İnsan neden bir şeyleri kanıtlamak ister?

Günün her saati, görünmez bir mahkemenin önünde savunma yapar gibiyiz. Sosyal medyada paylaştığımız o kusursuz kahve karesinden, iş toplantısında en doğru cümleyi kurma çabamıza kadar her şeyin altında ince bir sızı var: Anlaşılma ve onaylanma arzusu. Peki, bizi sürekli bir “ispat” yarışına sokan bu içsel motivasyonun kaynağı tam olarak nedir? Neden sadece yaşamak yetmiyor da, yaşadığımızı ve “yeterli” olduğumuzu mühürletmek istiyoruz?

Görülme Arzusundan “Varlık” İspatına

İnsanoğlu için “görülmemek”, yok sayılmakla eşdeğerdir. Çocukluk evresinde bir bebeğin yaptığı ilk resimle annesine koşup “Bak!” demesi, aslında saf bir varlık ispatıdır. Yetişkinlikte bu durum form değiştirir. Kariyer basamakları, lüks tüketim veya entelektüel tartışmalarda haklı çıkma çabası, aslında o çocuksu “Bak, buradayım ve değerliyim” çığlığının modern versiyonudur. Bir şeyi kanıtladığımızda, çevremizdeki insanların zihninde bir yer edindiğimizi, yani dünyada bir iz bıraktığımızı hissederiz.

İçsel Boşluk ve Dışsal Onay

Eğer bir insan, kendi değerini kendi iç kaynaklarından besleyemiyorsa, mecburen dışarıdan “onay yakıtı” toplamak zorunda kalır. Kendini içeriden sevilmeye veya takdir edilmeye layık görmeyen birey, bu açığı başarılarını, zekasını ya da yaşam tarzını ispat ederek kapatmaya çalışır. Bu durum tehlikeli bir döngüdür; çünkü dışarıdan gelen onay geçicidir. Bir şeyi kanıtlarsınız, alkış alırsınız, ancak etkisi geçtiğinde daha büyük bir şeyi kanıtlamak zorunda hissedersiniz. Bu, sonu gelmeyen bir “onay bağımlılığına” dönüşebilir.

Haklı Çıkma ve Kontrol Güdüsü

Bir tartışmada haklı olduğumuzu kanıtlamak için neden bu kadar çok enerji harcarız? Çünkü haklı olmak, belirsiz olan dünyada bize bir kontrol alanı sağlar. Yanılmak, zayıflık ve belirsizlik demektir. Haklılığımızı kanıtladığımızda ise zihnimizdeki dünya düzeni sarsılmaz. “Ben biliyorum, ben haklıyım, dünya benim gördüğüm gibi” diyerek kendimizi güvende hissederiz. Bu, aslında egomuzun hayatta kalma stratejisidir.

Kanıtlama Çabasının Gizli Maliyeti

Bir şeyleri kanıtlamak için harcanan enerji, aslında kendi hayatımızı yaşamak için kullanacağımız enerjiden çalınır. Sürekli birilerine bir şeyleri ispat etmeye çalışan insan;
- Kendi isteklerine değil, başkalarının beklentilerine odaklanır.
- Hata yapmaktan korktuğu için yaratıcılığını kaybeder.
- İlişkilerinde samimiyet yerine “üstünlük” kurma çabasına girer.
Gerçek şu ki: Sizi gerçekten seven ve anlayan insanların kanıta ihtiyacı yoktur; sizi anlamamakta direnenlere ise ne kadar kanıt sunarsanız sunun, bu asla yeterli olmayacaktır.

Sonuç: En Büyük Kanıt Sessizliktir

Olgunluk, kimseye hiçbir şeyi kanıtlamak zorunda olmadığını anladığın an başlar. Kişi kendi değerinden emin olduğunda, başkalarının takdirine olan ihtiyacı azalır. En büyük güç, “Senin benim hakkımdaki fikrin, benim gerçeğim değildir” diyebilme becerisidir.
Gerçekten mutlu olan birinin “çok mutlu olduğunu” kanıtlamasına gerek yoktur; o sadece mutludur. Gerçekten başarılı olan biri, unvanlarını masaya vurma ihtiyacı duymaz; başarısı zaten oradadır. Belki de asıl mesele, dışarıdaki jüriyi dağıtıp, kendi içimizdeki o bitmek bilmeyen mahkemeyi tatil etmektir.

İnsan neden bir şeyleri kanıtlamak ister?