Anayasa Mahkemesi'nde yapay zeka dönemi: Bireysel başvurular için çalışmalar başladı

Atatürk Üniversitesi 2026-2027 Akademik Yılı Açılış Töreni, 15 Temmuz Milli İrade Salonu’nda gerçekleştirildi. Törene Erzurum Valisi Aydın Baruş, AK Parti Milletvekili Mehmet Emin Öz, Erzurum Büyükşehir Belediye Başkanı Mehmet Sekmen ve Atatürk Üniversitesi Rektörü Prof. Dr. Ahmet Hacımüftüoğlu katıldı. Törende konuşan Anayasa Mahkemesi Başkanı Kadir Özkaya, yapay zekanın eğitimden sağlığa, hukuktan ekonomiye kadar birçok alanda kullanılmaya başlandığını belirterek, teknolojinin yargı hizmetlerine sunduğu imkanları değerlendirdi.

AYM, YAPAY ZEKAYI DOSYA İNCELEMELERİNDE KULLANIYOR

Yapay zekanın yalnızca bilgi saklayan veya kullanıcıya ulaştıran bir araç olmaktan çıktığını ifade eden Özkaya, teknolojinin milyonlarca belge arasında bağlantılar kurabildiğini, hukuki metinleri özetleyebildiğini ve yargı kararlarındaki ortak eğilimleri belirleyebildiğini söyledi.

Anayasa Mahkemesinin de dijitalleşme ve yapay zeka alanında çalışmalar yürüttüğünü kaydeden Özkaya, özellikle bireysel başvuru dosyalarının incelenmesine odaklandıklarını belirtti.

Bireysel başvuruların farklı olayları, hukuki sorunları ve kapsamlı belge bütünlerini içerebildiğine dikkat çeken Özkaya, bazı dosyaların yüzlerce, hatta binlerce sayfadan oluşabildiğini ifade etti.

Özkaya, “Biz yapay zeka uygulamasını bu dosyaların okunmasında, tasvir edilmesinde ve kodlanmasında şu anda kullanmaya başlamış vaziyetteyiz” dedi.

Mahkemenin kendi yazılım geliştirme ekibi tarafından yürütülen çalışmalar kapsamında başvuru formlarının analiz edilerek özetlendiğini belirten Özkaya, hazırlanan çıktıların raportörlerin kullanımına sunulduğunu aktardı.

“HAKİMİN YERİNE KARAR VEREN BİR MEKANİZMA DEĞİL”

Yapay zekanın anayasa yargısındaki sınırlarına da değinen Özkaya, insan onuru, eşitlik, özgürlük, adalet, demokratik toplum ve hukuk devleti gibi anayasal değerlerin yalnızca matematiksel formüllerle açıklanamayacağını vurguladı.

İfade özgürlüğü ile kişilik hakları arasında çatışma yaşanması durumunda hakimin yalnızca geçmiş kararları bulmasının yeterli olmadığını belirten Özkaya, somut olayın özelliklerinin, tarafların durumlarının ve karşı karşıya gelen hak ve menfaatlerin birlikte değerlendirilmesi gerektiğini söyledi.

Özkaya, şöyle konuştu:

“Yapay zekanın anayasa yargısındaki asıl potansiyeli, hakimin yerine düşünmesinde değil, hakimin daha iyi düşünmesine yardımcı olmasında yer almakta. İşte biz de yapay zekayı hakimin yerine karar veren bir mekanizma olarak değil, hakimin ve raportörün çalışmasını destekleyen araç olarak değerlendiriyoruz.”

ÜNİVERSİTELERDE BİLİM ÖZGÜRLÜĞÜ VURGUSU

Konuşmasında üniversitelerin eleştirel düşüncenin, bilimsel merakın ve farklı görüşlerin tartışılmasının merkezleri olduğunu ifade eden Özkaya, özgür düşünce ortamının korunmasının önemine dikkat çekti.

Üniversite hayatında farklı düşüncelere tahammül gösterilmesi, başkalarının görüşlerinin dinlenmesi ve düşüncelerin gerekçeleriyle savunulmasının önemli olduğunu belirten Özkaya, bilim özgürlüğüne ilişkin Anayasa Mahkemesi kararlarından da söz etti.

Mahkemenin önüne gelen bir başvurunun, Anayasa’nın 27’nci maddesinde güvence altına alınan bilim özgürlüğü dikkate alınarak ifade özgürlüğü kapsamında incelendiğini aktaran Özkaya, bilimsel düşüncenin gelişmesinde eleştirel yaklaşımın ve farklı görüşlerin serbestçe tartışılmasının öneminin vurgulandığını söyledi.

Özkaya, öğretim elemanlarının derslerinde bilimsel konuları güncel gelişmelerle ilişkilendirebilmelerinin akademik özgürlük açısından taşıdığı değere de işaret etti.

“ADALET, TOPLUMLARIN ORTAK VİCDANIDIR”

Adaletin toplumsal huzur ve güvenin temelini oluşturduğunu belirten Özkaya, adaletin olmadığı yerde güvenin de zedeleneceğini ifade etti.

Adalet duygusunun güçlü olduğu toplumlarda insanların geleceğe ve devlete daha fazla güven duyduğunu söyleyen Özkaya, kamu kurumlarına duyulan güvenin, toplumsal dayanışmanın ve birlikte yaşama iradesinin adaletle güçlendiğini dile getirdi.

Adaletin sağlanmasının yalnızca mahkemelerin ve hakimlerin sorumluluğunda olmadığını vurgulayan Özkaya, toplumun tüm kesimlerine görev düştüğünü belirterek, “Hayatınız boyunca hangi mesleği seçerseniz seçin, hangi görevi üstlenirseniz üstlenin, asla adaletten ayrılmayın” ifadelerini kullandı.

GENÇLERE ETİK DEĞERLER VE VİCDAN ÇAĞRISI

Kendi yaşamından örnekler vererek gençlere seslenen Özkaya, hayatın insanlara zaman zaman kolay kazanç ile emek ve risk gerektiren seçenekler arasında tercih yapma zorunluluğu getirebileceğini söyledi.

Özkaya, bazı seçeneklerin etikliği ve meşruluğu tartışmalı olmasına rağmen büyük menfaatler sunabileceğini, diğer seçeneklerin ise daha fazla emek gerektirebileceğini belirtti.

Bu tür durumlarda vicdanın ve kişiliğin belirleyici olduğunu ifade eden Özkaya, gençlerin yapacakları tercihlerin kişisel gelişimlerinde önemli rol oynayacağını dile getirdi.

Törenin sonunda Atatürk Üniversitesi Rektörü Prof. Dr. Ahmet Hacımüftüoğlu, Anayasa Mahkemesi Başkanı Kadir Özkaya’ya çift başlı kartal heykeli hediye etti.