İzmir Büyükşehir Belediyesi ve İZSU’nun 2025 yılı Sayıştay denetim raporları, kentin mali yönetiminden çevre politikalarına, ulaşım yatırımlarından kentsel dönüşüme kadar birçok alandaki eksiklikleri ortaya koydu. Büyükşehir Belediyesinin raporunda 88, İZSU raporunda ise 22 bulguya yer verilirken Harmandalı’ndaki çöp sızıntı suyu, Çiğli’de yıllardır biriken arıtma çamurları, Körfez’deki dip tarama ihalesi ve Buca Metrosu’nun ihale süreci dikkat çeken başlıklar arasında yer aldı.
BELEDİYENİN GİDERLERİ ARTTI, FAİZ YÜKÜ KATLANDI
İzmir Büyükşehir Belediyesinin 2025 yılı bütçe giderleri 77 milyar 844 milyon 704 bin TL’ye ulaşırken, harcamalar bir önceki yıla göre yüzde 54,73 arttı. Net bütçe gelirleri ise 65 milyar 18 milyon TL’de kaldı. Raporda en dikkat çeken mali göstergelerden biri faiz giderleri oldu. 2024 yılında yaklaşık 2,36 milyar TL olan faiz harcamaları, 2025’te 6 milyar 13 milyon TL’ye yükseldi. Böylece faiz giderlerinde bir yılda yüzde 155,19 artış yaşandı. Faiz için başlangıç bütçesinde ayrılan 3 milyar 722 milyon TL’lik ödenek de aşıldı. Mal ve hizmet alım giderleri yüzde 63,46 artışla 27,5 milyar TL’ye, cari transferler ise yüzde 144,37 yükselişle yaklaşık 15,6 milyar TL’ye ulaştı. Buna karşılık 31,39 milyar TL olarak öngörülen sermaye giderlerinin 16,29 milyar TL’de kalması, bu kalemdeki gerçekleşme oranının yüzde 50,89 olmasıyla sonuçlandı. Sayıştay, belediyenin mali tablolarının önemli yönleriyle doğru ve güvenilir bilgi içerdiğini belirtirken farklı hizmet alanlarında mevzuata uyum ve idari işleyiş bakımından giderilmesi gereken eksiklikleri de sıraladı.
HARMANDALI’NDA SIZINTI SUYU ARITILMADAN KANALİZASYONA VERİLDİ
Büyükşehir Belediyesinin çevre yönetimine ilişkin bulgularından biri Harmandalı Katı Atık Depolama Sahası’ndaki uygulama oldu. Denetimde, sahada oluşan çöp sızıntı suyunun arıtmadan geçirilmeden kanalizasyon hattına deşarj edildiği tespit edildi. Raporda, uygulamanın Su Kirliliği Kontrolü Yönetmeliği hükümleri kapsamında değerlendirilmesi gerektiğine dikkat çekildi. İzmir Körfezi’ndeki kirliliğin önlenmesine yönelik çalışmalarda da eksiklikler kayda geçti. Kanalizasyon ve yağmur suyu hatlarının ayrıştırılmasının tamamlanamaması nedeniyle taşkınların önüne geçilemediği belirtildi. Raporda, Körfez’deki kirlilik, deniz suyundaki oksijen seviyesinin ekolojik dengeyi bozacak ölçüde düşmesi ve balık ölümleri arasındaki ilişkiye dikkat çekildi.
BUCA METROSU İHALESİNDE EŞİT MUAMELE ELEŞTİRİSİ
Sayıştay denetiminde İzmir Hafif Raylı Sistemi’nin beşinci aşaması olan Üçyol-Buca Hattı’nın yapım ihalesi de incelendi. Raporda, aşırı düşük teklif sorgulamasının Avrupa İmar ve Kalkınma Bankasının (EBRD) ilgili değerlendirme rehberine uygun yürütülmediği belirtildi. Mali açıdan en avantajlı teklifin reddedilmesinin ardından ikinci en düşük teklif için aynı kapsamda sorgulama yapılmadığı kaydedildi. Bu durumun istekliler arasında eşit muamele ilkesine aykırı olduğu değerlendirilirken, ihale sürecindeki bazı işlemlerin şeffaflık, öngörülebilirlik ve güvenilirlik ilkeleriyle uyumlu olmadığı ifade edildi. Raporda, süreçte görev alan kamu görevlileri hakkında gerekli işlemlerin yapılması gerektiği de belirtildi.
KENTSEL DÖNÜŞÜMDE İŞLER TAKVİMİN GERİSİNDE KALDI
İzmir Büyükşehir Belediyesinin kentsel dönüşüm projeleri de denetim raporunda geniş yer buldu. Uzundere’nin üçüncü ve dördüncü etapları, Örnekköy’ün üçüncü ve dördüncü etapları ile Aktepe-Emrez Kentsel Dönüşüm Alanı’ndaki yapım işlerinin protokollerle İZBETON AŞ’ye verildiği, şirketin ise işleri bazı kooperatiflere devrettiği belirtildi. Sayıştay, işlerin Kamu İhale Kanunu kapsamındaki idareler dışında kalan kooperatiflere protokollerle devredilmesini mevzuata aykırı buldu. Örnekköy’deki projelerde ise ilerlemenin öngörülen takvimin gerisinde kaldığına dikkat çekildi. Süre uzatımları da dahil olmak üzere 2024 yılının ortasında teslim edilmesi gereken Örnekköy 3’üncü Etap’ta fiziki gerçekleşme yüzde 19,24, 4’üncü Etap’ta ise yüzde 32,09 olarak kaydedildi. Denetimde, belediye ve şirket yönetiminin gerekli denetim ve kontrol yetkilerini kullanmadığı yönünde değerlendirmeye yer verildi.
