KEMAL ÖZKURT – ÖZEL HABER Türkiye’de dar gelirli vatandaşın günlük yaşamını sürdürebilmek için yaptığı zorunlu harcamalar, farklı vergi uygulamalarıyla daha da ağırlaşıyor. Evinde yemek pişirmek için satın aldığı 12 kilogramlık mutfak tüpüne yaklaşık 1.900 TL ödeyen vatandaş, bunun 309 TL’sini ÖTV ve KDV olarak karşılıyor. Vergi yükü mutfak tüpüyle sınırlı kalmazken çamaşır ve bulaşık deterjanı, şampuan ve tuvalet kâğıdı gibi temizlik ürünlerinde yüzde 20 KDV uygulanıyor. Bebek bezi ve hijyenik ped gibi ürünlerde KDV yüzde 10 olurken telefon ve internet hizmetlerinde yüzde 10 Özel İletişim Vergisi ile yüzde 20 KDV bulunuyor. OECD’nin Revenue Statistics 2025 raporundaki 2023 verilerine göre Türkiye, mal ve hizmet vergilerinin toplam vergi gelirlerindeki yüzde 45,6’lık payıyla OECD ülkeleri arasında üçüncü, ÖTV gelirlerinin payında ise yüzde 15,1 ile birinci sırada yer alıyor. Ekonomistler doğrudan vergi gelirlerinin yetersiz kalmasının özellikle ithal ürünlerde hem ÖTV hem KDV alınmasına ve ‘verginin vergisi’ denilen çifte vergilendirmeye yol açtığını belirtti. Ekonomist Dr. Ayhan Bülent Toptaş, tüketim üzerinden alınan dolaylı vergilerin dar ve sabit gelirli vatandaşların üzerindeki yükü artırdığını belirterek, Türkiye’de dolaylı vergilerin payının yüzde 62, dolaysız vergilerin payının ise yüzde 38 civarında olduğunu söyledi. Ekonomist Prof. Dr. Hüsnü Erkan ise doğrudan vergi gelirlerinin yetersiz kalmasının özellikle ithal ürünlerde hem ÖTV hem KDV alınmasına, yani “verginin vergisi” olarak nitelendirilen çifte vergilendirmeye yol açtığını belirtti.
TEMİZLİK ÜRÜNLERİNDE YÜZDE 20 KDV
Vatandaşın düzenli olarak satın almak zorunda olduğu temizlik ve kişisel bakım ürünlerinde genel KDV oranı olan yüzde 20 uygulanıyor. Çamaşır deterjanı, bulaşık deterjanı, sabun, şampuan, ıslak mendil, tuvalet kâğıdı ve kâğıt havlu bu kapsamda yer alıyor. Örneğin vergisiz fiyatı 1.000 TL olan bir temizlik ürününün satış fiyatına 200 TL KDV eklenirken, tüketicinin ödediği 1.200 TL’nin 200 TL’si vergi olarak tahsil ediliyor. Başka bir ifadeyle tüketicinin 1.000 TL’lik vergili bir ürün için ödediği tutarın 166,67 TL’si KDV’den oluşuyor. Bebek bezi, hijyenik ped ve tampon gibi ürünlerde ise yüzde 10 KDV uygulanıyor. Bu ürünlerde vergisiz fiyatı 1.000 TL olan bir alışverişin KDV’si 100 TL, toplam bedeli 1.100 TL oluyor. Özellikle çocuklu ailelerin ve kadınların düzenli olarak satın almak zorunda olduğu bu ürünlerdeki vergi uygulamaları, temel ihtiyaç harcamalarının maliyetini artırıyor. Günlük yaşamın vazgeçilmez ihtiyaçlarından biri haline gelen haberleşme hizmetlerinde de vatandaş iki ayrı vergiyle karşılaşıyor. Cep telefonu ve internet hizmetlerinde yüzde 10 Özel İletişim Vergisi (ÖİV) ve yüzde 20 KDV uygulanıyor. Örneğin vergiler hariç 1.000 TL tutarındaki bir haberleşme hizmetinde 100 TL ÖİV ve 200 TL KDV hesaplanıyor. Böylece vatandaşın faturası 1.300 TL’ye ulaşıyor.
