Türkiye'nin Antalya kentinde gerçekleştirilecek COP31 İklim Zirvesi, küresel iklim mücadelesinin geleceği açısından kritik bir dönemde toplanıyor. Dünyanın farklı ülkelerinden delegelerin katılacağı konferans öncesinde yayımlanan iklim raporları, Paris Anlaşması'nın temel hedeflerinden biri olan küresel sıcaklık artışını sanayi öncesi döneme göre 1,5 dereceyle sınırlandırma hedefinin giderek ulaşılması güç hale geldiğini ortaya koyuyor.
Birleşmiş Milletler Çevre Programı'nın (UNEP) Ekim 2026'da yayımladığı Emisyon Açığı Raporu'nda, küresel ısınmayı 1,5 dereceyle sınırlamanın ve bu seviyenin aşılmasını önlemenin artık mümkün görünmediği değerlendirildi. Bu gelişmeyle birlikte iklim mücadelesinde temel soru da değişti: Dünya ne kadar ısınacak ve 1,5 derecenin üzerindeki sıcaklıklar ne kadar süre devam edecek?
Küresel ısınmanın kontrol altına alınmasındaki en büyük engellerden biri, son on yılda emisyon azaltımı konusunda yeterli adımların atılmaması olarak gösteriliyor.
Hükümetlerarası İklim Değişikliği Paneli'nin (IPCC) 1,5 derece hedefini temel alan senaryoları, 2020 yılından itibaren sera gazı emisyonlarında ciddi düşüşler yaşanmasını öngörüyordu. Ancak bu kesintilerin gerçekleşmemesi, hedefe ulaşmayı zorlaştırdı.
Küresel Karbon Projesi'nin tahminlerine göre fosil yakıtlardan kaynaklanan karbondioksit emisyonlarının 2025 yılında 38,1 gigatonla rekor seviyeye ulaşması bekleniyor.
Birleşmiş Milletler iklim değişikliği sekreterliğinin 2026 yılı ulusal iklim planlarına ilişkin değerlendirmesi de mevcut tablonun ciddiyetini ortaya koyuyor. Yeni iklim taahhütlerinin eksiksiz uygulanması halinde bile 2035 yılı emisyonlarının 2019 seviyelerinin yalnızca yüzde 6 ila 9 altında kalacağı hesaplanıyor. Oysa 1,5 derece hedefiyle uyumlu senaryolar, çok daha yüksek oranlarda emisyon azaltımı gerektiriyor.
MEVCUT POLİTİKALAR 2,8 DERECELİK ISINMAYA İŞARET EDİYOR
Ülkelerin iklim politikaları ve verdikleri taahhütler, gelecekte yaşanabilecek sıcaklık artışının boyutunu belirleyecek.
UNEP'in değerlendirmesine göre mevcut politikaların devam etmesi halinde küresel sıcaklık artışı bu yüzyılın sonuna kadar yaklaşık 2,8 dereceye ulaşabilir. Üstelik ısınmanın 2100 yılından sonra da devam etmesi ihtimali bulunuyor.
Birleşmiş Milletler iklim değişikliği sekreterliğinin tahminlerinde ise yeni ulusal taahhütlerin tek başına uygulanması durumunda 2100 yılına kadar 2,1 ila 3,2 derecelik sıcaklık artışı öngörülüyor.
Hükümetlerin mevcut politikaların ötesine geçerek yüzyıl ortasında net sıfır emisyon hedeflerini de gerçekleştirmesi halinde bu tahmin 1,7 ila 2,3 derece aralığına gerileyebiliyor.
Bu nedenle Antalya'da düzenlenecek COP31'in öncelikli gündemlerinden birinin, küresel sıcaklık artışının mümkün olan en düşük seviyede tutulması ve 1,5 derecenin üzerindeki dönemin olabildiğince kısa sürmesi olması bekleniyor.
ORTA DOĞU VE DOĞU AKDENİZ DAHA HIZLI ISINIYOR
İklim değişikliğinin etkileri dünyanın bütün bölgelerinde aynı şekilde hissedilmiyor. Doğu Akdeniz ve Orta Doğu, küresel ortalamanın yaklaşık iki katı hızla ısınan bölgeler arasında yer alıyor.
Bu durum, Türkiye'nin de içinde bulunduğu coğrafyada sıcaklık artışının etkilerini daha belirgin hale getiriyor. Özellikle su kaynakları üzerindeki baskı, aşırı sıcaklar, tarımsal üretimde yaşanabilecek kayıplar ve deniz seviyesindeki yükselme bölgenin karşı karşıya olduğu önemli riskler arasında bulunuyor.
Küresel sıcaklık artışının 1,7 derece civarında tutulmasıyla 2,8 dereceye ulaşması arasındaki farkın, toplumların iklim değişikliğine uyum sağlama kapasitesini doğrudan etkileyeceği belirtiliyor.
Özellikle alçak kıyı bölgelerinde deniz seviyesinin yükselmesi nedeniyle yaşanabilecek toprak kayıplarının, sıcaklıklar ilerleyen yıllarda düşse bile geri döndürülemeyebileceğine dikkat çekiliyor.
Küresel ısınmanın sınırlandırılması için yenilenebilir enerji yatırımlarının artırılması ve fosil yakıt kullanımının aşamalı olarak azaltılması gerektiği vurgulanıyor.
