İzmir Ekonomi Üniversitesi’nde (İEÜ) görevli beş bilim insanı, halk arasında kemik erimesi olarak bilinen ve özellikle 50 yaş üstü kadınlarda görülen osteoporoz hastalığının tedavisine yönelik yeni bir ilaç geliştirmek için kapsamlı bir araştırma projesi başlattı. TÜBİTAK tarafından 3 milyon TL fonla desteklenen proje, 24 ay sürecek ve uluslararası ikili iş birliği kapsamında Malta Üniversitesi’nden araştırmacıların da aktif katkısıyla yürütülecek. Proje ekibinin öncelikli hedefi, osteoporoz ile ilişkili genler üzerinde detaylı araştırmalar ve biyokimyasal analizler gerçekleştirmek. Ardından, piyasada hâlihazırda farklı hastalıkların tedavisinde kullanılan ilaç moleküllerinin osteoporoz tedavisinde de etkili olup olamayacağını belirlemek için yaklaşık 50 bin ilaç molekülü incelenecek. Bu aşamada, testlerin etkin, doğru ve hızlı yürütülmesi için yapay zeka destekli özel bir modelleme sistemi kullanılacak. Projenin yürütücüsü olan bilim insanları, osteoporozun yol açtığı kalça, omurga ve el bileği kırıkları, şiddetli ağrılar ve boy kısalması gibi olumsuz etkilerle mücadelede bu çalışmanın önemli bir tedavi alternatifi oluşturabileceğini belirtiyor.
ZEBRA BALIĞI MODELİYLE TEST EDİLECEK
Proje kapsamında tedavi adayları olarak geliştirilen ilaç, osteoporoz oluşturulmuş zebra balığı modeli üzerinde test edilecek. Laboratuvar ortamında balığın kemik yapısı değiştirildikten sonra uygulanacak ilaç sayesinde, kemikte herhangi bir iyileşme olup olmadığı gözlemlenecek. Dünya genelinde milyonlarca hastanın yaşam kalitesini artırmayı hedefleyen çalışma, İEÜ Genetik ve Biyomühendislik Bölüm Başkanı Prof. Dr. Zeynep Fırtına yürütücülüğünde; aynı bölümden Doç. Dr. Cihangir Yandım, Tıp Fakültesi öğretim üyeleri Prof. Dr. Metiner Tosun ve Doç. Dr. Elif Barış ile Bilgisayar Mühendisliği Bölümü öğretim üyesi Doç. Dr. Kaya Oğuz tarafından yürütülecek.
KEMİK ERİMESİ 200 MİLYON KİŞİYİ ETKİLİYOR
Proje hakkında bilgi veren Prof. Dr. Fırtına, kemik erimesinin dünya genelinde yaklaşık 200 milyon kişiyi etkilediğini belirtti. Osteoporoz için hâlihazırda yan etkisi olmayan etkili bir tedavi bulunmadığını vurgulayan Fırtına, şunları söyledi: “Osteoporoz çoğunlukla sadece kemik yoğunluğundaki azalma olarak algılanıyor; oysa hastaların günlük yaşamını derinden etkileyen bir tabloyla karşı karşıyayız. Bu hastalık, kişinin en basit hareketlerini bile çekinerek yapmasına yol açabiliyor. Yürümek, eğilmek, eşya taşımak veya tek başına dışarı çıkmak gibi günlük aktiviteler, zamanla ciddi bir kaygı kaynağına dönüşüyor. Kırık riskiyle yaşamak, sadece fiziksel değil, duygusal ve sosyal açıdan da önemli bir yük oluşturuyor.”
“OSTEOPOROZ KARŞISINDA YAŞAM KALİTESİNİ ARTIRMAYI HEDEFLİYORUZ”
Prof. Dr. Fırtına, projenin geniş bir ilaç havuzunu tarayacağını ve farklı hastalıklar için geliştirilmiş geleneksel ilaçların osteoporoz tedavisinde de değerlendirilme potansiyelinin araştırılacağını ifade etti. Yapay zeka destekli modelleme sistemi sayesinde çok sayıda ilaç molekülünün inceleneceğini belirten Fırtına, şunları ekledi: “Bu sistemle süreci hızlandırmayı ve daha güçlü ilaç adaylarına ulaşmayı hedefliyoruz. Elde ettiğimiz verileri deneysel modellerle destekleyerek, bilimsel açıdan sağlam sonuçlar ortaya koymayı amaçlıyoruz. Nihai hedefimiz, dünya genelinde milyonlarca insanı etkileyen osteoporoz karşısında yaşam kalitesini artıracak yenilikçi bir yaklaşım geliştirmek ve bilimsel bilgiyi somut faydaya dönüştürmek.”