Harmandalı'da insanlık dramı… İzmir Barosu duyurdu: Hak ihlalleri görmezden geliniyor

SULTAN GÜMÜŞ KAYA  İzmir Barosu, Harmandalı Geri Gönderme Merkezi'nde yaşandığı öne sürülen ağır hak ihlallerini düzenlediği basın toplantısıyla gündeme taşıdı. 
Baro Göç ve İltica Komisyonu Sorumlu Yönetim Kurulu Üyesi Av. Dinçer Dikmen tarafından okunan açıklamada; sağlık hakkına erişimin engellenmesi, kötü muamele iddiaları, temiz su ve hijyen eksikliği, tahtakurusu ve uyuz salgını, yasal olmayan uygulamalar ile aylarca süren idari gözetim süreçlerinin insan hakları ihlali niteliği taşıdığı belirtilerek, ilgili bakanlıklar ve kamu kurumlarına acilen harekete geçme çağrısı yapıldı.

HAK İHLALLERİNE İLİŞKİN ŞİKAYETLER 

Basın açıklamasında dikkat çeken ifadeler şöyle: “Bugün burada Harmandalı Geri Gönderme Merkezi'nde yaşanan hak ihlalleri ile ilgili olarak İzmir Barosu'na ulaşan ihbara ilişkin olarak kamuoyunu bilgilendirmek amacıyla toplanmış bulunuyoruz. Bilindiği üzere İzmir Barosu üyesi avukatlar Harmandalı Geri Gönderme Merkezi'nde yabancı müvekkillerine yönelik avukatlık faaliyeti yürütmektedirler. Ne yazık ki her yıl Baromuza avukatlar tarafından müvekkillerinin bu kurumda yaşadıkları hak ihlallerine ilişkin şikayetler iletilmektedir. İzmir Barosu Göç ve İltica Komisyonu yaşanan bu hak ihlallerinin giderilmesi için çoğu zaman kurumla diyalog, raporlama, TİHEK Başvurusu, adli mercilere suç duyurusu vb. çeşitlilikte hukuki yöntemlerle mücadeleyi sürdürmüştür. Ancak gelinen noktada ölçülülük ilkesine aykırı şekilde uzun idari gözetim süreleri içinde yabancıların tutulma koşulları ve sağlık hakkına erişimin engellendiğine ilişkin kurum içinde çalışan personel tarafından yapılan ihbar ve ulaştırılan tutanaklar nedeniyle kamuoyuna ve yetkililere bu çağrıyı yapma sorumluluğunu baromuza yüklemiştir.” 

TEMİZ SUYA ERİŞİM KISITLI 

Açıklamanın devamında, “Neticesinde; 21.05.2026 tarihinde baromuza yapılan ihbarda; 2026 Ocak ayından 2026 Nisan Ayına kadar çeşitli dilekçelerle; İzmir Valiliği'ne, Harmandalı Geri Gönderme Merkezi Müdürlüğü'ne ve İzmir İl Sağlık Müdürlüğü'ne kurum personeli tarafından farklı tarihlerdeki ihbar dilekçeleriyle iletildiği şekilde; Kurumda 8.00-16.00 saatleri arasında geçici görevlendirilen hekim ve hemşire çalıştığı ancak hekimlerin sevk işlemlerinin geciktirildiği, sevk edilen yabancıların sürekli muayenelerinin ve tedavilerinin düzenli takip edilmediği, revire gelmek isteyen yabancılar arasında personel tarafından ayrımcılık yapıldığı, bazı katlardan hasta çıkarmak zor olduğu için revire götürülmeyen yabancılar olduğu,  revire başvuran yabancılara hakaret ve kötü muamelede bulunulduğu,  bu davranışlarda bulunan personel kurum müdürüne bildirilmesine rağmen herhangi bir işlem yapılmadığı, 16.00-.8.00 saatleri arasında hekim çalışmadığı, tercüman bulunmadığı, tek başına çalıştırılan hemşirenin işine özel güvenlik amirleri tarafından baskı yapılmak suretiyle müdahale edildiği; 38,5 derece ateş ve 125 nabızla revire gelen yabancıya dahi '’numara yapıyor ‘' şeklinde önyargı ile yaklaşıldığı, yabancıların hastaneye sevk işlemlerinin angarya olarak görüldüğü, hemşirenin 112'yi çağırmasının engellemeye çalışıldığı, kurumda yasal olmamasına rağmen 16.00-8.00 saatleri arasında geçici görevlendirilen hemşirenin tek başına çalıştırıldığı, 112 geldiğinde yabancının kabul edilmediği durumlar olduğu, yabancılardan hastaneye gitmek istemediği şeklinde imzalı metin alınmaya çalışıldığı; kurumdaki sürekli su kesintilerinden kaynaklı yabancıların temiz suya erişiminin kısıtlı olması nedeniyle zaman zaman 20 kişilik odalar ile 80 kişilik katlarda kalan yabancıların ortak tuvalet vb. alan kullanımı ve hijyenin sağlanamaması nedeniyle bir çok kişinin uyuz ve kaşıntı rahatsızlığı nedeniyle revire başvurduğu ancak su sorunu nedeniyle temiz bir cilde sürülmeyen solüsyon şeklindeki ilaçların tedavi sağlamadığı, kurumda bazı aylar kapasitenin üzerinde 1500  kişi barındırıldığı iletilmiştir” sözleri yer aldı. 

