Çanakkale Cephesi’ne psikolojik mermi propagandası

İngilizlerin, Çanakkale Cephesi’nin kapanmasının ardından Birinci Dünya Savaşı sürecinde Osmanlı askerlerinin direncini kırmak amacıyla propaganda faaliyetlerine hız verdiği ortaya çıktı. Çanakkale Savaşları Enstitüsü Müdürü Utkan Emre Er, İngilizlerin Mayıs 1916’da uçaklarla cephe ve cephe gerisine attıkları bildirilerle Osmanlı askerinin moralini bozmayı, yanlış bilgilerle savaşma azmini düşürmeyi ve müttefikler arasındaki ittifakı zayıflatmayı hedeflediğini belirtti. Er, bildirilerde “Cephe çöktü”, “Savaşı kaybediyorsunuz” ve “Savaşmanız anlamsız” gibi ifadelerin yer aldığını vurgulayarak, Çanakkale Savaşları’nın yalnızca askeri değil aynı zamanda yoğun bir psikolojik savaş alanı olduğuna dikkat çekti.

MORAL BOZMAK İÇİN BEYYANAMELER HAZIRLANMIŞ

Çanakkale Cephesi’ne ilişkin belgelerin oldukça geniş bir literatüre sahip olduğunu belirten Er, Birinci Dünya Savaşı kapsamında bu cepheyle ilgili çok sayıda yazılı ve görsel kaynağın bulunduğunu ifade etti. Bu literatür içerisinde beyannamelerin önemli bir yer tuttuğunu vurgulayan Er, Çanakkale Savaşları Enstitüsü olarak yürüttükleri araştırmalarda mektuplar, gazeteler ve beyannameler gibi pek çok belgeye rastladıklarını söyledi. Söz konusu belgelerde dikkat çekici ayrıntıların yer aldığını belirten Er, İngilizlerin Anzaklar gibi Türk askerinin ve halkının moralini bozmak amacıyla çeşitli beyannameler hazırladığını ve bunları cephede uçaklar aracılığıyla attığını aktardı. Bu beyannamelerin en bilinen örneklerinden birinin, Berlin Devlet Kütüphanesi’nde bulunan Birinci Dünya Savaşı Koleksiyonu’nda yer aldığını ifade eden Er, Mayıs 1916’da atılan bu beyannamenin üç ana başlık altında moral bozucu ifadeler içerdiğini söyledi.

OSMANLI’NIN İLİŞKİLERİNİ BOZMA YOLUNDA ADIMLAR

Propaganda bildirilerinin Çanakkale Cephesi’nin kapanmasının ardından atıldığına değinen Er, şunları söyledi: “Birinci Dünya Savaşı hala devam ediyor. Mayıs 1916’da Çanakkale’ye atılan bu beyannamede özellikle şu ifadeler yer alıyor: ‘Sizler cephede savaştınız, ancak cephe gerisinde bıraktığınız aileleriniz aç bırakılıyor’ ve ‘Onları daha sonra işgal etmek için kaynaklarınızı tüketiyorlar.’ Öte yandan Osmanlı donanması o dönemde oldukça güçlüydü. ‘Goeben’ ve ‘Breslau’ yani ‘Yavuz’ ve ‘Midilli’ gemilerinin battığına dair bir açıklama bulunuyor. Bu dönemde bu bilgi doğru değildi; ancak İngilizler, donanmanın gücünü yok saymak için çarpıtma yaparak moral bozmayı amaçlıyor. Amaçları yalnızca Almanlar ve Osmanlı arasında bir çatlak oluşturmak değil, aynı zamanda Avusturya-Macaristan ile Osmanlı arasındaki ittifakı da zayıflatmak. Beyannamede ayrıca Rusya karşısında Avusturya-Macaristan ordusunun doğu cephesinde 200 binden fazla kayıp verdiği ve 100 binden fazla esir verdiği yönünde ifadeler yer alıyor.”

“YANLIŞ BİLGİLER YAYMIŞLAR”

Er, bu tür örneklerin hem cephede hem de cephe gerisinde sıkça görüldüğüne dikkat çekerek şöyle devam etti: “Sadece moral bozmaya yönelik değil, aynı zamanda yanlış bilgi yayarak cephedeki direnci kırmaya yönelik hareketler de yapılıyor. Askeri tarih alanında bu tür beyannameleri ‘psikolojik mermi’ ya da ‘kağıttan mermi’ olarak adlandırıyoruz. İstihbarat çalışmalarının bir sonucu olarak hazırlanan propaganda beyannameleri, cephedeki insanları farklı yönlere yönlendirmeyi hedefliyor. Müttefiklerin arasını açmaya çalışırken aynı zamanda ‘Cephe çöktü’, ‘Birinci Dünya Savaşı’nı kaybediyorsunuz’, ‘Savaşmanız anlamsız’ gibi ifadelerle Osmanlıları bu düşünceye sevk etmeye çalışıyorlar. Ancak Türk askeri böyle bir tuzağa düşmedi. Ne yaptığını bilen ve bilinçli bir şekilde hareket eden askerlerdir; cephede de buna göre davranmışlardır.”