Karaburun Yarımadası’nın tek doğal sulak alanı olan İris Gölü’nün suyunun, 1970’li yılların sonunda açılan kanallarla boşaltılmaya çalışıldığı, alanın kadastral parselasyona tabi tutularak özel mülkiyete geçirildiği ve benzer girişimlerin yıllar içinde tekrarlandığı biliniyor. Tüm bu müdahalelere rağmen gölün kendini yeniden toparladığı, ancak tehditlerin halen devam ettiği ifade ediliyor. 2019 yılında gölün ekolojik yapısını olumsuz etkileyen yeni bir kurutma girişiminin basında geniş yer bulması üzerine, T.C. Çevre ve Şehircilik Bakanlığı Tabiat Varlıklarını Koruma (TVK) Bölge Komisyonu 20 Aralık 2019 tarihinde toplanarak İris Gölü hakkında bir dizi karar aldı. Komisyon, gölü kurutmaya yönelik açılan kanalların kapatılmasına, sorumlular hakkında suç duyurusunda bulunulmasına ve alanın eski haline getirilmesine oy birliğiyle karar verdi. Açılan kanal, 12 Şubat 2020 tarihinde Karaburun Belediyesi tarafından kapatıldı. Ardından İzmir Valiliği Mahalli Çevre Kurulu tarafından, 10 Mart 2020 tarihinde konunun uzmanlarından oluşan bir komisyon kurulması kararlaştırıldı. 2020 ve 2021 yıllarında DSİ tarafından yapılan saha çalışmaları sonucunda İris Gölü’nün doğal ve tabii bir göl olduğu, kıyı kenar çizgisi ve su stok tespitlerinin tamamlandığı kamuoyuna yansıdı. 2 Şubat Dünya Sulak Alanlar Günü dolayısıyla Karaburun Sivil İnisiyatif ve Karaburun Yerel Fok Komitesi tarafından yapılan ortak açıklamada, 2019–2026 yılları arasında İris Gölü’nde düzenli gözlem, kayıt ve belgeleme çalışmalarının sürdürüldüğü belirtildi. Türkiye Sulak Alan Envanteri’ne de işlenen İris Gölü için hazırlanan teknik raporun, 10 Mart 2025 tarihinde Tarım ve Orman Bakanlığı Doğa Koruma ve Milli Parklar İzmir İl Müdürlüğü’ne iletildiği hatırlatıldı.
DOĞAL BİR GÖL
Açıklamada, hazırlanan raporun Sulak Alan Tescil çalışmalarına ışık tutacağı vurgulanarak, konunun Mahalli Sulak Alan Komisyonu gündemine alınması ve İris Gölü için tescil kararının bir an önce verilmesi talep edildi. Devam eden hukuki sürece de dikkat çekilen açıklamada, Karaburun Asliye Ceza Mahkemesi’nde görülen davada, 9 Ekim 2025 tarihinde yapılan bilirkişi keşfi sonrası hazırlanan 24 Kasım 2025 tarihli raporda İris Gölü’nün “kadim zamanlardan beri oluşmuş doğal bir göl” olduğunun tespit edildiği aktarıldı. Raporda, gölü kurutmaya yönelik müdahalelerin 1. Derece Doğal Sit Alanı içerisinde gerçekleştiği, göl ve çevresindeki doğal habitatın zarar gördüğü ve bu zararın giderilmesinin uzun yıllar alacağı belirtildi. Ayrıca 2019 yılında açılan kanalın kapatılmasının faydalı ancak yetersiz olduğu, ani ve aşırı yağışlarda göl suyunun yeniden boşalabileceği ve acil rehabilitasyon çalışmalarının gerekli olduğu vurgulandı.
DENGELİ BİR YAŞAMIN TEMELİ
Açıklamada, ülke genelinde birçok tatlı su gölünün kuruduğu bir dönemde İris gibi küçük sulak alanların korunmasının hem bölge hem de yaban hayatı açısından hayati önemde olduğu ifade edildi. İris Gölü’nün önemli kuş türleri için üreme, konaklama ve barınma alanı olduğu belirtilerek, kurak dönemlerde Karareis Barajı’ndan göle can suyu verilmesinin çözüm olabileceği önerisinin ilgili kurumlarla paylaşıldığı aktarıldı. Karaburun Sivil İnisiyatif ve Karaburun Yerel Fok Komitesi, İris Gölü için verilecek Sulak Alan Tescil Kararı’nın, geçmişte insan eliyle yapılan müdahalelerin tekrar yaşanmaması adına kritik bir adım olacağını vurguladı. Açıklamada, “İnsan yaşamı doğal hayatın korunmasıyla güçlenir. Doğal alanların korunması sağlıklı ve dengeli bir yaşamın temelidir” denildi. 2019’dan bugüne yapılan gözlemlerde, kapatılan kanallarda su sızıntılarının devam ettiği, kaçak su kullanımı ve yoğun otlatma baskısının sürdüğü de belirtilerek, tescil kararının gecikmeden alınmasının önemi bir kez daha vurgulandı.