YABANCILAR ARASINDA HİYERARŞİK İLİŞKİ 

Öte yandan, “Kurumdaki odalarda temizliğinin kurumda kalan yabancıların kendi imkanları ile sağlandığı yine de yeterli hijyen ekipmanının verilmemesi nedeniyle temizliğin tam yapılamadığı, kurumda kalan yabancıların çamaşırlarını kendilerinin lavaboda yıkamak zorunda kaldığı, bu durumun sağlık sorunlarına sebebiyet verdiğinin tutanak tutularak kurum yetkilileriyle paylaşıldığı ancak bu konuda herhangi bir önlem alınmadığı, kurumda yabancıların çavuş, tercüman gibi isimlerle yasal olmayan şekilde çalıştırıldığı, yabancıların telefon kullanımı, revir listesinin düzenlenmesi, revirde tercümanlık yapılması, havalandırma giriş çıkış anonsları, ilaç dağıtımı gibi işlerinin kurum personeli tarafından belirlenen bu yabancılara yaptırıldığı, kurum personeli tarafından kurumda idari gözetim altında tutulan yabancılar arasında hiyerarşik ilişki yaratıldığı, kurumda yaşanan hak ihlallerine personelin yabancıların sağlık hakkına erişimini engelleme girişimine ilişkin tutanak kurum müdürüne iletilmesine rağmen kayıt sistemine alınmadığı dilekçenin alınmak istemediği bu nedenle CİMER aracılığıyla şikayette bulunulduğu ancak herhangi bir işlem yapılmadığı iletilmiştir. Baromuza tutanaklı ve fotoğraflı şekilde iletilen ihbar neticesinde avukatların bugüne kadar kurumla ilgili dile getirmiş olduğu şikayetlerin benzer olduğu ne yazık ki bir kez daha açığa çıkmıştır. Ayrıca belirtmek isteriz ki; Harmandalı Geri Gönderme Merkezinde yaklaşık iki yıldır çözülemeyen tahtakurusu, hamamböceği vb. böcek istilası yaşanmaktadır. İdari gözetim altındaki kişilerin vücutlarında ağır böcek ısırığı yaraları oluşmuştur. İdarece yapılan ilaçlama ve eşya yenileme işlemleri bu halk sağlığı sorununu çözmeye yetmemektedir. Harmandalı Geri Gönderme Merkezi'nde idari gözetim altında tutulan birçok kişinin vücutlarında boş yer kalamayacak kadar kötü şekilde böcek yaralanmasına maruz kaldığı fotoğraflı şekilde avukatlar tarafından baromuza iletilmiştir” bilgisine dikkat çekildi. 

