KEMAL ÖZKURT - İzmir Büyükşehir Belediyesi’nin 2025 yılı mali yönetim performansını mercek altına alan Meclis Denetim Komisyonu Raporu kamuoyuna açıklandı. Belediyenin 74,5 milyar TL olarak öngördüğü gelir bütçesinin 65 milyar TL’si gerçekleşirken, genel bütçe gerçekleşme oranı yüzde 87,27’de kaldı. Gelir kalemleri incelendiğinde en büyük payı 58,6 milyar TL ile “diğer gelirler” oluştururken, teşebbüs ve mülkiyet gelirleri 3,2 milyar TL’ye ulaştı, vergi gelirleri ise 151,8 milyon TL’de kaldı. Sermaye gelirlerinde ise öngörülerin çok üzerine çıkılarak dikkat çeken bir artış yaşandı; 960 milyon TL olarak tahmin edilen gelir, 3 milyar TL sınırını aşarak yüzde 319’luk bir gerçekleşme oranına ulaştı.
BÜTÇE HEDEFİNDE YÜZDE 87,27’LİK GERÇEKLEŞME
İzmir Büyükşehir Belediyesi’nin 2025 yılı için öngördüğü 74 milyar 500 milyon TL’lik gelir bütçesi, yıl sonunda 65 milyar 16 milyon 365 bin TL olarak gerçekleşti. Bu tabloyla birlikte belediyenin gelir bütçesi gerçekleşme oranı yüzde 87,27’de kaldı. Gelir kalemlerinin detaylarına bakıldığında, bütçenin lokomotifini 58 milyar 609 milyon TL ile “Diğer Gelirler” kalemi oluştururken; Vergi Gelirleri’nde 175,6 milyon TL’lik hedefe karşılık 151 milyon 843 bin TL tahsilat yapıldı. Teşebbüs ve Mülkiyet Gelirleri ise 3,7 milyar TL’lik beklentiye rağmen 3 milyar 216 milyon TL seviyesinde gerçekleşti.
BAĞIŞLARDA YÜZDE 965, İADELERDE YÜZDE 1.291’LİK REKOR SAPMA
Bütçenin en çok sapan ve şaşırtan kalemleri bağışlar ve iadeler oldu. Yıl başında sadece 401 bin TL olarak öngörülen “Alınan Bağış ve Yardımlar”, yıl sonunda 3 milyon 873 bin TL’yi aşarak yüzde 965,75 oranında bir gerçekleşme gösterdi. Öte yandan, “Red ve İadeler” kalemindeki artış ise bütçe disiplini açısından dikkat çekici boyuta ulaştı. Başlangıçta 3,7 milyon TL olarak hesaplanan iadeler, 48 milyon 788 bin TL’ye ulaşarak öngörülerin %1.291 üzerine çıktı. Sermaye gelirleri ise 960 milyon TL’lik tahmine karşılık 3 milyar 64 milyon TL ile yüzde 319,18 oranında gerçekleşti.
PERSONEL GİDERLERİNE 5,33 MİLYAR TL’LİK KAYNAK
Kurumun bütçe harcamalarındaki disiplin, kalemlere göre farklılık gösterdi. Personel giderleri için ayrılan 5 milyar 846 milyon TL’lik ödeneğin yüzde 91,22’si kullanılarak toplamda 5 milyar 333 milyon TL harcama yapıldı. SGK Devlet Primi giderleri 451 milyon 844 bin TL olarak gerçekleşirken, bu kalemde gerçekleşme oranı yüzde 88,39 oldu. Cari transferlerde yüzde 99,14, faiz giderlerinde ise yüzde 98,78’lik bir bütçe kullanımı görüldü.
YATIRIM BÜTÇESİNDE "MAL VE HİZMET" LOKOMOTİF OLDU
Bütçenin harcama tarafında en büyük payı, genel işleyişin ve projelerin anahtarı olan “Mal ve Hizmet Alımları” aldı. Bu kalem için yapılan 27 milyar 514 milyon TL’lik harcama, belediye bütçesinin en büyük gider kalemini oluşturdu. Buna karşın, kentin fiziki gelişimi için ayrılan “Sermaye Giderleri”nde beklenen performans tam olarak sergilenemedi. 24 milyar 433 milyon TL’lik ödeneğin yalnızca yüzde 66,66’sı, yani 16 milyar 288 milyon TL’si yatırıma dönüştü. Sermaye transferlerinde ise gerçekleşme oranı yüzde 62,83’te kaldı.
