Ege Üniversitesinde Türk Dünyasının ortak dil ve kültür mirası masaya yatırıldı

Ege Üniversitesi, Türk dünyasının kültürel ve dilsel mirasının korunması ve gelecek kuşaklara aktarılması hedefiyle uluslararası bir bilimsel etkinliğe ev sahipliği yapıyor. I. Bakü Türkoloji Kurultayı’nın 100. yıl dönümü dolayısıyla düzenlenen “IV. Türk Dünyası Modernleşmesi Sempozyumu”, Ege Üniversitesi Prof. Dr. Yusuf Vardar MÖTBE Kültür Merkezi’nde gerçekleştirilen açılış oturumuyla başladı.

Sempozyumun açılışına,  Milliyetçi Hareket Partisi (MHP) Genel Başkan Yardımcısı Prof. Dr. İlyas Topsakal, İzmir Kâtip Çelebi Üniversitesi Rektörü Prof. Dr. Mustafa Balcı, Ege Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Dekanı Prof. Dr. Selami Fedakar, Azerbaycan Milli İlimler Akademisi Başkanlık Divanı İdari Birimi İlim ve Tahsil Şubesi Müdürü Doç. Dr. Serhan Haveri, Sempozyum Düzenleme Kurulu Başkanı Doç. Dr. Yılmaz Özkaya, akademisyenler ve öğrenciler katıldı.

1926 BAKÜ KONGRESİ’NİN MİRASI YAŞATILIYOR

Sempozyumun açılışında konuşan MHP Genel Başkan Yardımcısı Prof. Dr. İlyas Topsakal, Türk dünyasının ortak hedeflerine dikkat çekti. Prof. Dr. Topsakal, “1926 Bakü Kongresi’nin ‘dilde, fikirde, işte birlik’ idealini yaşatmak adına yapılan çalışmaları, Yunus Emre Enstitüsü ve TİKA gibi kurumlarımızın faaliyetlerini çok kıymetli buluyorum. Geçen yıl Bakü’de gerçekleştirilen ortak dil çalışmalarının ve bu yolda emek veren herkesin gayretlerinin Türk dünyasının geleceği için hayati önem taşıdığına inanıyorum. Üniversitelerimizin ve millî eğitimimizin ulaştığı nokta sadece bizim için değil, diğer Türk cumhuriyetleri için de büyük önem taşıyor. Bu konuda daha tecrübeli olduğumuz için öncülük etmemiz gerekiyor. Terim birliği istiyorsak üsluplarımız farklı olsa da bilim ve tarih gibi alanlarda kendi dillerimizde yoğun yayınlar yapmalıyız. Kendi dilimizi bilimsel alanda derinlemesine kullanmadıkça ortak bir dil ve terim birliği yakalamamız mümkün olmayacaktır. Bu bağlamda, başkanlığımda kurulan Cengiz Aytmatov Enstitüsü bünyesinde ilk olarak bir resim sergisi düzenledim. Ardından akademisyenlere örnek teşkil etmesi amacıyla Cengiz Aytmatov’un ‘Cemile’ adlı eserini ortak bir dille yayımladım. Bu girişimin ardından Azerbaycan Bilimler Akademisi ve Türk Akademisi de çeşitli eserlerle katkıda bulundu. Ancak bu süreç durmamalı; bakanlıklar, üniversiteler ve Türkologlar eser üretmeye devam etmelidir” dedi.

TÜRK DÜNYASINDA ORTAK DİL İÇİN YAYIN İŞ BİRLİĞİ

İzmir Kâtip Çelebi Üniversitesi Rektörü Prof. Dr. Mustafa Balcı, dil birliğinin teknik ve pratik boyutlarına değindi. Prof. Dr. Balcı, “Türk dünyasında dil birliğinin tesisi için 1990’lı yıllardan bu yana çok ciddi gayretler sarf edildi. Harf birliği konusunda belirli bir aşamaya gelinse de yazı dilindeki metinlerin anlaşılması hâlâ oldukça güçtür. Bu nedenle duyuş, hissediş ve ifade ediş gibi noktalarda bir birliktelik sağlanması; farklı yazı dillerinin en azından birbirini tanıması gerekmektedir. Bizler her ne kadar ‘Türk dili birdir, bunlar yalnızca lehçedir’ desek de görmezden gelemeyeceğimiz bir yazı dili olgusu mevcuttur. Bu sebeple, yazı dillerinde üretilen metinlerin tüm lehçe konuşanları tarafından anlaşılabilmesi için derinlikli okuma ve yazma faaliyetlerinin tüm lehçelerde yaygınlaştırılması şarttır. Bu süreci hızlandırmak adına bir Türk Dünyası Yayıncılar Birliği kurulması büyük önem taşımaktadır. Filmlerin, dizilerin, bilgisayar oyunlarının, animasyonların ve edebî metinlerin ortaklaşa yayımlanması, bu birliğe giden yolu açacaktır” dedi.