TÜKETİM VERGİLERİNDE OECD BİRİNCİLİĞİ
OECD’nin 2025 yılında yayımladığı Revenue Statistics raporunda Türkiye’nin vergi yapısına ilişkin veriler, tüketim üzerinden alınan vergilerin ağırlığını ortaya koyuyor. 2023 yılı verilerine göre mal ve hizmet vergilerinin toplam vergi gelirleri içindeki payı yüzde 45,6 olan Türkiye, bu alanda OECD ülkeleri arasında üçüncü sırada bulunuyor. KDV’nin toplam vergi gelirlerindeki payı yüzde 23,6 ile OECD ortalaması olan yüzde 20,5’in üzerinde. KDV dışındaki mal ve hizmet vergilerinin payı ise yüzde 22’ye ulaşırken OECD ortalaması yüzde 10,8 seviyesinde kalıyor. ÖTV gelirlerinin toplam vergi gelirlerindeki payı yüzde 15,1 ile OECD ülkeleri arasında ilk sırada bulunan Türkiye’de kişisel gelir vergilerinin payı yüzde 11,3 seviyesinde. OECD ortalamasında bu oran yüzde 23,7 olarak kaydediliyor.
HERKES AYNI VERGİYİ ÖDÜYOR
Dolaylı vergilerin dar ve sabit gelirli vatandaşların üzerindeki yükü artırdığını belirten Ekonomist Dr. Ayhan Bülent Toptaş, vergi sisteminde ödeme gücünün esas alınması gerektiğini söyledi. Mutfak tüpü üzerinden ödediği vergi miktarının gelir düzeyine bakılmaksızın herkes için aynı olduğunu vurgulayan Toptaş, “Bir mutfak tüpünün vergi öncesi fiyatının 1590 TL olduğu, yaklaşık yüzde 20 oranında dolaylı vergi eklenmesiyle fiyatın 1900 TL civarına geldiği görülüyor. Ülkemizde tüketimden alınan dolaylı vergiler fiyatların yükselmesine sebep olarak dar ve sabit gelirli vatandaşlar için hayatı daha da zorlaştırıyor. Çünkü bu vergiler, vergilemedeki ‘herkesin ödeme gücüne göre vergi ödemesi prensibi’ ile çelişiyor. Bir tüp satın alan çok zengin bir kişi de çok fakir bir kişi de bu mal için 309 TL vergi ödüyor” dedi.
DOLAYLI VERGİLERİN ROLÜ YÜZDE 62
Türkiye’de dolaylı vergilerin toplam vergi gelirleri içerisindeki ağırlığının gelişmiş ülkelerle karşılaştırıldığında dikkat çekici seviyede olduğunu belirten Toptaş, dolaysız vergilerin payının ise daha düşük kaldığını ifade etti. Vergi sistemindeki bu dağılımın gelir düzeyine göre vergilendirme ilkesini zayıflattığını kaydeden Toptaş, “Maalesef Türkiye’nin vergi sisteminde dolaylı vergilerin rolü yüzde 62 civarında ve dolaysız vergilerin rolü yüzde 38 civarında. Bu gelişmiş ülkelerle kolay kolay karşılaşılmayacak bir durum” diye konuştu.
