Bağımlılıkla mücadelede toplumsal bilinci artırmak ve özellikle gençleri risklerden korumak amacıyla düzenlenen 2. Bornova Bağımlılık Farkındalık Sempozyumu, Ege Üniversitesi (EÜ) Fen Fakültesi Konferans Salonu'nda gerçekleştirildi. Bornova Kaymakamlığının düzenlediği, Ege Üniversitesinin ev sahipliği yaptığı programa kamu yöneticileri, akademisyenler, sağlık alanında görev yapan uzmanlar ve çok sayıda öğrenci katılım sağladı.
Sempozyumda Kemalpaşa Kaymakamı Okan Daştan, İzmir İl Sağlık Müdürü Doç. Dr. Ayhan Kul, Yaşar Üniversitesi Rektör Yardımcısı Prof. Dr. Yiğit Kazançoğlu ve EÜ Madde Bağımlılığı, Toksikoloji ve İlaç Bilimleri Enstitüsü Müdürü Prof. Dr. Görkem Yararbaş da yer aldı.
BAĞIMLILIKLA MÜCADELEDE ÖNLEYİCİ ÇALIŞMALAR ÖNE ÇIKTI
Programın açılışında konuşan İzmir İl Sağlık Müdürü Doç. Dr. Ayhan Kul, bağımlılığın etkilerinin yalnızca bağımlılık yaşayan kişiyle sınırlı kalmadığını, toplumun tamamını ilgilendiren önemli bir halk sağlığı sorunu olduğunu ifade etti. Mücadelenin tedavi hizmetlerinin ötesine taşınması gerektiğini belirten Kul, risklerin erken tespit edilmesi ve koruyucu çalışmaların yaygınlaştırılmasının önemini vurguladı.
Bağımlılık başlamadan önce önlem almanın en etkili mücadele yöntemi olduğunu dile getiren Doç. Dr. Kul, yürütülen çalışmalar hakkında şu bilgileri paylaştı:
“Bugün bağımlılıkla mücadeleyi yalnızca bir tedavi meselesi olarak değerlendiremeyiz. Asıl hedefimiz; bireylerin bağımlılıkla hiç tanışmadığı bir toplumsal ortam oluşturmak, riskleri erken dönemde fark etmek ve koruyucu-önleyici çalışmaları güçlendirmektir. Çünkü en etkili yöntem, bağımlılık gelişmeden önce harekete geçmektir. Son 10 aylık dönemde mobil ekiplerimiz aracılığıyla yaklaşık 12 bin kişiye bilgilendirme ve yönlendirme yapılmış; sigara bırakma polikliniklerimizde ise 28 bin kişiye hizmet sunulmuştur”
“HİÇBİR BAĞIMLILIK HAYALLERİNİZDEN DAHA DEĞERLİ DEĞİLDİR”
Kemalpaşa Kaymakamı Okan Daştan da konuşmasında bağımlılıkla mücadelenin temelinde insanın özgürlüğünü, iradesini ve geleceğini koruma anlayışının bulunduğunu belirtti. Özellikle gençlere yönelik mesajlar veren Daştan, bireylerin kendi geleceklerini tehdit eden alışkanlıklara karşı bilinçli hareket etmeleri gerektiğini söyledi.
Bağımlılıktan korunmada güçlü bir toplumsal desteğin gerekliliğine işaret eden Daştan, ailelerin, öğretmenlerin, akademisyenlerin, kamu kurumlarının ve sivil toplum kuruluşlarının birlikte hareket etmesi gerektiğini kaydetti. Gençlerin yalnızca risklerden uzaklaştırılmasının yeterli olmadığını, onları yaşama bağlayan sosyal ve kişisel fırsatların da artırılması gerektiğini vurgulayan Daştan, şöyle konuştu:
“Hiçbir bağımlılık hayallerinizden daha değerli değildir. Hiçbir anlık haz, geleceğinizden daha kıymetli değildir. Hiçbir arkadaş baskısı, kendi sağlığınızdan ve özgürlüğünüzden vazgeçmenizi gerektirmez. Gerçek güç, herkesin yaptığını yapmak değil, doğru olduğuna inandığınız şeyi yapabilmektir. Unutmamalıyız ki bağımlılıkla mücadelede en etkili yöntem, bağımlılık başlamadan önce güçlü bir koruma kalkanı oluşturmaktır. Bu noktada ailelere, öğretmenlere, akademisyenlere, kamu kurumlarına ve sivil toplum kuruluşlarına önemli görevler düşmektedir. Gençlerimizi yalnızca risklerden uzak tutmakla kalmamalı, onları hayata bağlayan fırsatları da çoğaltmalıyız. Onları dinlemeli, anlamalı, yargılamadan desteklemeli ve ihtiyaç duyduklarında yanlarında olduğumuzu hissettirmeliyiz. Çünkü bu mücadelede hiçbir birey yalnız bırakılmamalı, hiçbir yardım çağrısı karşılıksız kalmamalıdır”
BAĞIMLILIĞIN TEMELİNDE BİYOPSİKOSOSYAL ETKENLER BULUNUYOR
Açılış konuşmalarının ardından Yaşar Üniversitesi İnsan ve Toplum Bilimleri Fakültesi Psikoloji Bölüm Başkanı Doç. Dr. Oya Mortan Sevi, “Güçlü Sınırlar, Güçlü Kaynaklar: Bağımlılığı Önlemede Biyopsikososyal Dayanıklılık” başlıklı oturumda sunum yaptı.
