İzmir’in Tire ve Bayındır ilçelerinde yaşayan Afro-Türkler, kuşaklar boyunca doğup büyüdükleri topraklarda yaşamlarını sürdürüyor. Tire’nin Yeniçiftlik Mahallesi’nde yaşayan 83 yaşındaki Mehmet Üstüner, “Burada doğdum, büyüdüm. Burası da benim vatanım” sözleriyle köklerine ve yaşadığı topraklara bağlılığını dile getiriyor.
Afrika’dan 1500’lü yıllardan itibaren tarım işçiliği gibi nedenlerle Anadolu’ya göç eden Afro-Türklerin torunları, bugün de İzmir’de hayatlarını sürdürüyor. Tire ve Bayındır ilçelerinde yaşayan Afro-Türkler, azalan hane sayılarına rağmen komşuluk ilişkileri ve ortak yaşam kültürüyle bölgenin toplumsal dokusunun bir parçası olmayı sürdürüyor.
Tire’nin Yeniçiftlik Mahallesi’nde yaşayan 83 yaşındaki Mehmet Üstüner’in ailesinin geçmişi de Afrika’ya uzanıyor. Dedelerinin Sudan’dan çalışmak amacıyla İzmir’e göç ettiğini anlatan Üstüner, çocukluk ve gençlik yıllarını geçirdiği Tire’de hiçbir zaman yabancılık çekmediğini belirtti.
Üstüner, “Dedelerim Kuzeydoğu Afrika'nın Sudan ülkesinden çalışmak için İzmir'e göçmüşler. Tire'de doğdum, 23 yaşına kadar burada yaşadım. Arkadaşlarım oldu, çevrem oldu. Hiçbir yabancılık çekmedim. Çevremdekiler beyaz tenliydi ben ise siyah tenliydim. Bu nedenle çocukken neden geldiğimizi merak ederdim. Dedemlerin göç ettiğini anlatırdı. Babam da Torbalı'nın Karakuyu köyünde doğmuş sonra Tire'ye gelmiş. Burada doğdum büyüdüm, burası da benim vatanım” dedi.
Köyüne döndü, hayatını burada sürdürdü
Gençlik yıllarında köyde çiftçilik yapan Üstüner, 23 yaşında camcılık mesleğine yöneldi. Çalışmak için İzmir’e gidip geldiğini anlatan Üstüner, emekli olduktan sonra yeniden köyüne yerleştiğini söyledi.
Köyündeki komşuluk ilişkilerinden memnun olduğunu dile getiren Üstüner, burada evlendiğini ve 6 çocuk sahibi olduğunu belirtti. Geçmişte ailesine ait 12-13 hane bulunduğunu, bugün ise soyadı bakımından iki hanenin kaldığını ifade eden Üstüner, çocuklarının ten renklerinin farklı olmasının da aile içinde şaşkınlık yarattığını anlattı.
Üstüner, “23 yaşına kadar köyde çiftçilik yaparken, camcı olmaya karar verdim. İş için İzmir'e gidip, akşam evime döndüm. Burada rahat ediyorum. Emekli olduktan sonra köyüme, evime geri döndüm. Komşularımla, köylülerle çok iyiyiz. Burada yaşamaktan mutluyuz” diye konuştu.
56 yıllık evlilik, 6 çocuk
Mehmet Üstüner’in 72 yaşındaki eşi Hatice Üstüner de evlilik hikâyelerini anlattı. Manisa’nın Akhisar ilçesinden geldiklerini belirten Hatice Üstüner, eşinin kendisini görüp beğenmesinin ardından görücü usulüyle evlendiklerini söyledi.
Hatice Üstüner, ailesinin eşinin ten rengi nedeniyle başlangıçta evliliğe sıcak bakmadığını ancak kendisinin evlenmek istediğini belirterek, “Şimdi 56 yıllık evliyiz ve 6 çocuğumuz var. Bizi görenler hep şaşırır. Nerede tanıştığımızı merak ederler. Tire'de doğup büyüdüğünü söylesem de inanmakta zorlanıyorlar. 6 çocuğumun 5'i esmer ancak 1'i beyaz” ifadelerini kullandı.
“Köylülerle iç içeyiz”
Tire’de yaşayan 97 yaşındaki Afro-Türk Havva Zenci de hayatının büyük bölümünü aynı bölgede geçirdiğini belirtti. Köylülerle yıllardır iç içe yaşadıklarını söyleyen Zenci, dışarıdan gelenlerin kendilerinin Tire’de doğup büyüdüğüne inanmakta zorlandığını dile getirdi.
Zenci, “Burada doğdum, büyüdüm o nedenle köylülerle iç içeyiz. Afro Türkler olarak 3 hane kaldık. Dışarıdan gelip, bizi görenler Tire'de doğup burada yaşadığımıza inanmıyorlar. Ancak köylülerle hep birlikte olduğumuz için hiç sorgulamıyorlar. Yaşamımız iyi gidiyor Zorlandığımız oluyor ama yine de mutluyuz” dedi.
Komşuluk bağları yıllardır sürüyor
Mehmet Üstüner’in 73 yaşındaki komşusu Erdoğan Köklü ise Üstüner’i çocukluğundan bu yana tanıdığını ve aralarındaki ilişkinin kardeşlikten öte olduğunu söyledi.
Aynı mahallede büyüdüklerini belirten Köklü, Üstüner’in ten renginin kendileri için hiçbir zaman şaşırtıcı bir durum olmadığını vurgulayarak, “Burada doğdum büyüdüm, o zamandan beri Mehmet'i tanırım. Kendisiyle komşuyuz. Benim için kardeşten iyi, o kadar iyiyiz. Biz aynı mahallede büyüdüğümüz için siyah olmasını hiç şaşırıp yadırgamadık. Komşuluk ilişkilerimiz de gayet güzel” diye konuştu.
İzmir’in Tire ve Bayındır ilçelerinde yaşamlarını sürdüren Afro-Türklerin hikâyeleri, kuşaklar boyunca korunan aile bağlarını, aidiyet duygusunu ve yıllar içinde gelişen komşuluk ilişkilerini gözler önüne seriyor.