VERGİNİN VERGİSİ ALINIYOR
Mutfak tüpü gibi temel ihtiyaçların çift vergilendirmeye tabi tutulmasını akılcı bulmadığını belirten Ekonomist Prof. Dr. Hüsnü Erkan, doğrudan vergi gelirlerinin yetersiz kalmasının tüketim üzerinden alınan vergileri artırdığını söyledi. Kurumların yeterince vergilendirilmemesi ve sanayinin vergi teşvikleriyle yönlendirilebileceği düşüncesinin sistemdeki dengesizliklerin temel nedenleri arasında bulunduğunu ifade eden Erkan, “Türkiye’de kurumların yeterince vergilendirilmemesi veya sanayinin yalnızca vergi teşvikleriyle yönlendirilebileceği düşüncesi, sistemdeki dengesizliklerin temel nedenidir. Doğrudan vergi gelirlerinin yetersiz kalması, özellikle ithal ürünlerde hem ÖTV hem KDV alınmasına ve ‘verginin vergisi’ denilen çifte vergilendirmeye yol açmakta. Dolaylı vergiler, vatandaşlar tüketmek zorunda olduğu için hükümet tarafından kolay bir gelir kapısı olarak görülüyor” dedi.
ADALETSİZLİK DERİNLEŞİYOR
Vergi sisteminde güçlü sanayiciler yerine bireysel tüketicilerin daha fazla yük üstlendiğini savunan Erkan, doğalgaz bulunmayan evlerde yaşayan dar gelirli vatandaşların mutfak tüpü için ek vergi yüküyle karşı karşıya kaldığını belirtti. Bütçe açığının yaygın tüketim ürünleri ve artırılan cezalar üzerinden kapatılmaya çalışıldığını öne süren Erkan, “Güçlü sanayicilerin yerine bireysel tüketicinin hedef alındığı bu sistemin en çarpıcı örneklerinden biri de mutfak tüpüdür. Doğalgazı olmayan dar gelirli kesimin zorunlu olarak kullandığı 12 kiloluk tüplere ekstra vergi yükü bindirilmekte. Tasarrufa gitmeyen iktidar, bütçe açığını bu tür yaygın tüketim maddeleri ve artırılan cezalarla kapatmayı tercih etmekte. Sonuç olarak Türkiye’de vergi ve sosyal adaletsizlik derinleşmiştir. Mutfak tüpü gibi temel ihtiyaçların çift vergilendirmeye tabi tutulması akılcı değildir; hükümetler kolaycılıktan vazgeçerek vergilerin toplumsal etkilerini mutlaka dikkate almalıdır” dedi.
EMEKLİ MUTFAK TÜPÜNÜ BİLE ALAMIYOR
Emeklilerin yıllardır yeterli düzeyde iyileştirme alamadığını ve alım gücünün her geçen gün gerilediğini belirten Tüm Emekliler Derneği İzmir Şube Başkanı Zekeriya Beypınar, “Yıllardır emeklilere yeterli düzeyde bir iyileştirme payı verilmiyor. Emeklinin alım gücü her geçen gün düşüyor. Bugün emekli pazara çıktığında ne alacağını, markete gittiğinde hangi üründen vazgeçeceğini hesaplamak zorunda kalıyor. Birçok emekli sofrasına istediği yemeği koyamıyor, mutfağının temel ihtiyacı olan tüpü almakta bile zorlanıyor. Faturalar, kira, gıda ve mutfak masrafları derken emeklinin maaşı daha ayın başında eriyor. İnsanlar yıllarca çalışıp prim ödüyor, emeklilik döneminde rahat etmek istiyor ancak bugün emekli en temel ihtiyaçlarını karşılayabilmenin mücadelesini veriyor. Bir taraftan enflasyon rakamları düşük açıklanırken diğer taraftan emeklinin günlük yaşamda karşı karşıya kaldığı ekonomik sıkıntılar ortada. Artık emeklinin beklentileriyle oynanmamalı. Emeklinin gerçekten nefes alabilmesi için yapılacak iyileştirme göstermelik değil, geçim şartlarını karşılayacak düzeyde olmalı. Emekli sadaka değil, yıllarca verdiği emeğin karşılığını ve insanca yaşayabileceği bir geliri istiyor” dedi.