ÖDEMİŞ’TEKİ KATI ATIK TESİSİ SÖZLEŞMESİ DE RAPORDA
Sayıştay, Ödemiş Entegre Katı Atık Yönetimi Tesislerinin yapımı ve işletilmesine ilişkin imtiyaz sözleşmesini de mercek altına aldı. Raporda, sözleşmede öngörülen usule uyulmadan 2019 yılında ek protokol imzalandığı ve düzenlemenin işletmeci firmaya mali avantaj sağladığı tespit edildi. Sözleşme hükümlerinin sürdürülebilirliği de sorgulanırken, sözleşme ve ek protokol süreçlerinin ilgili mevzuat çerçevesinde yürütülmesi gerektiği vurgulandı. Belediyenin taşınmaz yönetimi, imar uygulamaları, toplu taşıma hizmetleri, sosyal yardımlar ve şirket faaliyetleri de denetim kapsamına girdi. Belediye mülkiyetindeki zeytin ağaçlarından tarımsal ürün elde edilmemesi, bazı taşınmazların işgal altında olmasına rağmen hukuki sürecin başlatılmaması ve doğal sit alanları ile büyük ova sınırlarındaki imara aykırı yapılara yönelik önlemlerin yetersizliği raporda sıralanan diğer bulgular arasında yer aldı.
İZSU RAPORUNDA ÇİĞLİ’DEKİ ÇAMUR BİRİKİMİ ÖNE ÇIKTI
İZSU’nun 2025 yılı Sayıştay Denetim Raporu’nda ise 22 ayrı bulguya yer verildi. Kurumun mali tablolarına ilişkin olumlu değerlendirmeye karşın çevre yönetimi, altyapı yatırımları ve denetim süreçlerinde çeşitli eksiklikler tespit edildi. Bunların başında Çiğli Atıksu Arıtma Bölgesi’ndeki Çamur Kurutma ve Çürütme Tesisi’nin uzun süredir çalışmaması geldi. 1 Nisan 2014’te faaliyete başlayan tesisin Temmuz 2020’ye kadar çalıştığı, arızalar nedeniyle kademeli olarak devre dışı bırakıldığı ve 2022 yılında tamamen kapatıldığı belirtildi. Raporda yer verilen 2021 yılı İzmir Çevre Durum Raporu verilerine göre tesiste günlük 169,59 ton çamur oluşuyordu. Tesisin etkin çalıştırılamaması nedeniyle depolanan çamur miktarının arttığı kaydedildi. Sayıştay, İzmir genelindeki arıtma tesislerinden çıkan çamurların yaklaşık 20 yıldır Çiğli Atıksu Arıtma Tesisi’nin Körfez kıyısındaki arazisinde depolandığını da belirtti. Biriken çamurların kentte koku sorununa yol açtığına dikkat çekilirken, depolanan çamurların rehabilite edilmemesi çevre yönetimindeki eksikliklerden biri olarak gösterildi.
KÖRFEZ’DEKİ DİP TARAMA İŞİ 2,1 MİLYAR TL’LİK BEDELLE GÜNDEMDE
İZSU raporunda İzmir Körfezi’nde yapılması planlanan deniz dibi tarama işi de dikkat çekti. Peynircioğlu Deresi’nin denizle birleştiği nokta ile Körfez’in kuzey aksındaki karasallaşan alanları kapsayan 1 milyon 800 bin metreküplük dip tarama işinin sözleşme bedeli 2 milyar 147 milyon 940 bin TL olarak açıklandı. Denetimde, hizmet alımının İZSU’nun doğrudan görev ve faaliyet alanına girmediği, yaklaşık maliyet hesabının yeterince ayrıntılı hazırlanmadığı ve işin piyasa rayiçlerinin üzerinde bir bedelle sözleşmeye bağlandığı tespitlerine yer verildi.
KÜÇÜK MENDERES HAVZASI’NDA SU KAYIPLARI SINIRLARI AŞTI
İZSU denetiminde Küçük Menderes Nehir Havzası’nın korunmasına ilişkin eksiklikler de sıralandı. Küresel ısınma, kuraklık ve yanlış sulama yöntemlerinin havzadaki su kaynaklarını tehdit ettiği belirtilirken su kayıplarının azaltılması için yeterli önlemlerin alınmadığı ifade edildi. 2025 yılı sonu verilerine göre su kayıp-kaçak oranı Ödemiş’te yüzde 31,50, Kiraz’da ise yüzde 31,02 olarak gerçekleşti. Raporda, her iki ilçedeki oranların mevzuatta belirtilen sınırların üzerinde olduğuna dikkat çekildi. Devlet Su İşleri Genel Müdürlüğü ile İZSU arasında sondaj kuyuları ve bu kuyulardan yapılan su kullanımları konusunda koordinasyon eksikliği bulunduğu da kaydedildi. İzin verilen kuyuların sahipleri, koordinatları, kullanım amaçları ve fiilî su tüketimlerine ilişkin bilgilerin yeterince bilinmemesinin etkin denetimi zorlaştırdığı belirtildi.
İZSU’nun endüstriyel atık su üreten işletmelere yönelik denetimleri de raporda ele alındı. Bağlantı kalite kontrol ruhsatı düzenlenmesi gereken 2 bin 264 işletmeden 2025 yılında 296’sine ruhsat verildiği bilgisi paylaşıldı. Sayıştay’ın iki raporu, İzmir Büyükşehir Belediyesi ile İZSU’nun mali tablolarına ilişkin olumlu değerlendirmelerin yanında çevre yönetimi, altyapı yatırımları, ihale süreçleri ve kamu kaynaklarının kullanımı gibi alanlarda önemli eksiklikler bulunduğunu ortaya koydu.