Külhöyük’te 66 milyon yıllık keşif! Gastropoda nedir, fosili ne anlama geliyor?

Kültür ve Turizm Bakanı Mehmet Nuri Ersoy, Ankara’nın Gölbaşı ilçesine bağlı Oyaca’da sürdürülen kazı çalışmalarında 66 milyon yıl öncesine ait Gastropoda fosili bulunduğunu açıkladı. Tetis Denizi’nin son dönemlerinden kaldığı değerlendirilen fosilin Külhöyük yerleşimine binlerce yıl önce taşınmış olabileceği düşünülüyor. Peki, Gastropoda nedir, Gastropoda fosili ne anlama geliyor ve Tetis Denizi nerede bulunuyordu?

KÜLHÖYÜK’TE 66 MİLYON YILLIK FOSİL ORTAYA ÇIKARILDI

Daha önce yaklaşık 4 bin yıllık bir Hitit kabının içerisinde Sevgi Çiçeği’ne ait bilinen en eski tohum kalıntılarının bulunduğu Külhöyük, bu kez tarihinin çok daha öncesine uzanan bir fosille gündeme geldi.

Ankara’daki Külhöyük kazılarında geçmişin farklı dönemlerine ışık tutan yeni bir buluntuya ulaşıldı. Kültür ve Turizm Bakanı Mehmet Nuri Ersoy, sosyal medya hesabından yaptığı açıklamayla keşfi kamuoyuna şu sözlerle duyurdu:

"Gölbaşı Oyaca’daki kazılarımızda, 66 milyon yıl önce Tetis Denizi kıyısında yaşamış Gastropoda fosili keşfedildi. Fosilin, Orta Anadolu’yu kapsayan Tetis Denizi’nin son evrelerine ait olduğu düşünülüyor. 5 bin yıllık Hatti ve Hitit kenti Külhöyük’te bulunan fosilin, binlerce yıl önce Külhöyük sakinleri tarafından yerleşime taşınmış olabileceği değerlendirmesi ise keşfi daha da dikkat çekici kılıyor. Cumhurbaşkanlığı Kararlı Kazı statüsünde, Bakanlığımız ve Ankara Üniversitesi adına Doç. Dr. Derya Yılmaz Tekin başkanlığında yürüttüğümüz çalışmalarla Külhöyük’ün geçmişini yeni bulgularla aydınlatmaya devam edeceğiz."

GASTROPODA NEDİR?

Gastropoda, yumuşakçalar içerisinde yer alan ve halk arasında genel olarak karındanbacaklılar olarak bilinen canlı grubudur. Bu grupta salyangozlar ve sümüklü böcekler başta olmak üzere çok sayıda farklı tür bulunuyor.

Külhöyük’te bulunan fosilin de milyonlarca yıl önce Tetis Denizi kıyılarında yaşamış karındanbacaklı bir salyangoza ait olduğu belirtiliyor.

Fosilin yaklaşık 66 milyon yıl öncesine tarihlenmesi, Külhöyük’ün yaklaşık 5 bin yıllık yerleşim geçmişinden çok daha eski bir döneme ait olması nedeniyle dikkat çekiyor.

GASTROPODA FOSİLİ NE DEMEK?

Gastropoda fosili, geçmişte yaşamış karındanbacaklı bir canlının zaman içerisinde jeolojik süreçlerden geçerek fosilleşmiş kalıntısını ifade ediyor.

Külhöyük’te bulunan örneğin denizel bir canlıya ait olması, fosilin bulunduğu bölgenin milyonlarca yıl önceki doğal koşulları hakkında da fikir verebilecek nitelikte.

Araştırmacılar, fosilin doğrudan Külhöyük’te yaşadığı bir döneme ait olmadığını, binlerce yıl önce bölgede yaşayan insanlar tarafından başka bir yerden yerleşim alanına taşınmış olabileceğini değerlendiriyor.

TETİS DENİZİ NEREDEYDİ?

Tetis Denizi, Dünya’nın jeolojik geçmişinde çok geniş bir alana yayılan eski bir okyanus sistemiydi. Yaklaşık 250 milyon yıl önce Pangea süper kıtasının parçalanmasıyla şekillenmeye başlayan Tetis, kuzeyde Lavrasya ile güneyde Gondvana arasında uzanıyordu.

Zaman içerisinde Afrika, Arabistan ve Hindistan levhalarının kuzeye doğru ilerleyerek Avrasya ile çarpışması, Tetis Denizi’nin giderek küçülmesine neden oldu. Bu büyük tektonik hareketlerin sonucunda Tetis’in önemli bölümü ortadan kalkarken, bölgedeki jeolojik yapı da büyük ölçüde değişti.

Günümüzde Akdeniz, Karadeniz ve Hazar Denizi çevresindeki bazı denizel havzaların, Tetis’in kapanması sırasında oluşan jeolojik sistemlerle bağlantılı olduğu kabul ediliyor.

TETİS DENİZİ TÜRKİYE İÇİN NEDEN ÖNEMLİ?

Tetis Denizi’nin geçmişi, Türkiye’nin bugünkü coğrafyasının oluşumunu anlamak açısından büyük önem taşıyor. Deniz tabanında milyonlarca yıl boyunca biriken tortullar, daha sonraki tektonik hareketlerle birlikte yükselerek günümüzdeki kayaç ve dağ oluşumlarının önemli bir bölümünü meydana getirdi.

Afrika ve Arabistan levhalarının kuzeye ilerlemesiyle yaşanan çarpışmalar; Alpler, Toroslar, Zagroslar ve Himalayalar gibi büyük dağ kuşaklarının oluşumunda etkili oldu.

Tetis’in eski deniz tabanında biriken tortul kayaçlar ve deniz canlılarına ait fosiller, bugün Türkiye’nin de aralarında bulunduğu geniş bir coğrafyada görülebiliyor. Bu nedenle Külhöyük’te ortaya çıkarılan 66 milyon yıllık Gastropoda fosili, yalnızca arkeolojik bir buluntu olarak değil, Orta Anadolu’nun çok daha eski jeolojik geçmişine ilişkin önemli bir iz olarak değerlendiriliyor.