Eğilmez’den kritik uyarı: Kredi kartıyla dönen iç talep daralıyor

İktisatçı Mahfi Eğilmez, Türkiye ekonomisinde son dönemde iç talebin büyük ölçüde kredi kartlarıyla yapılan harcamalar üzerinden ayakta kaldığını, ancak bu alanda artık belirgin bir yavaşlama sinyali alındığını söyledi. Bankalararası Kart Merkezi tarafından yayımlanan son iki yıla ait kartlı ödeme verilerinin, kartlı harcamalarda ciddi bir ivme kaybına işaret ettiğini belirten Eğilmez, yüksek enflasyon ortamında hane halklarının tüketimi bir süre borçlanarak sürdürdüğünü ancak bu imkânın giderek tükendiğini vurguladı. Kredi kartı limitlerinin zorlanması ve borçlanma kanallarının daralmasının artık talebi destekleyen değil, talebi aşağı çeken bir unsur hâline geldiğine dikkat çeken Eğilmez, bu gelişmenin özellikle hizmetlere yönelik talep üzerinde baskı yaratmaya başladığını ifade etti.

ARZ ÜRETİMLE, TALEP İSTEKLE KARIŞTIRILIYOR

Ekonomide arz ve talep kavramları nın sıklıkla yanlış kullanıldığını belirten Eğilmez, Ekonomide arz, belirli bir dönemde piyasaya satılmak üzere sunulan mal ve hizmet miktarını ifade eder. Bu nedenle her üretim arz değildir. Kendi ihtiyacı için bahçesinde limon yetiştiren birinin yaptığı şey üretimdir ama satışa sunulmadığı sürece arz sayılmaz. Aynı şekilde evde aile için yapılan yemek de bir hizmet üretimidir; ancak piyasa için üretilmediği için ekonomik anlamda arz kapsamında değerlendirilmez. Talep kavramı da çoğu zaman benzer biçimde yanlış anlaşılır. Ekonomide talep, sadece bir şeyi istemek değildir. Talep, satın alma gücüyle desteklenen istemektir. Birinin Rolls Royce istemesi başka bir şeydir, gelirine uygun bir otomobile yönelmesi başka. Ekonomik anlamda talep, ancak arkasında ödeme gücü varsa talep niteliği kazanır” ifadelerini kullandı.

HİZMETLER CANLI, SANAYİ YERİNDE SAYIYOR

Türkiye’de arz ve talebin seyrini izlemek için üç temel göstergeye bakıldığını aktaran Eğilmez, bunların Sanayi Üretim Endeksi, Hizmet Üretim Endeksi ve Ticaret Satış Hacmi Endeksi olduğunu söyledi. Sanayi ve hizmet üretiminin birlikte ekonominin arz yönünün yaklaşık yüzde 85’ini temsil ettiğini, ticaret satış hacminin ise ağırlıklı olarak hane halkı iç talebinin gidişatını gösterdiğini ifade etti. Verilerin, hizmet üretiminin dönemsel dalgalanmalara rağmen genel olarak artış eğilimini koruduğunu, sanayi üretiminin ise uzun süredir yerinde saydığını ortaya koyduğunu belirten Eğilmez, buna karşın ticaret satış hacminin artış eğilimi sergilediğini söyledi. Ancak burada ölçülen talebin kamu harcamalarından çok hane halkı talebini yansıttığının altını çizdi. Bu tabloya göre ekonomiyi canlı gösteren unsurun hizmet arzı, canlı gösteren talebin ise yine büyük ölçüde hizmetlere yönelik talep olduğunu dile getiren Eğilmez, bu talebin önemli bir bölümünün kredi kartlarıyla yapılan harcamalar sayesinde sürdürüldüğünü kaydetti.

BÜYÜME VE İSTİHDAM İÇİN RİSKLİ BİR EŞİK

Önümüzdeki döneme ilişkin üç temel eğilime işaret eden Eğilmez, “Birincisi, gösteriş tüketimi, sürü etkisi, enflasyon beklentileri ve “ruj etkisi” gibi unsurların etkili olduğu hizmetler sektöründe eski canlılığın devam etmesi pek mümkün görünmüyor. İkincisi, iç talep ve ihracatın birlikte zayıf kalması hâlinde sanayi üretiminin de toparlanması zor. Üçüncüsü ise bu sürecin istihdam piyasasına gecikmeli bir baskı olarak yansıma olasılığı. Sonuç olarak Türkiye ekonomisi, önümüzdeki dönemde enflasyonla mücadele ile büyüme arasında siyasetçiyi giderek zorlayacak bir aşamaya geçiş sürecinde bulunuyor. Bu nedenle hem iç talebi denetimli biçimde destekleyen hem de sanayi üretimi ve istihdamda ani bir duruşu önleyen politika bileşimlerine ve bunları kalıcı hâle getirecek yapısal reformlara her zamankinden daha fazla ihtiyaç var” diye konuştu.