TÜRK DÜNYASINDA DİL BİRLİĞİ ORTAK SORUMLULUK

Ege Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Dekanı Prof. Dr. Selami Fedakar, sempozyumun tarihî önemine dikkat çekti. Prof. Dr. Fedakar, “Bugün sadece bir yıl dönümünü anmak için değil, 100 yıldır önümüzde duran o hayati soruyu yeniden sormak için bir aradayız. Türk boyları birbirini okuyabilecek, birbirini anlayabilecek mi? Bu soru ilk kez 1926 yılında Bakü’de soruldu. Türkiye’den, Azerbaycan’dan, Kırım’dan, İdil-Ural’dan, Türkistan’dan ve Sibirya’dan gelen yüzü aşkın delege ile birçok Türkolog aynı salonda buluştu. Kurultay, bir karar meclisinden ziyade bir fikir meclisiydi. Türk boylarının dil meselelerini ilk kez birlikte, bilimin ışığında ve bütüncül bir yaklaşımla masaya yatırdı. Kurultayın asıl mirası da budur. Dil meselesinin münferit olarak Türk boylarının değil, hepimizin ortak meselesi olduğu fikri. Kurultay kürsüsünde konuşan âlimlerin birçoğu maalesef o yılların karanlığında hayatını kaybetti. Bu vesileyle bugün burada onların yarım kalan cümlelerini tamamlamak için toplanmış bulunuyoruz. Hepsini rahmet ve minnetle anıyorum. Gaspıralı İsmail Bey’in ‘dilde, fikirde, işte birlik’ şiarı sadece bir hatıra olarak kalmadı; ertelenmiş bir görev olarak yaşamaya devam etti. Beklentim, bu sempozyumdan yalnızca bir bildiri kitabının çıkması değil, ortak projelerin ve kalıcı iş birliklerinin de doğmasıdır” diye konuştu.

ORTAK KÜLTÜREL MİRAS GELECEK KUŞAKLARA AKTARILACAK

Azerbaycan Milli İlimler Akademisi Başkanlık Divanı İdari Birimi İlim ve Tahsil Şubesi Müdürü Doç. Dr. Serhan Haveri, Türk dünyasının ortak kültürel mirasına dikkat çekti. Doç. Dr. Haveri, “Azerbaycan Milli İlimler Akademisi adına, bu sempozyumun düzenlenmesinde emeği geçen tüm kurum ve kişilere derin şükranlarımı sunuyorum. Türk dünyası bugün Sibirya’dan Anadolu ve Balkanlara, Orta Asya’dan Kafkasya ve Güney Azerbaycan’a kadar uzanan muazzam bir coğrafyayı kapsamaktadır. Ancak bu sınırları sadece fiziksel bir alan olarak görmemek gerekir; burası aynı zamanda kadim medeniyetlerin, köklü kültürlerin ve ortak dilin beşiğidir. Temel hedefimiz, modern Türk gençliğinin bilincinde bu manevi coğrafyayı tüm detaylarıyla yeniden canlandırmaktır. Kadim atalarımız bir yandan bu topraklarda devletler kurarken diğer yandan kalemleriyle büyük medeniyet eserleri inşa etmişlerdir. Dil, bir milletin karakterini, psikolojisini ve varlığını geleceğe taşıyan en güçlü kurumdur” dedi.

TÜRK DİLLERİNİN ORTAK MİRASI MASAYA YATIRILIYOR

Sempozyum Düzenleme Kurulu Başkanı Doç. Dr. Yılmaz Özkaya, Türk dilinin tarihsel gelişimine ve ortak dil idealine ilişkin değerlendirmelerde bulundu. Doç. Dr. Özkaya, “Bu yılki sempozyumumuzu, Türk dünyasının ortak kaderini şekillendiren tarihî bir milada, tam yüz yıl önce toplanan I. Bakü Türkoloji Kurultayı’nın anısına adamış bulunuyoruz. Türk dili, doğuda Orhun ve Yenisey’den batıda Tuna-Bulgar yazıtlarına kadar uzanan köklü bir yazılı mirasa sahiptir. Göktürk, Uygur, İdil-Bulgar, Karahanlı, Harezm, Çağatay ve Osmanlı dönemlerinde farklı coğrafyalarda ve yazı sistemleriyle biçimlenen Türk dilleri, her zaman ortak bir mirasın kollarını oluşturmuştur. 1926 Bakü Türkoloji Kurultayı’nın yüzüncü yılına ithaf ettiğimiz sempozyum boyunca alanında uzman araştırmacılarımızın bildirileriyle Türk dilinin tarihî serüvenini, alfabe meselelerini, dil politikalarını ve ortak dil idealinin dününü, bugününü ve geleceğini kapsamlı şekilde müzakere edeceğiz. Bu sempozyumun hayata geçirilmesinde emeği geçenlere teşekkür etmeyi bir borç bilirim” dedi.
Fuat Köprülü oturumu

Açılış konuşmalarının ardından Prof. Dr. Sema Barutcu Özönder’in başkanlığında “Fuat Köprülü Oturumu” gerçekleştirildi. Oturumda Bakü Türkoloji Kurultayı’nın etkileri ve sonuçları tartışıldı. Prof. Dr. Yavuz Akpınar, Prof. Dr. Vahit Türk, Prof. Dr. Ayşe İlker, Prof. Dr. Ali Akar ve Prof. Dr. İbrahim Maraş oturumda konuşmacı olarak yer aldı.

Sempozyumda alanında uzman akademisyenler ve araştırmacılar; Türk dili ve ortak terminoloji, alfabe birliği, dil siyaseti, tarihî Türk dili ve vesika araştırmaları, söz varlığı ve frazeoloji, ağız araştırmaları, matbuat ve Ceditçi modernleşme, dijital çağda Türk dilinin âkıbeti ile dil, kimlik ve edebî metin gibi konularda bildirilerini sunacak.