalama alanlarından Belek'te, Ekolojik Araştırmalar Derneği (EKAD) tarafından 32 yıldır sürdürülen koruma çalışmaları sırasında sıra dışı bir caretta caretta tespit edildi. Boğazkent sahiline yumurtlamak için çıkan yetişkin kaplumbağanın arka yüzgeçlerinden birinin bulunmadığı görüldü. Yapılan veteriner muayenesi ve röntgen incelemesinde, yüzgecin sonradan kopmadığı, doğuştan hiç gelişmediği anlaşıldı.
Turizm tesislerinin desteğiyle temin edilen uydu takip cihazı DOA'ya takıldı. 25 Temmuz'da denize bırakılan kaplumbağanın hareketleri düzenli olarak izlenmeye başlandı. Uydu verileri, DOA'nın Kıbrıs'ın güneyinden Doğu Akdeniz'e ilerleyerek Lübnan kıyılarına ulaştığını ortaya koydu. Son konumunun Belek'e kuş uçuşu mesafesi ise 541 kilometre olarak kaydedildi.
BİLİMSEL KAYITLARDA BENZERİ BULUNMUYOR
EKAD Yönetim Kurulu Üyesi ve Ordu Üniversitesi Öğretim Üyesi Prof. Dr. Onur Candan, DOA'nın bilimsel açıdan dünyada bilinen ilk örnek olduğunu belirtti. Doğuştan bir uzvun hiç gelişmemesi durumunun 'amelik' olarak tanımlandığını aktaran Candan, bilimsel literatürde bu özellikte bir deniz kaplumbağasına ilişkin yayın veya rapor bulunmadığını ifade etti.
Candan, yuvalama alanlarına çıkan ve sonradan uzuv kaybı yaşayan kaplumbağaların bilindiğini ancak doğuştan uzvu gelişmemiş bir bireyin bilimsel olarak kayıt altına alınmadığını vurguladı. Doğada başka örneklerin bulunabileceğini ancak bunların henüz raporlanmadığını da sözlerine ekledi.
YUMURTALARINI KUMUN ÜZERİNE BIRAKMAK ZORUNDA KALDI
EKAD Başkanı Dr. Ali Fuat Canbolat, DOA'yı ilk gördüklerinde yuva açmaya çalıştığını ancak bunu başaramadığını anlattı. Deniz kaplumbağalarının yuvalarını arka yüzgeçlerini kullanarak açtığını belirten Canbolat, DOA'nın tek arka yüzgeciyle yeterli derinliğe ulaşamadığını söyledi.
Canbolat, "Bu hayvanın arka üyesi yok. Bu hayvanı yuva yapmaya çalışırken gördüm kumsalda. Kendi haline bıraktım. Yuvayı açamıyordu. Çünkü iki arka üyesini kullanarak açıyor bu hayvanlar. Biri var, diğeri yok. Yumurtalar hazır ve döllenmiş, bekliyor. O hayvan yumurtlamaya çıkıyor, yuvayı açamıyor. 50 santim falan olması gerekiyor. Bu 10- 15 santim ancak açabiliyor. Ve yumurtalarını oraya bırakıp gidiyor" dedi.
Kaplumbağanın yüzeye yakın bıraktığı yumurtalar ise EKAD ekipleri tarafından uygun derinlikte hazırlanan yuvaya taşınarak korumaya alındı.
20 YAŞINA ULAŞTI, ÜREMEYİ BAŞARDI
DOA'nın yaşam mücadelesinin kendilerini de etkilediğini dile getiren Canbolat, uydu cihazının takılması konusunda başlangıçta tereddüt yaşadıklarını ancak kaplumbağanın yaşam alanını ve göç davranışlarını merak ettikleri için takip kararı aldıklarını söyledi.
Canbolat, "Bu hayvan zaten o halde 20 yaşına gelmiş en azından. Yumurta da bırakıyor. Taksak mı, takmasak mı diye çok düşündüm açıkçası. Ama merakım önden geldi. Bu hayvan 20 yıldır yaşıyor, çiftleşmiş. Yumurtlamaya da çıktı. Tamam yuvayı açamadı ama hayvanın bir yaşam savaşı var. 'O izleme cihazını bu hayvana takalım' dedim. Ne yapıyor acaba? Bir yerde gezip orada kalıyor mu? Gidiyor mu? Antalya'da mı kalıyor? Yoksa bir yerlere göç ediyor mu? Evet, göç ettiğini gördük. Lübnan kıyılarına gitti" diye konuştu.
RÖNTGEN İNCELEMESİ DOĞUŞTAN GELDİĞİNİ ORTAYA KOYDU
Prof. Dr. Onur Candan, ilk değerlendirmede yüzgecin geçmişte yaşanan bir olay nedeniyle kaybedilmiş olabileceğini düşündüklerini ancak fiziksel muayene ve röntgen sonucunda farklı bir tabloyla karşılaştıklarını anlattı.
Candan, "Sonra elle kontrol yaptık. İçeride kemik parçası var mı diye. Onu da göremeyince 'Hemen röntgenini çektirelim' dedik. Belek'teki veteriner arkadaş röntgen hizmetini verdi. Bağlantı bölgesi dahil, asetabulum deniyor bölgeye, orası dahi gelişmemiş. Doğuştan böyle bireylere amelik deniyor. Ameli bireyler. Üye hiç gelişmemiş" ifadelerini kullandı.
HAREKETLERİ DİĞER KAPLUMBAĞALARLA KIYASLANACAK
DOA'nın doğuştan bir arka yüzgeci bulunmamasına rağmen yetişkinliğe ulaşması ve üreme dönemine katılması araştırmacılar açısından önemli bir bulgu olarak değerlendiriliyor. Prof. Dr. Candan, arka yüzgeçlerin hem yuva açma hem de denizde hareket etme açısından kritik olduğunu belirterek kaplumbağanın hayatta kalmasını dikkat çekici bulduğunu söyledi.
Uydu takip verilerinin ayrıntılı analizlerinin henüz tamamlanmadığını belirten Candan, DOA'nın günlük hareketlerinin ve katettiği mesafelerin diğer caretta carettalarla karşılaştırılacağını kaydetti. İlk gözlemlerde göç rotasının düzenli olduğunu aktaran Candan, hız ve günlük hareket mesafeleri gibi veriler değerlendirildikten sonra kaplumbağanın hareket kabiliyetine ilişkin daha net sonuçlara ulaşılacağını ifade etti.