Yapay Zeka Dünyayı Ele Geçirir mi?

Her yeni teknoloji dalgası insanlığın kapısını aynı soruyla çalar: “Bu kez kontrol bizde mi kalacak?” Buhar makinesi geldiğinde işçiler korktu, elektrik yaygınlaştığında şehirler ürktü, internet hayatımıza girdiğinde “mahremiyet bitti” dendi. Şimdi sırada yapay zekâ var ve soru daha iddialı: Yapay zekâ dünyayı ele geçirir mi?

Bu sorunun cazibesi biraz Hollywood’dan, biraz da bilinmezliğin doğasından geliyor. Zira “ele geçirmek” dediğimiz şey, niyet ve irade gerektirir. Bugün yapay zekâ dediğimiz sistemlerin ne niyeti var ne de iradesi. Onlar, insanın yazdığı kodlarla, verdiği verilerle ve çizdiği sınırlarla çalışan araçlar. Yani aynaya baktığımızda gördüğümüz şey, geleceğin karanlık bir efendisinden çok, insan aklının büyütülmüş bir yansıması.

Ancak bu masumiyet bizi rehavete sürüklememeli. Çünkü mesele yapay zekânın ne olduğu değil, nasıl kullanıldığıdır. Bir bıçağın cerrahın elinde hayat kurtarmasıyla, suçlunun elinde can alması arasındaki fark neyse, yapay zekâ için de durum aynıdır. Algoritmalar, veriyi işleyerek karar önerir; ama o veriyi seçen, o kararı uygulayan hâlâ insandır.

Bugün yapay zekâ; haber yazabiliyor, resim çizebiliyor, hastalık teşhisine yardımcı oluyor, mahkemelerde risk analizi sunuyor. Burada asıl soru şudur: Bu kararların sorumluluğunu kim üstlenecek? Bir algoritma yanlış teşhis koyduğunda mı suçlu, yoksa onu denetlemeden kullanan insan mı? İşte “dünyayı ele geçirme” korkusu tam da bu sorumluluk boşluğundan besleniyor.

Bir başka endişe alanı da iş gücü. “Yapay zekâ işlerimizi elimizden alacak” cümlesi sıkça duyuluyor. Evet, bazı meslekler dönüşecek, bazıları yok olacak. Ama tarih bize şunu da öğretiyor: Her teknolojik devrim, yeni meslekleri de beraberinde getirir. Asıl tehlike, bu dönüşüme hazırlıksız yakalanmak ve eğitimi, hukuku, sosyal politikaları bugünün hızına göre güncelleyememektir.

Daha karanlık bir senaryo ise gözetim meselesi. Yapay zekâ destekli sistemlerle toplumların adım adım izlenmesi, davranışların puanlanması, “makbul vatandaş” tanımlarının algoritmalara bırakılması… İşte burada mesele teknolojiyi aşar, doğrudan demokrasi ve özgürlükler alanına girer. Yapay zekâ dünyayı ele geçirmez belki ama otoriter eğilimleri güçlendirebilir. Ve bu, bir makinenin değil, onu kullanan siyasal aklın tercihidir.

O hâlde soruyu tersinden sormak daha anlamlı olabilir: Yapay zekâ değil, insan dünyayı ne yöne götürmek istiyor? Eğer şeffaflık, etik ve denetim mekanizmalarını ciddiye alırsak; yapay zekâ, sağlıkta, çevrede, eğitimde insanlığın yükünü hafifletebilir. Aksi hâlde, hızın sarhoşluğuna kapılıp “yapalım, sonra bakarız” anlayışıyla ilerlersek, sorumluluğu makinelere yıkıp kendi hatalarımızdan kaçmış oluruz.

Sonuç olarak, yapay zekâ dünyayı ele geçirmeyecek. Ama biz, aklımızı devre dışı bırakır, etik pusulamızı kaybedersek; dünyayı, yapay zekânın yanlış ellerdeki kullanımına teslim edebiliriz. Korkmamız gereken şey makinelerin zekâsı değil, insanın aklını emanet ettiği hızdır.

Ve belki de en kritik soru şudur: Geleceği kodlayanlar kimler olacak? Çünkü geleceği yazan kod, aslında bugünün değerlerini çoğaltır.

Yapay Zeka Dünyayı Ele Geçirir mi?