İzmir’in 82 yıllık fotoğraf tarihi kitapla gün yüzüne çıktı

Osmanlı ve Doğu Akdeniz fotoğraf tarihinin önemli eksiklerinden biri olan İzmir’i ele alan “İzmir Fotoğrafhanesi-Görsel Hafızanın İnşası (1840–1922)” kitabı, İzmir Büyükşehir Belediyesi İzmir Kent Kitaplığı tarafından okuyucularla buluşturuldu.

Kitabın çalışmaları, 11 Aralık 2025’te Ahmet Piriştina Kent Arşivi ve Müzesi’nde (APİKAM) açılan “İzmir Fotoğrafhanesi-Görsel Hafızanın İnşası (1840–1922)” araştırma sergisi kapsamında başladı. Sergi için yapılan çalışmaların ardından araştırmalar genişletildi ve Türkiye’nin yanı sıra farklı ülkelerde bulunan arşiv, kütüphane, müze, aile arşivi ve özel koleksiyonlara ulaşıldı.

Sergide yer alan araştırmaların daha kapsamlı hale getirilmesiyle hazırlanan kitabın ana bölümünde, İzmir’de 1840 yılında gerçekleştirilen ilk fotoğraf çekimlerinden 1922 Büyük Yangını’na kadar kentte faaliyet gösteren fotoğrafçılar ve fotoğrafhaneler ele alınıyor. Fotoğrafçıların kimlikleri, ortaklıkları, stüdyo adresleri, kullandıkları fotoğraf formatları ve kartonların yanı sıra gazete ilanları ve günümüze ulaşan çalışmaları üzerinden İzmir’de profesyonel fotoğrafçılığın yaklaşık 70 yıllık geçmişi aktarılıyor.

Kitapta yüzlerce fotoğraf, kartpostal, albüm, ilan, arşiv belgesi ve araştırma yazısı bir araya getirilirken, fotoğrafın icadının 200. yılında İzmir’in Osmanlı ve Doğu Akdeniz fotoğraf tarihindeki konumu ele alınıyor.

KENTİN HAFIZASI ESKİ FOTOĞRAFLARDA SAKLI

Kitapta, yayına hazırlayan Aybala Yentürk’ün “Camera Smyrnensis-Bir Akdeniz Liman Kentinin Fotoğrafçılık Tarihi”, Onur Eryeşil’in “Kentler, Anıtlar, Harabeler-Svoboda’nın Fotoğraflarında Batı Anadolu”, Barış Pehlivan ve Yağmur Alkır’ın “İmparatorluğun Kadrajında İzmir-Yıldız Albümlerinde İzmirli Fotoğrafçılar”, Fabio Tito’nun “Carte De Visite Fotoğraflarından Aile Albümlerine-Reggio Aile Albümü Örneği”, Nejat Yentürk’ün “Albümin Fotoğraflardan Kartpostala Görsel Merakın Yaygınlaşması-İnşa Edilen Arşiv”, Nihan Özdal’ın “Osmanlı Edebiyatında Fotoğrafın İzleri-Yeni Bir İcadın Edebi Metinlerdeki Yansımaları”, Mert Rüstem’in “Bir Geleneğin Hikâyesi-Bahaeddin Hamza Rüstem Fotoğrafhanesi” yazıları yer alıyor.

İZMİR’İN FOTOĞRAF TARİHİ 1840’TAN 1922’YE UZANIYOR

Sergi ve kitabın hazırlık çalışmalarının eş zamanlı olarak sürdüğünü belirten Aybala Yentürk, “İzmir, Osmanlı ve Doğu Akdeniz fotoğrafçılık tarihinde çok önemli bir merkez. Özellikle mesleğin kurumsallaşmasında ve profesyonelleşmesinde önemli duraklardan biri konumunda. İzmir fotoğrafçılık tarihi çalışılmazsa Osmanlı, Doğu Akdeniz, hatta bir bakıma Avrupa fotoğrafçılık tarihi eksik kalabilir. Çalışmaya başladığımızda yaklaşık 70 tane fotoğrafhane olduğunu biliyorduk fakat süreç ilerledikçe 70’ten fazla fotoğrafhane, hatta 90’a yakın tekil fotoğrafçı tespit ettik. Çalışmamız, 1840 ile 1922 tarih aralığını kapsıyor. Bu tarih aralığını seçmemizin özel sebepleri var. Bunlardan biri, 1840 yılında İzmir Körfezi’nde ilk başarılı fotoğraf çekimlerinin yapılmış olması. Diğeri de 1922’de Büyük İzmir Yangını’nda, sözü edilen bütün fotoğrafhanelerin yok olmuş olması” dedi.

İZMİR’İN KAYIP KARELERİ ARŞİVLERDEN ÇIKTI

Yentürk, kitabın hazırlık sürecinde ulaşabildikleri tüm ulusal ve uluslararası dijital arşivleri incelediklerini vurguladı. Yentürk, “Elimizi en çok güçlendiren ise İzmir kent tarihi ile ilgili önemli koleksiyoncuların bize koleksiyonlarını açması oldu. Daha da önemlisi, İzmir’deki köklü Levanten ailelerin aile albümlerine erişme fırsatımız oldu. Böylelikle çok geniş materyal üzerinde çalışabildik. Kitabımız, APİKAM’da bulunan İzmirli Kahve’de satışa sunuldu. Ayrıca çeşitli online satış kanallarından da satın alınabiliyor” diye konuştu.