Dünya kuşlarının durumu raporu

BirdLife International, dört yılda bir hazırlanan 'Dünya Kuşlarının Durumu' raporunun, ilk kez tamamen göçmen kuşlara ve bağlı oldukları göç yollarına odaklanan yeni sayısını yayımladı. Raporda, her yıl milyarlarca kuşun mevsimsel olarak değişen kaynaklardan yararlanmak için dünya genelinde çok uzun mesafeler boyunca göç ettiği, kullandıkları geniş rotaların 'göç yolları' olarak adlandırıldığı belirtildi. Dünya genelinde 1843 göçmen kuş türü bulunuyor. Kara ve su kuşları için 4 büyük göç yolu sistemi, deniz kuşları için ise 6 göç yolu belirlendi. Bu göç yolları, göçmen kuş hareketlerinin büyük bölümünü kapsarken; üreme ve üreme dışı alanların yanı sıra kuşların göç sırasında dinlenmek ve beslenmek için kullandıkları alanlardan oluşan ağı da içeriyor.

HER İKİ TÜRDEN BİRİ AZALIYOR

Raporda, daha önce yaygın olan birçok türün popülasyonunun azaldığı, tüm göçmen kuş türlerinin yüzde 45'inin düşüşte olduğu kaydedildi. Denizel yaşam alanlarını, ormanları ve kıyı sulak alanlarını kullanan türlerin durumunun özellikle kötü olduğu belirtildi. Göçmen kıyı kuşu türlerinin yüzde 54'ünün popülasyonunun azaldığı açıklandı. Dünya genelindeki göçmen kuş türlerinin yüzde 11'inin neslinin tükenme tehdidi altında olduğu, bu oranın yaklaşık her 9 türden birine karşılık geldiği belirtildi. Son 150 yılda 7 göçmen kuş türünün neslinin tükendiği veya tükenmiş olabileceği, deniz kuşları ve kıyı kuşlarının en fazla tehdit altındaki gruplar arasında bulunduğu bildirildi. Deniz göç yollarındaki deniz kuşu türlerinin yüzde 42'sinin neslinin tükenme tehdidi altında olduğu açıklandı.

KÜRESEL GÖÇ YOLU SİSTEMLERİ VE DENİZ ROTALARI

Raporda kara ve su kuşları için belirlenen 4 büyük sistem şu şekilde sıralandı:

Amerikalar Göç Yolu Sistemi: Pasifik Amerikalar Göç Yolu, Orta Amerikalar Göç Yolu ve Atlantik Amerikalar Göç Yolu olmak üzere 3 göç yolundan oluşuyor.

Afrika-Avrasya Göç Yolu Sistemi: Doğu Atlantik Göç Yolu, Karadeniz-Akdeniz Göç Yolu ve Doğu Asya-Doğu Afrika Göç Yolu olmak üzere 3 göç yolunu kapsıyor. Orta Asya Göç Yolu: Aynı isimli göç rotasından oluşuyor.

Doğu Asya-Avustralasya Göç Yolu: Aynı isimli göç rotasını kapsıyor. Deniz kuşları için ise Pasifik Okyanusu, Atlantik Okyanusu, Kuzey Hint Okyanusu, Doğu Hint Okyanusu, Batı Pasifik Okyanusu ve Güney Okyanusu olmak üzere 6 göç yolu belirlendi. Bu yollar okyanusların ve kıtaların tamamına yayılıyor.

GÖÇMEN KUŞLARI TEHDİT EDEN İNSAN FAALİYETLERİ

Rapora göre; göçmen kuşlardaki azalmanın nedenleri büyük ölçüde insan faaliyetlerinden kaynaklanıyor. Tehdit altındaki türlerden 139'unu istilacı yabancı türler ve hastalıklar, 103'ünü tarım, 103'ünü iklim değişikliği, 99'unu avcılık ve yakalama, 96'sını kirlilik, 71'ini kentsel gelişim, 65'ini insan kaynaklı rahatsızlık, 62'sini balıkçılık, 55'ini enerji altyapısı ve 39'unu ağaç kesimi etkiliyor. Göçmen türlerin büyük bölümünün göç yolları boyunca birden fazla tehditle karşı karşıya olduğu ve bunun göç sırasında kümülatif etkilere ve yüksek ölümlere yol açtığı belirtildi. Durumu iyileşen 34 göçmen kuş türü daha düşük yok olma riski kategorisine geçerken, durumu kötüleşen 102 göçmen tür daha yüksek yok olma riski kategorisine geçti.

KAYBEDİLEN TÜRLER VE KORUMA ÇALIŞMALARI

Raporda, son 150 yılda 7 göçmen kuş türünün neslinin tükendiğinin doğrulandığı veya neslinin tükenmiş olabileceği belirtildi. Bu türlerden 3'ünün neslinin tükendiği kesinleşirken, 4'ü 'Kritik Tehlikede-Muhtemelen Tükenmiş' (CR-PE) kategorisinde değerlendiriliyor. Neslinin tükendiği veya tükenmiş olabileceği belirtilen 7 türün biri dışında tamamının Amerika kıtalarında yaşadığı kaydedildi. Türler arasında, 2025 yılında küresel ölçekte neslinin tükendiği kesinleşen ince gagalı kervançulluğu da bulunuyor. Dünya genelinde 120 BirdLife ortağının göçmen kuşların korunması için çalıştığı belirtilirken; kritik alanların korunması, yaşam alanlarının yeniden oluşturulması, istilacı türlerin kontrolü, iklim uyumu, sürdürülebilir tarım ve ormancılığın teşvik edilmesi, aşırı kullanım ve yasa dışı öldürmenin önlenmesi ile tehdit altındaki türlere yönelik kurtarma çalışmalarının uygulanması gereken önlemler arasında yer aldığı vurgulandı.