İzmir Büyükşehir Belediyesi tarafından organik mutfak atıklarının evlerde ayrıştırılarak yeniden doğaya kazandırılmasını hedefleyen bokaşi (bokashi) kompost uygulamasına vatandaşların ilgisi her geçen gün artıyor. Gönüllü olarak projeye katılmak isteyen haneler, bokaşi kompost seti talebi için Hemşehri İletişim Merkezi (ALO 153) üzerinden başvuruda bulunurken, yalnızca bir hafta içinde yaklaşık 2 bin başvuru yapıldı.
Çalışma ilk olarak Konak ilçesine bağlı Kültür Mahallesi ve Alsancak Mahallesi’nde başlatıldı. Ardından proje Karşıyaka ve Bornova ilçelerine genişletildi. Karşıyaka’da Bostanlı Mahallesi ve Yalı Mahallesi, Bornova’da ise Ergene Mahallesi, Erzene Mahallesi, EVKA 3 Mahallesi ve Kazım Dirik Mahallesi sakinlerine verilen eğitimlerin ardından kompost setleri teslim edildi.
Proje kapsamında evlerde oluşan organik atıklar, özel tasarlanmış kaplarda düşük oksijenli ortamda yararlı mikroorganizmalar yardımıyla fermente edilerek kompost haline getiriliyor. Bu uygulamayla hem organik atıkların çöp depolama alanlarına gitmesinin önüne geçilmesi hem de sera gazı salımının azaltılması ve toprağın doğal yapısının güçlendirilmesi hedefleniyor.
İLK HAFTADAN 2 BİNE YAKIN TALEP
Çalışmalarla ilgili bilgilendirmede bulunan Tarımsal Hizmetler Dairesi Başkanlığı Kompost Üretimi ve Geri Kazanım Şube Müdürlüğü’nde görevli ziraat yüksek mühendisi Tahsin Alp Aras, Başkan Dr. Cemil Tugay’ın talimatıyla müdürlüğün kurulduğunu söyleyerek “Ardından kompost setlerinin alımları yapıldı ve vatandaşlarımızdan talepler toplanmaya başlandı. Daha birinci haftada 2 bine yakın talep geldi. Vatandaşlarımızın olağanüstü bir ilgisi var” dedi.
“İZMİR KAZANACAK, DÜNYA KAZANACAK”
Kompost Üretimi ve Geri Kazanım Şube Müdürlüğü’nde görevli ziraat yüksek mühendisi Ferdan Çiftçi ise “Bu çalışma, Cemil Başkanımızın üzerinde durduğu bir proje. Küresel iklim değişikliği ve su krizinin yaşandığı günümüzde toprak verimliliğinin artırılması ve su kapasitesinin yükseltilmesi için hemşehrilerimizle beraber ortak bir yola çıkıyoruz. Bu yolculukta beraber bu işi büyütecek ve hepimiz kazanacağız. Bu, dünya için yapacağımız çok büyük bir iyilik. İzmir kazanacak, dünya kazanacak. Şu an 10 bin kova ile yola çıkıyoruz. Proje büyüyerek devam edecek” şeklinde konuştu.
“KİMİN EMEĞİ VARSA ÇOK TAKDİR ETTİM”
Ziraat mühendisleri tarafından verilen eğitim sonrası bokaşi kompost setini alan yurttaşlar uygulamadan memnun kaldıklarını belirtti. Projenin paydaşı olmaktan duyduğu mutluluğu dile getiren Sibel Bengisu, “Müthiş bir şey; kimin emeği varsa çok takdir ettim. Bu uygulama ve bu yönetim devam ettikçe, toprağın ne kadar bereketli olduğu, ne kadar çabuk çoğaldığı çok daha çabuk kavranacak. Çok tebrik ediyorum. Gerçekten çok önemli bir adım. İnşallah devamı gelir ve sürdürülebilir, daha iyi çalışmalara vesile olur” dedi.
“BÖYLE BİR DUYARLILIĞIMIZ VARMIŞ AMA FARKINDA DEĞİLMİŞİZ”
Erkin Özer, “Çok güzel, çok olumlu bir proje. Başkana çok teşekkür ederim. Böyle bir duyarlılığımız varmış ama farkında değilmişiz. Bu farkındalığı yarattığı için teşekkür ediyorum. Ayrıca katı atık toplama projesi vardı, onu da hassasiyetle takip ediyoruz. Sadece İzmir’in değil, dünyanın bu farkındalığa sahip olması lazım. İzmir’de başlamış olması bizi onurlandırıyor, gururlandırıyor. İzmir’den böyle bir proje çıkıyor diye hava atıyoruz” şeklinde konuştu.
“TOPRAKLARIMIZIN BESLENMESİ İÇİN ÖNEMLİ”
Füsun Taşyılmaz ise, “Umarım toprağımıza, çevremize, doğamıza faydalı bir proje olur. Topraklarımızın beslenmesi için önemli olacağını düşünüyorum. Küresel iklim krizi var, su sıkıntımız var. Topraklarımız verimli değil. Topraklarımızın beslenmesi ve daha sağlıklı nesiller için böyle bir proje gerekli” açıklamasında bulundu.