HİJYEN PROBLEMİ 

“Kurumla yapılan görüşmelerde bu sorunun çözüleceği iletilse de gelinen aşamada halen kurumda kalan yabancıların sürekli bir şekilde tahtakurusu vb. böcek yaralanmasına yoğun şekilde maruz kaldığı bilinmektedir” denilen açıklamada, “Yukarıda bahsetmiş olduğumuz ihbar içeriği, kurumdaki hijyen problemi ve kurumun izolasyonunda kullanılan yapı maddesinin bu böceği ürettiğine ilişkin aldığımız duyumlar nedeniyle bu konuda İzmir İl Halk Sağlığı Müdürlüğü’nce görevlendirilecek uzmanlar tarafından denetleme yapılması talebiyle İzmir Barosu tarafından İzmir İl Halk Sağlığı Müdürlüğü’ne ve İzmir Tabip Odası’na başvuru yapılmıştır. İdari Gözetime Alternatif Yükümlülüklere İlişkin Yönetmelik gereğince yasal uygulaması bulunan yöntemlerin tercih edilmediği idari gözetim uygulamasının katı şekilde uygulandığı bilinmektedir. Özellikle hasta, çocuklu, özel ihtiyaç sahibi yabancıların dahi keyfi şekilde 6 ayı aşan 1 yılı bulan sürelerde sınır dışı edilememesine rağmen kurumda tutulmaya devam edildiği bilinmektedir” değerlendirmesi yapıldı. 

İZMİR BAROSU’NUN TALEPLERİ 

Bu nedenle Göç İdaresi Başkanlığı ve İçişleri Bakanlığı’na bir kez daha seslenmek isteyen İzmir Barosu, “Hakkında sınır dışı kararı tesis edilen yabancıların ölçülülük ilkesini aşar şekilde uzun sürelerle kapalı tutulması uygulamasından vazgeçilerek, 6458 sayılı Kanun uyarınca idari gözetime alternatif yükümlülüklere ilişkin tedbirlerin öncelikle tercih edilmesini, merkezde yıllardır çözülemeyen tahtakurusu ve uyuz gibi halk sağlığını tehdit eden sorunların kaynağının tespiti ve kalıcı çözümü için kurumun halk sağlığı uzmanı hekimler tarafından derhal denetlenmesini, Sağlık Bakanlığı koordinasyonuyla kurumda gündüzleri sürekli bir hekimin ve yirmi dört saat esasına göre hazır bulunacak yardımcı sağlık personelinin istihdam edilmesini, kurum personelinin yetersizliği göz önüne alınarak, ayda bir genel temizlik ve ilaçlama hizmetlerinin ilgili belediyeler aracılığıyla sağlanmasını, idari gözetim altında tutulan kişilerin kişisel hijyenlerini sağlayabilmeleri için yeterli temizlik malzemesi, temiz içme ve kullanma suyu ile çamaşır makinesi tahsis edilmesini, merkeze kabul aşamasında yabancıların detaylı sağlık muayenelerinin yapılmasını, tüberküloz ve hava yoluyla bulaşan diğer hastalıklara yönelik tetkiklerin eksiksiz uygulanmasını, risk grubundaki kişilerin hekim gözetiminde karantinaya alınarak tedavilerine başlanmasını, sağlık muayeneleri ile tanı ve tedavi süreçlerinde yabancılara anlayacakları dilde bilgilendirme yapılmasını ve sağlık evraklarının birer örneğinin kendilerine teslim edilmesini, tercüme hizmetlerinin kurumda tutulan yabancılara angarya olarak yaptırılması uygulamasına derhal son verilerek, bu hizmetin devlet veya sivil toplum örgütleri tarafından sağlanan eğitimli tercümanlar aracılığıyla yürütülmesini, hamile, hasta ve çocuklu gibi özel ihtiyaç sahibi kişilerin idari gözetim kararlarının ve sürelerinin sürekli ve etkin bir şekilde gözden geçirilerek temel ihtiyaçlarının eksiksiz karşılanmasını, kurumda barındırılan kişilere günde üç öğün, besin değeri yüksek ve hijyen koşullarına uygun yemek verilmesini, son söz olarak; İzmir Barosu olarak kurumumuza ulaşan hak ihlallerine ilişkin tutanak ve fotoğraflarla tespiti yapılmış, kamu kurumlarına iletilmiş ihbarlara sessiz kalamayacağımızı belirtmek isteriz. Anayasa'nın 17. maddesinin üçüncü fıkrasıyla bireylere işkence veya eziyet yapılması ya da bireylerin insan haysiyetiyle bağdaşmayan bir cezaya veya muameleye tabi tutulması yasaklanmıştır. Bu yasak mutlak bir nitelik taşımaktadır ve öncelikle kamusal yetkiyle güç kullanan görevlilerin kişilerin beden ve ruh bütünlüğüne hiçbir şekilde zarar vermemelerini gerektirir” çağrısında bulundu.