Maaş kesiliyor, geçmiş ödemeler geri isteniyor: Engelli emekliler ne olacak?

Engelli bireylerin emeklilik hakkına erişimi, 15 Ocak 2025’te yürürlüğe giren 7538 sayılı Kanun sonrasında tartışma konusu olmaya devam ediyor. Özellikle 2008 öncesi sigortalılar için yıllardır uygulanan vergi indirimi esaslı emeklilik sisteminin kaldırılmasıyla birlikte, emeklilik şartlarını tamamlayan ya da daha önce emekli olan çok sayıda engelli bireyin yeni değerlendirme sistemiyle karşı karşıya kaldığı belirtiliyor. Engelli Emeklilik Dayanışma Derneği (EMED) Yönetim Kurulu Başkanı Nazlı Pınar Tetik, geçmişte devlet tarafından onaylanarak bağlanan emekli maaşlarının bugün yeniden sorgulanmasının ciddi mağduriyet yarattığını belirterek, “Ömrümüz boyunca engelliydik. Şimdi emekliliğe gelince neden engelli sayılmıyoruz?” diye sordu.

HAK KAYBI YAŞANIYOR

Engelli bireylerin emeklilik hakkına ulaşmasının giderek zorlaştığını kaydeden Başkan Tetik, süreci şöyle anlattı: “Engelli bireylerin emeklilik hakkına ulaşması, 15 Ocak 2025'te yürürlüğe giren 7538 sayılı Kanun sonrasında ciddi şekilde zorlaştı. Özellikle 2008 öncesi sigortalılar açısından yıllardır uygulanan ‘vergi indirimi belgesi’ ile emeklilik sistemi bir anda kaldırıldı ve hiçbir geçiş süreci tanınmadı.

Burada önemli bir noktayı vurgulamak gerekiyor: Mesele sadece ‘vergi indirimi belgesi’ değildi. Bu belgenin dayanağı olan engelli sağlık kurulu raporları bizim için asıl önemli olan unsurdu. Bu raporlar tam teşekküllü hastanelerde hekimler tarafından, Dünya Sağlık Örgütü'nün ICF işlevsellik yaklaşımı doğrultusunda hazırlanıyor ve belirlenen oranlara göre engellilik değerlendirmesi yapılıyordu. Bir anda bu sistem kaldırıldı ve yerine çalışma gücü kaybını esas alan yeni bir değerlendirme getirildi. İnsanlara geçiş süreci tanınmadığı için emeklilik şartlarını doldurmuş kişiler bile ne olduğunu anlayamadan hak kaybıyla karşı karşıya kaldı.”

CİDDİ BİR MAĞDURİYET YARATIYOR

Geçmişte emekliliği onaylanan kişilerden bugün aldıkları maaşların geri istendiğini de öne süren Tetik, “Sahadan bize çok sayıda bu yönde başvuru geliyor. Ancak bununla ilgili kamuoyuna açıklanmış net ve kapsamlı bir resmi sayı bulunmadığı için kesin bir rakam vermek doğru olmaz. Ancak EMED olarak yaptığımız anket çalışmalarında yaklaşık yüzde 5 ila 10 oranında kişinin geçmişe dönük maaşlarının kesildiğini veya kendilerinden ödeme talep edildiğini görüyoruz. Resmi olmayan verilere göre şu anda 50 bin ila 70 bin kişinin bu düzenlemeden mağdur olduğunu düşündüğümüzde, yaklaşık 5 bin engelli vatandaşın bu şekilde doğrudan etkilendiğini tahmin ediyoruz. Bu insanlar yıllarca devletin verdiği karara güvenerek hayatlarını kurdular. Şimdi maaşlarının kesilmesi veya geçmiş ödemelerin geri istenmesi, özellikle tek geliri emekli maaşı olan engelli bireyleri çok ağır şekilde etkiliyor” dedi.

EMED’İN TALEPLERİ

Engelli emeklilerin haklarının korunması için talepleri dile getiren Tetik, “En temel talebimiz, geçmişte emeklilik hakkını kazanmış kişilerin mağdur edilmemesi ve haklarının geri verilmesi. Bunun yanında geçmiş sistemdeki şartlara güvenerek hayatını planlamış insanların haklı beklentilerinin korunmasını istiyoruz. Adaletli bir geçiş düzenlemesiyle hiç kimseyi mağdur etmeden bu konunun sonuçlandırılmasını talep ediyoruz. 2008 Ekim sonrası sigortalı engelli vatandaşlar için ise adaletli, şeffaf ve insan odaklı bir sistem uygulanmasını istiyoruz…

Devlet tarafından sağlık kurulu raporları değerlendirilerek emekliliği bağlanmış insanların, daha sonra değişen mevzuat nedeniyle mağdur edilmemesini istiyoruz. Özellikle emekliliği kesinleşmiş ve yıllardır maaş alan kişilerin yeniden değerlendirilerek gelir güvencesinin ortadan kaldırılması kabul edilemez. Daha önce emeklilik hakkı kazanmış ve bu hakkı kullanmış kişilerin kazanılmış hakları korunmalı… Kişinin herhangi bir yanıltması veya kusuru yoksa, devletin kendi kararıyla bağladığı ve kişinin iyi niyetle aldığı emekli aylıklarının yıllar sonra geri istenmemesi gerektiğini düşünüyoruz. İnsanlar kendilerine verilen emeklilik kararına güvenerek hayatlarını kurdu. Bu nedenle geçmiş ödemelerin geri istenmesini önleyecek açık bir idari ve yasal çözüm oluşturulmasını istiyoruz” ifadelerini kullandı.