Varyant’ın üst bölümünde, İzmir’e hakim konumuyla kentin önemli simgeleri arasında yer alan Şato, geçmiş ile bugünü aynı çatı altında buluşturuyor. Yapı,954 yılında mimarlar Rıza Aşkan ve Doğan Tekeli tarafından “Şark Kahvesi” adıyla tasarlandı. Dönemin önemli buluşma noktalarından biri olan yapı, yıllar içinde farklı işlevlerle kullanılsa da kent yaşamındaki yerini korudu.
İzmir Büyükşehir Belediyesi tarafından bugün kütüphane ve İzmirli Kahve olarak hizmete sunulan Şato, yeniden İzmirlilerin buluşma noktalarından biri haline geldi. Geçmişte kahve içip sohbet edenlerin oturduğu masalarda artık özellikle gençler sınavlarına hazırlanıyor, kitap okuyor ve ders çalışıyor.
GEÇMİŞİN BULUŞMA NOKTASI BUGÜNÜN KÜTÜPHANESİ
Şato’nun dönüşümü, yapının kuruluşundaki kamusal buluşma işlevinin farklı bir biçimde devam etmesini sağlıyor. Kahve, sohbet ve kent manzarasının eşlik ettiği mekanda bugün gençler başta olmak üzere İzmirliler bir araya geliyor.
Yaklaşık 70 yıl önce “Şark Kahvesi” adıyla kent belleğinde yer edinen Şato, bugün “İzmirli Kahve” kimliğiyle yeni kuşaklara hizmet veriyor. Böylece tarihi yapı, geçmişin sosyal yaşamını günümüzün çalışma ve kültür ortamıyla bir araya getiriyor.
VARYANT'IN ÜZERİNDE 70 YILLIK İZMİR HATIRASI
Eşrefpaşa ve Hatay’ın gelişiminde önemli rol oynayan Varyant yolunun açıldığı yıllarda kente kazandırılan Şato, İzmir’in950’li yıllardaki değişimine de tanıklık etti. Yol ile Bahri Baba Parkı arasındaki eğimli arazi üzerine iki katlı olarak tasarlanan yapının giriş katında büyük bir salon, alt bölümünde ise açık oturma terasları bulunuyordu. Dönemin belediye yayınlarında yapının amacı da açıkça anlatılıyordu. Şark Kahvesi’nin Vali Rahmi Bey Parkı’nın üst bölümünde, körfeze, Karşıyaka’ya ve Yamanlar Dağı’na hâkim bir noktada inşa edildiği belirtilirken, İzmirlilere “temiz ve nezih bir şekilde istirahat ve eğlence imkanı” sunmasının amaçlandığı ifade ediliyordu. Aradan geçen yaklaşık 70 yılın ardından aynı noktada yine İzmirliler dinleniyor, kahvelerini içiyor ve kentin manzarasını seyrediyor.
ŞARK KAHVESİ'NDEN İZMİRLİ KAHVE'YE
Şato’nun hikâyesini bugüne bağlayan en dikkat çekici ayrıntılardan biri, kahve kültürünün yıllar sonra aynı yapıya dönmesi oldu.954’te Şark Kahvesi olarak kapılarını açan yapıda bugün İzmirli Kahve hizmet veriyor. Bir zamanların kahvehane masalarının yerini çalışma masaları, sohbetlerin yanına ise kitaplar ve ders notları aldı. Yapının işlevi yıllar içinde birçok kez değişti. Düğün salonu ve restoran olarak kullanılan Şato,990’lı yıllarda yapısal değişiklikler geçirdi. Ancak İzmir manzarasına hâkim konumu ve kentlinin kullanımına açık karakteri varlığını korudu. Bugün İzmir Büyükşehir Belediyesi tarafından kütüphane olarak kullanılan Şato, İzmirli Kahve ile geçmişindeki sosyal yaşam kültürünü farklı bir biçimde sürdürüyor. Bir zamanlar Şark Kahvesi’nde buluşan İzmirlilerin yerini bugün sınavlarına hazırlanan gençler alırken, kahve Şato’nun hikayesindeki yerini koruyor.
“BURADA KENDİMİ DAHA HUZURLU HİSSEDİYORUM”
Şato Kütüphanesi’ni KPSS’ye hazırlanmak için kullanan 21 yaşındaki Rümeysa Acay, Buca’dan hemen her gün Şato’ya geldiğini söyledi. Sabah saatlerinde gelip akşama kadar burada çalıştığını belirten Acay, tarihi yapının atmosferinin sınav sürecinde kendisine iyi geldiğini anlatarak, “Bu kütüphanede çalışırken kendimi daha huzurlu hissediyorum. Geçmişini de biliyorum, zaman zaman araştırıyorum. Bahçesinde dinlenmek, kahve içmek iyi geliyor. Sınav stresini azaltmaya yardımcı oluyor. Havası, insanları, her şey güzel. Bu tür yerlerin artırılması lazım. Öğrenciler sürekli dışarıdan yemek yiyemez. Kendi yemeğini getirmek hem daha sağlıklı hem daha ekonomik. Kahve hizmetinden de memnunum” diye konuştu.
“BURASI EVİMİZ GİBİ”
KPSS ön lisans sınavına hazırlanan 26 yaşındaki Elif Şavli de gününün yaklaşık1 saatini Şato’da geçiriyor. Yapının geçmişte Şark Kahvesi olarak kullanıldığını bilmediğini söyleyerek, “Burası bize evimiz gibi. Manzarası iyi hissettiriyor. Her gün geliyorum” dedi. İzmirli Kahve’den de yararlandığını belirten Şavlı, “Sabah kahvemi evden getiriyorum ama gün içerisinde bittiğinde buradan rahatlıkla alabiliyorum. Fiyatları uygun, lezzetini de beğeniyorum” dedi.
“BİR YAŞANMIŞLIK OLDUĞU HİSSEDİLİYOR”
28 yaşındaki KPSS adayı Merve Zemzem ise Şato Kütüphanesi’ni 2024 yılından bu yana kullandığını anlattı. Farklı çalışma alanlarını denemesine rağmen yeniden Şato’ya döndüğünü söyleyen Zemzem, yapının kendine özgü atmosferini “ev huzuru” sözleriyle tarif etti. Zemzem, “Farklı yerler de denedim ama burası gerçekten evim gibi hissettiriyor. Burada bir huzur var, insanı içine çekiyor. Kahve, personel, sağlanan imkanlar bizim için çok iyi. 2024’te de burayı kullanıyordum ama o zaman İzmirli Kahve yoktu. Bu yıl onun artısını çok hissettik. Buranın hikayesini bilmiyordum ama belli; burada bir yaşanmışlık var. O hissiyat var. Sizi içine çekiyor, bir anda onunla harmanlanıyorsunuz” şeklinde konuştu.