Aile bütçesi sıkıştı: Kart harcamaları yön değiştirdi

KEMAL ÖZKURT – Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası’nın haftalık banka ve kredi kartı harcama verileri, tüketicinin harcama kalemlerinde belirgin bir ayrışmaya işaret etti. 11 Eylül haftasında 661,4 milyar TL olan toplam kartlı harcamalar, 18 Eylül haftasında 680,1 milyar TL’ye yükseldi. Bir haftada gerçekleşen 18,7 milyar liralık artışın 12,13 milyar lirası market ve akaryakıt harcamalarından kaynaklanırken, yeme-içme harcamaları yüzde 4,6 geriledi. Kartlı harcamaların 2021 ortalarında haftalık 24,2 milyar TL seviyesinde bulunduğu dikkate alındığında, son beş yılda hem ödeme alışkanlıklarında hem de hanelerin bütçe dağılımında büyük değişim yaşandı. Ekonomideki bu görünümü değerlendiren Ekonomist Dr. Ayhan Bülent Toptaş, kartlı harcamalardaki yükselişin yalnızca enflasyonla açıklanamayacağını, 200 liralık banknotun satın alma gücündeki kayıp nedeniyle kart kullanımının günlük hayatta neredeyse zorunlu hale geldiğini söyledi. Kartın aynı zamanda bir borçlanma aracına dönüştüğünü belirten Toptaş, e-ticaretin büyümesi ve yüksek enflasyon karşısında tasarruf yerine tüketime yönelen hanelerin de kart kullanımını artırdığını ifade etti. Market ve akaryakıt harcamalarındaki artışa karşılık yeme-içme kaleminde yaşanan gerilemenin, hanelerin zorunlu ihtiyaçlara öncelik verdiğini gösterdiğini belirten Toptaş, “Zorunlu harcamalar artıp yeme-içme gibi daha esnek harcamalar düşerse, insanların bütçesi sıkışıyor demektir. Her üç kalem birlikte yükselirse, harcama gücünün daha iyi olduğu ve ekonomik aktivitenin canlandığı anlaşılır” diye konuştu.

HARCAMALAR REEL OLARAK DA ARTTI

Kartlı harcamalardaki beş yıllık yükselişin önemli bölümünün enflasyondan kaynaklandığını ancak artışın bununla sınırlı olmadığını belirten Toptaş, “Kartlı harcamalar bu dönemde nominal olarak 28 kat artarken, aynı dönemde TÜFE yaklaşık 7,7 kat arttı. Enflasyon etkisi arındırıldığında kartlı harcamaların reel olarak yaklaşık 3,65 katına çıktığı görülüyor. Bu reel artışın pek çok kaynağı olabilir. Bunlardan birincisi kart kullanımının yaygınlaşması, bir diğeri e-ticaretin büyümesi, bir başkası kredi kartının borçlanma aracı olarak kullanımının artmasıdır” dedi. En büyük banknot olan 200 liranın satın alma gücündeki kayba dikkat çeken Toptaş, “200 liranın satın alma gücünün azalması sonucunda kart kullanımı neredeyse mecburi hale geldi. Kayıtlı ve elektronik harcamaların yaygınlaşması ile hane halkının yüksek enflasyon ortamında tasarruf yerine tüketime yönelmesi de önemli faktörler olarak değerlendirilebilir” diye konuştu.