Bağımlılığın ortaya çıkış sürecini biyolojik, psikolojik ve sosyal faktörlerin birlikte değerlendirilmesiyle anlamanın mümkün olduğunu belirten Doç. Dr. Mortan Sevi, bağımlılık davranışının çoğu zaman kişinin yaşadığı sorunlarla başa çıkma çabasının bir sonucu olarak geliştiğini ifade etti.
Bağımlılığın kimi zaman kişinin psikolojik yaralarını geçici olarak örtmeye yarayan bir araç haline gelebildiğini söyleyen Sevi, süreçte nörobiyolojik yatkınlıkların yanı sıra akran baskısı ve sosyal destek yetersizliğinin de etkili olduğunu belirtti.
Konuya ilişkin değerlendirmesinde şu ifadeleri kullandı:
“Bu süreci nörobiyolojik yatkınlık, psikolojik süreçler ve akran baskısı ya da sosyal destek eksikliği gibi sosyokültürel etkilerin bir bütünü olarak değerlendirmeliyiz. ‘Bir kereden bir şey olmaz’ inanışıyla başlayan döngü, beyindeki dopaminerjik sistemin devreye girmesiyle gönüllü kullanımdan çıkıp kompulsif bir hale dönüşüyor. Oysa bağımlılık bir neden değil, bir sonuçtur ve çoğu zaman bir ‘yara bandı’ işlevi görür. Kişi olumsuz etkilerini bilse de bağımlılıktan kaçınamaz hale gelir ve sorun daha çözümsüz bir hal alır. Sunumumda ‘dayanıklılık’ kavramına vurgu yapmamın nedeni, bizlerin ‘yük kaldırma gücünün’ çok kıymetli olmasıdır. Pandemiler ve depremler gibi zorlu süreçlerde gördük ki, herkesin zorluklarla baş etme kapasitesi aynı değildir. Ruh sağlığımızı korumak için bu teraziyi dengede tutmak büyük önem taşır. Maalesef bağımlılık davranışı, bazen stresle baş etme aracı olarak karşımıza çıkabiliyor”
GENÇLERDE PROBLEMATİK İNTERNET KULLANIMININ NEDENİ YALNIZLIK
Sunumunda teknoloji ve internet kullanımının psikolojik arka planına da değinen Doç. Dr. Oya Mortan Sevi, bağımlılık kavramının yalnızca alkol ve madde kullanımıyla sınırlı olmadığını, özellikle ergenlik döneminde problematik internet kullanımının da önemli bir risk alanı oluşturduğunu belirtti. 504 kişiyle gerçekleştirilen bir araştırmanın sonuçlarını paylaşan Sevi, utangaçlık ve yalnızlık düzeyinin yüksek olmasının, sosyal destek ve yaşam doyumunun ise düşük seviyelerde bulunmasının problematik internet kullanımıyla ilişkili olduğunu aktardı.
Gençlerin dijital dünyaya yönelmesinin ardındaki sosyal ve psikolojik ihtiyaçların göz ardı edilmemesi gerektiğini belirten Sevi, şu değerlendirmede bulundu:
“Bağımlılık sadece alkol ve maddeden ibaret değildir; özellikle ergenlerde ‘problematik internet kullanımı’ da geniş bir yelpazede karşımıza çıkıyor. 504 kişilik bir örneklemle yaptığımız çalışmada; yüksek düzeyde utangaçlık ve yalnızlık ile düşük düzeyde sosyal destek ve yaşam doyumunun, problematik internet kullanımını açıkladığını saptadık. Gençlerin teknolojiye bu denli sığınmasının ardında yatan yalnızlık, düşük özgüven ve sosyal destek eksikliği gibi faktörleri göz ardı etmemeliyiz”
Açılış oturumunun tamamlanmasının ardından konuşmacılara katkılarından dolayı teşekkür plaketi verildi. Gün boyunca devam eden sempozyum kapsamında alanında uzman isimler; alkol, madde, tütün, teknoloji, kumar ve oyun bağımlılığı başlıklarında sunumlar gerçekleştirerek bağımlılıkla mücadelenin farklı boyutlarını değerlendirdi.