BOKAŞİ KOMPOST SETİ NEDİR?
Japonca’da “fermente edilmiş organik madde” anlamına gelen bokaşi (bokashi) kompost yöntemi, mutfaklardan çıkan meyve ve sebze kabukları, yemek kalıntıları ile çay ve kahve posası gibi atıkların kapalı kaplar içinde fermente edilmesini sağlayan çevre dostu bir uygulama olarak dikkat çekiyor. Bu sistemde organik atıklar, oksijenin sınırlı olduğu ortamda yararlı mikroorganizmalar sayesinde ayrışarak kötü koku, sinek ya da haşere oluşumuna neden olmadan değerlendiriliyor. Evde rahatlıkla uygulanabilen ve apartman yaşamına uyum sağlayan yöntem, kullanım kolaylığı sunarken ortaya çıkan fermente ürün de toprağın verimini artıran doğal bir toprak düzenleyici olarak kullanılabiliyor. Ayrıca süreç sırasında oluşan bokaşi sıvısı, suyla seyreltilerek doğal gübre olarak değerlendirilebiliyor.
Evlerde elde edilen kompostlar, İzmir Büyükşehir Belediyesi ekipleri tarafından toplanarak parklar, yeşil alanlar ve tarım arazilerinde toprağın güçlendirilmesi amacıyla kullanılacak. Dileyen vatandaşlar ise kendi ürettikleri kompostu bahçelerinde, saksılarda, site çevresinde ya da açık alanlarda toprağa karıştırarak değerlendirebilecek. Bu uygulama sayesinde hem organik atıkların geri dönüşümü sağlanıyor hem de doğaya katkı sunuluyor.
BOKAŞİ KOMPOST SETİ NASIL KULLANILIR?
İzmir Büyükşehir Belediyesi’nin dağıtımını yaptığı bokaşi setlerinin kullanım talimatları ise şu şekilde açıklandı:
Musluğu contalar içte–dışta olacak şekilde kovaya takıp somunu sıkın.
Süzgeci yerleştirip 3–4 cm mukavva veya baskısız karton ekleyin.
Beyaz kâğıt, peçete, renkli viyol ve dergi kullanmayın; fazla kâğıt alt suyu geciktirir
1 ölçek (50 ml) konsantreyi klorsuz suyla 1:10 seyreltip karton–mukavvayı ıslatın; ilerleyen aşamada oran 1:100 olabilir.
Klorsuz su kullanın; gerekirse şebeke suyunu bir gece bekletin.
Konsantreyi kullanım sonrası ağzı kapalı şekilde buzdolabında saklayın.
Atıkları küçük parçalara ayırıp günde tek sefer ekleyin, talaş serpip sıvıyla ıslatın.
Mikro-aerobik ortam için eklemeyi tek seferde yapın; sıvı buzdolabında 1 hafta saklanır.
Atıklar küçüldükçe bokaşi (bokashi) alt suyu daha hızlı oluşur.
Talaş ve seyreltilmiş konsantre eklenen atıkları deliksiz aparatla iyice sıkıştırın; bu fermantasyonu hızlandırır ve kokuyu önler.
Kimyasal işlem görmemiş odun talaşı kullanın.
Talaş yoksa geçici olarak baskısız karton, mukavva veya buğday kepeği tercih edilebilir.
Fermantasyon için atıklar havasız kalmalı; kapak sıkıca kapatılmalı ve ekleme günde tek sefer yapılmalıdır.
Kova, doğrudan güneş almayan bir yerde tutulmalıdır.
Oda sıcaklığında (yaklaşık 24 °C) mikroorganizmalar verimli çalışır ve alt su zamanında oluşur.
Bokaşi alt suyu 15–20 gün içinde gün aşırı alınır, klorsuz suyla 1:100 seyreltilip bitkilere iki sulamada bir verilir.
Rengi elma sirkesi gibi, kokusu turşu/sirke olmalıdır; kötü koku ve renk bozulma göstergesidir.
Kova günlük kontrol edilir; alt su buzdolabında saklanır ve bozulmuşsa kullanılmaz.
Sette iki kova vardır; ilk kova dolup fermantasyona girince ikinci kovayla devam edilir.
Dolu kova en az iki hafta kapalı, karanlık ve güneş almayan yerde bekletilir; sıvı gübre bu sürede günlük alınır.
Sıkıştırma kapağı kovalar arasında kullanılır; bu nedenle sette tek kapak bulunur.
En az 15 gün fermente olan posa, bahçe veya saksıda yaklaşık 30 cm derinliğe gömülür.
İki ay sonra bitki dikimine uygun hale gelir; istenirse çıkarılıp başka bir yerde kompost olarak kullanılabilir.