“İzmir Göbekotu” literatüre girdi

Ege Üniversitesi (EÜ) Botanik Bahçesi ve Herbaryum Araştırma ve Uygulama Merkezi Müdürü Prof. Dr. Hasan Yıldırım, İzmir’in Ödemiş ilçesinde yürütülen bilimsel çalışmalar sonucunda Batı Anadolu’ya özgü yeni bir bitki türünün keşfedildiğini duyurdu. Türkiye ve uluslararası bilim insanlarının ortak çalışmasıyla tanımlanan tür, bilimsel ismi Umbilicus choripetalus ve Türkçe ismiyle İzmir Göbekotu olarak önerildi. Keşif, uluslararası bilimsel taksonomi dergisi Phytotaxa’da yayımlanan makaleyle dünyaya duyuruldu.

OTUN ÇİÇEK YAPISI FARKLI

Prof. Dr. Hasan Yıldırım, İzmir Göbekotu’nun göbekotu cinsi içinde bugüne kadar bilinen tüm türlerden belirgin biçimde ayrıldığını belirterek, türü farklı kılan en önemli özelliğin çiçek yapısı olduğunu söyledi. Yıldırım, “Umbilicus choripetalus’un taç yaprakları tabana kadar tamamen ayrılmış ve yıldız biçimli bir çiçek oluşturuyor. Bu özellik, göbekotu cinsi içinde ilk kez gözlemlendi” dedi.

EKOLOJİK AÇIDAN DA ÖZGÜN

Yeni tür yalnızca Ödemiş’in Ovacık Platosu’nda, 1300–1400 metre rakımda, volkanik kaya çatlaklarında yetişiyor. En yakın akrabaları kireçtaşı kayaçlarda yaşayan türler olup, İzmir Göbekotu’nun volkanik zemine bağlı olması onu ekolojik açıdan da özgün kılıyor. Türün yakın akrabaları olan Umbilicus tropaeolifolius ve Umbilicus paniculiformis ise tamamen farklı bölgelerde yayılıyor. Tropaeolifolius türü Türkiye’nin güneydoğusu ve Orta Doğu’da, paniculiformis ise Kuzeydoğu Afrika’da bulunuyor.

GENETİK OLARAK İZOLE BİR SOY

Türün morfolojik ve genetik incelemeleri sonucunda, İzmir Göbekotu’nun yakın türleriyle akraba olmasına rağmen genetik olarak izole bir soy oluşturduğu tespit edildi. Bu bulgular, türün yeni bir bilimsel takson olarak tanımlanmasını güçlü biçimde destekliyor. Göbekotu cinsi dünya genelinde 16 türle temsil edilirken, Türkiye’de bugüne kadar bu cinsin yedi türü biliniyordu ve bunların tamamı Türkiye dışında da yayılıyordu. İzmir Göbekotu ile birlikte Türkiye’ye özgü ilk endemik göbekotu türü ortaya konmuş oldu.

“TÜR KORUNMALI”

Prof. Dr. Yıldırım, türün korunmasının önemine değinerek, “Sadece tek bir lokaliteden bilinen ve yaklaşık 550 bireylik bir popülasyona sahip olan türün korunması büyük önem taşıyor. Uluslararası Doğayı Koruma Birliği (IUCN) kriterlerine göre İzmir Göbekotu için ‘Hassas (Vulnerable)’ koruma statüsü öneriyoruz. Bu keşif, Batı Anadolu’nun hâlâ yeterince bilinmeyen biyolojik çeşitliliğine ışık tutuyor ve Anadolu’nun doğal mirasının korunmasının ne kadar hayati olduğunu gösteriyor” dedi.

BİLİM İNSANLARININ ORTAK ÇALIŞMASI

Çalışma, Ege Üniversitesi, Hacettepe Üniversitesi ve farklı kurumlardan bilim insanlarının ortak katkılarıyla yürütüldü. Arazi çalışmaları ve türün morfolojik incelemeleri Prof. Dr. Hasan Yıldırım ve Dr. Tuğkan Özdöl tarafından gerçekleştirildi. Genetik ve filogenetik analizler Hacettepe Üniversitesi’nden Dr. Barış Özüdoğru ve Dr. Ilgın Deniz Can tarafından yapıldı. Araştırmaya Dr. Ademi Fahri Pirhan ve Dr. Şükrü Arasan laboratuvar süreciyle, Doç. Dr. Mehmet Maruf Balos saha çalışmalarıyla, Musa Geçit ise türün yayılışı ve gözlemleriyle katkı sağladı. Yeni türün bilimsel çizimleri ise Balıkesir Üniversitesi öğrencisi ve bitki ressamı Hazelnas Varol tarafından hazırlandı.