“İş güvenliği uzmanları  günah keçisi değildir”

TMMOB Makina Mühendisleri Odası İzmir Şubesi İşçi Sağlığı ve İş Güvenliği Komisyonu, iş kazalarında iş güvenliği uzmanlarının konumuna ilişkin açıklama yaptı. Komisyon, özellikle ölümlü iş kazalarının ardından uzmanların görev ve yetki sınırları yeterince değerlendirilmeden soruşturma ve yargılamaların odağı haline getirilmesinin kaygı verici olduğunu belirtti. Açıklamada şu ifadelere yer verildi: “İş kazaları kader değildir. Önlenebilir olaylardır. Ancak iş kazalarını önlemek için çalışan iş güvenliği uzmanlarını, meydana gelen her kazanın ardından mesleki unvanları nedeniyle doğrudan sorumlu ilan etmek de çözüm değildir. Son dönemde özellikle ölümlü iş kazalarının ardından iş güvenliği uzmanlarının, görev ve yetki sınırları ile olayın gerçek nedenleri yeterince değerlendirilmeden soruşturma ve yargılamaların odağı hâline getirilebildiğini kaygıyla izliyoruz. Buradan bir kez daha açıkça ifade ediyoruz: İş güvenliği uzmanı işveren değildir. İş güvenliği uzmanı karar ve uygulama makamı değildir. İş güvenliği uzmanının temel görevi; riskleri belirlemek, önlemleri bildirmek, rehberlik etmek ve güvenli çalışma kültürünün oluşmasına katkı sağlamaktır. 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu, işyerinde gerekli sağlık ve güvenlik tedbirlerinin alınması yükümlülüğünü esas olarak işverene vermektedir. Dolayısıyla bir iş kazası meydana geldiğinde sorulması gereken ilk soru, ‘İş güvenliği uzmanı kimdi?’ değil; ‘Bu kaza neden meydana geldi ve önlenmesi için kimin hangi görev, yetki ve sorumluluğu vardı?’ olmalıdır.”

SORUMLULUK UNVANA GÖRE DEĞİL, KUSURA GÖRE BELİRLENMELİDİR

“Ceza sorumluluğu şahsidir” denilen açıklamada, “Her olayda görev, yetki, ihmal, somut deliller ve meydana gelen sonuçla arasındaki illiyet bağı ayrı ayrı değerlendirilmelidir. İş güvenliği uzmanının görevini yerine getirip getirmediği elbette sorgulanmalıdır. Ancak yalnızca işyerinde görev yapan uzman olması, kişiyi bir kazanın doğal ve peşinen sorumlusu hâline getiremez. Adalet, bir sorumlu bulmak değil; gerçek sorumluluğu ortaya çıkarmaktır. İş kazalarına ilişkin soruşturma ve davalarda bilirkişi raporları son derece kritik bir role sahiptir. Bu nedenle bilirkişilerin alanında yetkin olması; raporların bilimsel ve teknik verilere dayanması, işveren, işveren vekili, çalışan ve iş güvenliği profesyonellerinin görev ve yetki sınırlarının doğru değerlendirilmesi zorunludur. Teknik gerçeklerden uzak, görev ve yetki sınırlarını birbirine karıştıran veya kişisel kusur ile illiyet bağını ortaya koymadan yapılan değerlendirmeler, yalnızca iş güvenliği uzmanlarını mağdur etmez; adil yargılama sürecini de zedeler” ifadelerine yer verildi.

UZMANI SUSTURARAK İŞ KAZALARINI ÖNLEYEMEYİZ

İş güvenliği uzmanlarının her kazanın ardından cezai sorumluluk tehdidiyle karşı karşıya kalmasının mesleğin bağımsızlığını ve etkinliğini zayıflattığını ifade eden komisyon, “Uzmanların temel kaygısının ‘Kazayı nasıl önlerim?’ yerine ‘Kendimi hukuken nasıl korurum?’ hâline geldiği bir sistem, iş sağlığı ve güvenliği açısından sağlıklı değildir. Nitelikli uzmanların meslekten uzaklaşmasına neden olacak bir ortam yaratmak ise çalışanların güvenliğini artırmaz; aksine işçi sağlığı ve iş güvenliği sistemini daha da kırılgan hâle getirir. İş kazalarının gerçek nedenleri bilimsel ve teknik yöntemlerle ortaya çıkarılmalıdır. Sorumluluk değerlendirmeleri mesleki unvana değil, somut kusura ve illiyet bağına dayanmalıdır. Bilirkişilik süreçleri alanında yetkin, bağımsız ve tarafsız uzmanlar tarafından yürütülmelidir. İş güvenliği uzmanlarının mesleki bağımsızlığını ve hukuki güvenliğini sağlayacak düzenlemeler güçlendirilmelidir. Çalışanların yaşam hakkını korumak hepimizin ortak sorumluluğudur. Ancak bu sorumluluğu yerine getirmenin yolu, her iş kazasının ardından bir günah keçisi yaratmak değildir. Kazaların gerçek nedenlerini ortaya çıkarmak, sorumluluğu doğru yerde aramak ve önleyici sistemi güçlendirmektir. İş güvenliği uzmanları suçlu değil, önleyici güçtür” denildi.