YATIRIMDA ASLAN PAYI BUCA METROSU’NUN
İzmir Büyükşehir Belediyesi’nin 2025 yılı toplam sermaye giderleri yaklaşık 16 milyar 288 milyon TL olarak gerçekleşti. Yatırım bütçesinde aslan payını ulaşım projeleri aldı. Üçyol İstasyonu-DEÜ Tınaztepe Kampüsü-Buca Koop. güzergahını kapsayan Hafif Raylı Sistem Projesi (Buca Metrosu), 5 milyar 523 milyon TL’yi aşan harcama tutarıyla ilk sırada yer aldı. Bu dev yatırımı, 2 milyar 235 milyon TL ile yollardaki asfalt kaplama, bakım ve onarım faaliyetleri, 2 milyar 111 milyon TL ile de genel ulaşım hizmetlerinin yürütülmesi takip etti. Ayrıca taşıt kiralama hizmetleri için 1 milyar 275 milyon TL, Buca-Bornova tünel ve bağlantı yolları projesi için ise 857 milyon 588 bin TL kaynak kullanıldı.
İLÇE TRANSFERLERİNDE KARŞIYAKA LİSTENİN SONUNDA
İlçe belediyelerine yapılan mali transferlerde 2024 yılına göre yüzde 73,24’lük bir artış yaşanarak toplam tutar 438 milyon 602 bin TL’ye yükseldi. Belediyeler bazındaki dağılımda 144 milyon 490 bin TL ile Çeşme Belediyesi ilk sırayı alırken, Konak Belediyesi 126 milyon 189 bin TL ile ikinci oldu. Listenin devamında Narlıdere’ye 36 milyon TL, Balçova’ya 26,4 milyon TL, Kiraz’a 20,6 milyon TL ve Selçuk’a 15,6 milyon TL kaynak aktarıldı. Gaziemir, Tire ve Karşıyaka ise listenin en sonunda yer aldı. Özellikle Karşıyaka Belediyesi, 5 milyon 351 bin TL ile İzmir içinde en az transfer yapılan ilçe olarak kayıtlara geçti. Ayrıca İzmir dışındaki belediyelere de destek sağlandı; Denizli Bozkurt Belediyesi’ne yaklaşık 39,6 milyon TL, Adıyaman Belediyesi’ne ise 10,1 milyon TL aktarıldı.
TOPLAM BORÇ 52,9 MİLYAR TL’YE ULAŞTI
Belediyenin güncel mali tablosu, borç yapısındaki yükü verilerle ortaya koydu. İzmir Büyükşehir Belediyesi’nin toplam borcu 52,9 milyar TL olarak hesaplandı. Bu borcun 28 milyar 660 milyon TL’sini kısa vadeli, 24 milyar 310 milyon TL’sini ise uzun vadeli borçlar oluşturuyor. Toplam borç yükü içerisinde dış borçların payı ise yüzde 45,90 olarak kaydedildi. Son üç yıllık ödeme performansı incelendiğinde; 2023’te 3,6 milyar TL olan toplam kredi borç ödemesi, 2024’te 7 milyar TL’ye, 2025’te ise rekor bir artışla 14 milyar 550 milyon TL’ye yükseldi. Belediye, 2023-2025 döneminde toplam 25 milyar 232 milyon TL’lik kredi borcu geri ödemesi gerçekleştirdi.
3 YILLIK ÖDEME PLANI
Belediyenin 2026-2028 dönemini kapsayan mali projeksiyonu, önümüzdeki üç yılın ödeme takvimini netleştirdi. Hazırlanan rapora göre İzmir Büyükşehir Belediyesi, bu dönemde toplam 36 milyar 248 milyon TL’lik borç ödemesi yapacak. Bu tutarın 26 milyar 56 milyon TL’sini anapara, 9 milyar 816 milyon TL’sini faiz ve 374 milyon TL’sini BSMV ödemeleri oluşturuyor. Ödeme takviminin en yoğun yılı olan 2026’da, 11,3 milyar TL’si anapara ve 6 milyar 13 milyon TL’si faiz olmak üzere toplam 17 milyar 590 milyon TL ödeme yapılması planlanıyor. Borç yükünün 2027’de 12 milyar TL’ye, 2028’de ise 6,5 milyar TL seviyesine düşmesi öngörülüyor.