Rüzgar ve güneş enerjisinin elektrik üretimindeki payının artırılması, bu dönüşümün en önemli adımları arasında gösteriliyor. Özellikle elektrik üretiminde kömür kullanımının azaltılması ve ülkelerin fosil yakıtlardan çıkış için somut yol haritaları hazırlaması gerektiği ifade ediliyor.
Ancak ülkelerin mevcut taahhütleri, bu alanda önemli eksiklikler bulunduğunu gösteriyor.
Dubai'de gerçekleştirilen COP28'de fosil yakıtlardan uzaklaşılması konusunda uzlaşmaya varılmasının üzerinden yaklaşık üç yıl geçmesine rağmen, Birleşmiş Milletler iklim değişikliği sekreterliğinin değerlendirmesine göre yeni ulusal planların yalnızca onda biri 2035 yılına kadar fosil yakıt kaynaklı elektrik üretimini azaltmayı hedefliyor. Kömürden elektrik üretimini aynı tarihe kadar aşamalı olarak sonlandırmayı taahhüt eden ülkelerin oranı ise yalnızca yirmide bir seviyesinde kalıyor.
COP31'e ev sahipliği yapacak Türkiye de iklim politikaları açısından önemli bir örnek olarak gösteriliyor.
Türkiye, 2025 yılında rüzgar ve güneş enerjisi kapasitesine 6,5 gigavatlık (GW) yeni güç ekleyerek bu alanda rekor seviyeye ulaştı. Ancak elektrik üretiminde kömürün payının yüzde 34 seviyesinde olması, enerji dönüşümünde aşılması gereken önemli bir başlık olarak öne çıkıyor.
Türkiye'nin yenilenebilir enerji yatırımlarını artırmasının yanı sıra kömür ve diğer fosil yakıtlara bağımlılığı azaltacak politikalar geliştirmesi gerektiği belirtiliyor.
COP31 kapsamında Türkiye'nin enerji dönüşümüne ilişkin atacağı adımların ve uluslararası iklim taahhütlerinin de yakından takip edilmesi bekleniyor.
METAN EMİSYONLARININ AZALTILMASI HIZLI SONUÇ VEREBİLİR
İklim değişikliğiyle mücadelede karbondioksitin yanı sıra metan emisyonlarının azaltılması da kritik önem taşıyor.
Metanın atmosferdeki ısı tutma etkisi yüksek olduğu için emisyonlarının azaltılması, küresel sıcaklık artışının kısa vadede sınırlandırılmasına katkı sağlayabiliyor.
Uluslararası Enerji Ajansı'nın (IEA) Küresel Metan Takipçisi verilerine göre fosil yakıt kaynaklı metan emisyonlarının yaklaşık yüzde 70'i, mevcut teknolojiler kullanılarak azaltılabilir durumda. Bu miktar yaklaşık 85 milyon tona karşılık geliyor.
Buna rağmen enerji sektöründeki metan emisyonlarında 2025 yılında belirgin bir düşüş yaşanmadığı belirtiliyor.
IEA'nın hesaplamalarına göre mevcut metan sızıntılarının önlenmesi, yılda yaklaşık 200 milyar metreküp doğal gazın yeniden kullanılabilir hale gelmesini sağlayabilir. Bu durum, emisyonların azaltılmasının yanı sıra enerji arz güvenliği ve ekonomik açıdan da önemli fırsatlar sunuyor.
Antalya'da gerçekleştirilecek COP31'de ülkelerin ulusal iklim planlarını somut politikalara dönüştürmesi, emisyon azaltım hedeflerini güçlendirmesi ve gelişmekte olan ülkelere yönelik iklim finansmanını artırması bekleniyor.
2028 yılında tamamlanması planlanan ikinci Küresel Durum Değerlendirmesi'nin de ülkelerin Paris Anlaşması hedeflerine ne ölçüde yaklaştığını ortaya koyması açısından önemli bir araç olması öngörülüyor.
Uluslararası Adalet Divanı da 2025 yılında verdiği danışma görüşünde, 1,5 derece hedefinin Paris Anlaşması'nın temel sıcaklık hedefi olduğunu ve ülkelerin ulusal iklim planlarının bu hedefe ulaşılmasına katkı sağlayacak nitelikte hazırlanması gerektiğini ortaya koydu.
COP31'in başarısının yalnızca yeni taahhütlerle değil, kömür kullanımının azaltılması, metan emisyonlarına yönelik somut takvimlerin belirlenmesi ve yenilenebilir enerji yatırımlarının hızlandırılmasıyla ölçüleceği değerlendiriliyor.
Küresel sıcaklık artışının bazı aylarda ve yıllarda 1,5 dereceyi aşmış olması, iklim krizinin etkilerinin giderek ağırlaştığını gösteriyor. Avrupa Birliği'nin Copernicus İklim Değişikliği Servisi de uzun vadeli sıcaklık ortalamasının bu on yılın sonundan önce 1,5 dereceyi aşabileceğine işaret ediyor.
Antalya'daki zirvede verilecek kararlar, dünyanın yalnızca ne kadar ısınacağını değil, bu sıcaklık artışının ne kadar süreceğini de belirleyecek. Özellikle Doğu Akdeniz ve Orta Doğu gibi küresel ortalamanın üzerinde ısınan bölgeler açısından COP31'de alınacak kararlar büyük önem taşıyor.