Gıda fiyatlarında tablo ağırlaşıyor: Market fiyatları artıyor, üretici zorlanıyor

Türkiye Ziraat Odaları Birliği (TZOB) Genel Başkanı Şemsi Bayraktar, TZOB tarafından yaklaşık 20 yıldır yürütülen aylık üretici–market fiyatları ve girdi maliyetleri çalışmasına ilişkin aralık ayı verilerini paylaştı. Bayraktar, fiyat verilerinin masa başında değil, sahada ve belgeli olarak toplandığını vurguladı.
Bayraktar, Türkiye genelinde beş bölgedeki Ziraat Odaları aracılığıyla alınan fiyatlarla hazırlanan çalışmanın amacının; üreticinin emeğinin karşılığını alıp almadığını ortaya koymak, tüketicinin karşılaştığı yüksek fiyatların nedenlerini açıklamak ve spekülatif fiyat oluşumlarına dikkat çekmek olduğunu ifade etti. Rekolte, paketleme, depolama, işçilik, nakliye, ihracat, aracı kârları ve fire gibi unsurların fiyat oluşumunda etkili olduğunu belirten Bayraktar, üretici ile market fiyatları arasındaki farkın inkâr edilemez olduğunu, önemli olanın bu farkın nedenlerinin doğru analiz edilmesi olduğunu söyledi.

YILLIK FİYAT DEĞİŞİMLERİ

Bayraktar’ın verdiği bilgilere göre, 2025 yılında markette takip edilen 41 ürünün 28’inde fiyat artışı, 13’ünde fiyat düşüşü yaşandı. Yıl genelinde markette ve üreticide fiyatı en fazla artan ürün limon olurken, markette fiyatı en fazla düşen ürün beyaz lahana, üreticide ise sivri biber oldu. Geçen yıla göre markette fiyat artışı en fazla yüzde 133,4 ile limonda görüldü. Limonu yüzde 110,4 ile elma, yüzde 106,6 ile fındık ve yüzde 100,8 ile Antep fıstığı izledi. Market fiyatları en fazla düşen ürün ise yüzde 40,6 ile beyaz lahana oldu. Üreticide takip edilen 33 ürünün 16’sında fiyat artışı, 15’inde fiyat düşüşü görülürken, 2 üründe değişim yaşanmadı. Üreticide yıllık bazda fiyat artışı en fazla yüzde 343,4 ile limonda, fiyat düşüşü ise yüzde 58,8 ile sivri biberde gerçekleşti.

ARALIK AYI ÜRETİCİ–MARKET FİYAT FARKI

Aralık ayında üretici ile market arasındaki fiyat farkının en fazla yüzde 324,1 ile havuçta görüldüğünü açıklayan Bayraktar, havucu mandalina, kabak ve yeşil soğanın izlediğini belirtti. Havuç markette üretici fiyatının 4,2 katına, mandalina 3,5 katına satıldı. Aralık ayında markette fiyatı en fazla artan ürün kabak, üreticide ise mandalina olurken; markette fiyatı en fazla düşen ürün ayçiçek yağı, üreticide ise beyaz lahana oldu.

MARKET VE ÜRETİCİ FİYATLARI

Aralık ayında markette incelenen 41 ürünün 30’unda fiyat artışı, 11’inde fiyat düşüşü yaşandı. Market fiyatı en fazla artan ürün yüzde 97,5 ile kabak olurken, en fazla düşen ürün yüzde 16,1 ile ayçiçek yağı oldu. Üreticide ise 33 ürünün 11’inde fiyat artışı, 15’inde fiyat düşüşü görülürken, 7 üründe fiyat değişmedi. Üreticide fiyat düşüşü en fazla beyaz lahana, fiyat artışı ise mandalinada kaydedildi.

FİYAT DEĞİŞİMLERİNİN NEDENLERİ

Bayraktar, seralarda güzlük sezonun sona ermesi ve baharlık sezon dikimlerinin henüz hasada gelmemesi nedeniyle arzın azaldığını, bu durumun bazı sebze fiyatlarını yükselttiğini belirtti. Talep düşüşü ve arz artışı ise kuru soğan, patates, portakal, havuç, lahana ve marul fiyatlarını aşağı çekti.

GİRDİ MALİYETLERİ YÜKSELMEYE DEVAM EDİYOR

Aralık ayında gübre, yem, tarım ilacı ve enerji girdilerinde artışların sürdüğünü belirten Bayraktar, yıllık bazda ÜRE gübresinin yüzde 50,9, kompoze gübrenin yüzde 46,3 oranında arttığını açıkladı. Son bir yılda süt yemi yüzde 29, besi yemi yüzde 30,6 oranında artarken, tarım ilacı fiyatları yıllık yüzde 27,1 yükseldi. Elektrik fiyatları yıllık yüzde 12,8 artış gösterirken, mazot fiyatları aylık bazda gerilese de yıllık yüzde 21,9 oranında yükseldi.