Uzmanından okul öncesi çocuklar için bağışıklık uyarısı

Sağlık Bilimleri Üniversitesi İzmir Tıp Fakültesi Dr. Behçet Uz Çocuk Hastalıkları ve Cerrahisi Eğitim ve Araştırma Hastanesi Başhekimi Prof. Dr. Dilek Orbatu, okulların açılmasıyla birlikte çocuklarda artabilecek enfeksiyon riskine karşı ailelere önemli uyarılarda bulundu. Orbatu, yeterli ve dengeli beslenen çocuklarda rutin olarak ek vitamin ve mineral takviyesine ihtiyaç olmadığını belirtti.

Okulların açılmasıyla özellikle anaokulu ve ilkokul çağındaki çocukların daha fazla toplu ortamda bulunmaya başlayacağını belirten Prof. Dr. Dilek Orbatu, bu dönemde bulaşıcı hastalıklara karşı alınabilecek önlemlerin önemine dikkat çekti. Çocukların ev ortamından çıkarak okul gibi çok sayıda kişinin bulunduğu ve ortak eşyaların kullanıldığı alanlara geçiş yaptığını ifade eden Orbatu, sağlıklı çocuklarda amaçlanması gerekenin bağışıklığı sürekli artırmaya çalışmak değil, mevcut sağlıklı dengenin korunması olduğunu söyledi. Orbatu, "Çocuklar evdeki korunaklı ortamlarından birdenbire sosyalleştikleri ve pek çok ortak materyali birlikte kullandıkları ortamlara geçecekler. Sağlıklı bir çocukta önceliğimiz bağışıklığı arttırmak değil fizyolojik koşullarda devamlılığını sağlamak olacaktır. Bağışıklığı güçlendirmek için gereksiz takviye ya da ilaç, hatta bazı antibiyotik kullanımına kadar giden büyük hatalar silsilesinin başlangıcına sebep verebiliyoruz" dedi.

En önemli iki önlem: Aşı ve hijyen

Çocukların enfeksiyonlardan korunmasında aşılama ve hijyenin temel unsurlar olduğunu vurgulayan Prof. Dr. Orbatu, ailelerin çocuklarının yaşlarına uygun aşılarını zamanında yaptırmaları gerektiğini belirtti.

Beslenmenin de bağışıklık sisteminin sağlıklı şekilde çalışmasında önemli rol oynadığını dile getiren Orbatu, "Çocukların yaşına göre aşılarının yapılması için aileleri teşvik ediyoruz. Bunun dışında yeterli ve dengeli beslenme çok önemli. Esas bağışıklık sisteminin düzenli fizyolojik sınırlar içerisinde devamlılığını sağlayan en önemli parametre bu. Yeterli ve dengeli beslenen çocukların ekstra takviye almasına hiçbir zaman gerek olmuyor. Özellikle vitaminler, mineraller ya da diğer tüm besinler belli miktarda protein, karbonhidrat ve esansiyel yağ asitlerinin alınması çocuğun tüm sistemlerinin gelişimi için çok önemli" ifadelerini kullandı.

Çocuklara küçük yaşlardan itibaren el yıkama alışkanlığı kazandırılmasının önemine de değinen Orbatu, ellerin su ve sabunla en az 20 saniye yıkanmasını önerdi. Su ve sabuna erişimin mümkün olmadığı durumlarda yüzde 60'ın üzerinde alkol içeren dezenfektanların kullanılabileceğini belirten Orbatu, buna karşın dezenfektanların gereğinden fazla kullanılmasını önermedi.

Öksürme sırasında tek kullanımlık mendil ya da dirsek içinin kullanılması gerektiğini kaydeden Orbatu, okullarda kişisel eşyaların yanı sıra çatal ve kaşık gibi araçların ortak kullanılmaması gerektiğini söyledi.

"Uyku borcu asla ertelenemez"

Çocukların sağlıklı gelişiminde uyku düzeninin de büyük önem taşıdığını belirten Prof. Dr. Orbatu, özellikle okul döneminde gece geç saatlere kadar tablet ve telefon kullanımının sınırlandırılması gerektiğini ifade etti.

Orbatu, şöyle devam etti:

"Büyüme hormonu başta olmak üzere vücudu destekleyen tüm hormonlar gece salınır. Hafta içi geç saatlere kadar tablet ve telefonla vakit geçiren çocukların uyku açığı hafta sonu kapatılamaz, uyku borcu asla ertelenemez. Belli bir uyku ritminin sağlanması çocuk sağlığı açısından son derece önemlidir. Büyümeyi destekleyen bütün hormonlar gece salınır, bu yüzden uyku çok kıymetli."

D vitamini ve çinko konusunda uyarı

Ailelerin çocukların bağışıklığını güçlendirmek amacıyla sıklıkla başvurduğu vitamin ve mineral takviyelerine de değinen Orbatu, herhangi bir eksiklik veya yetmezlik tespit edilmemiş çocuklarda gelişigüzel takviye kullanımının gerekli olmadığını söyledi.

Özellikle D vitamini konusunda değerlendirmelerde bulunan Orbatu, eksiklik bulunmadığı halde ekstra D vitamini kullanımının çocukları solunum yolu enfeksiyonları veya ishalden koruduğuna ilişkin güçlü bir bilimsel kanıt bulunmadığını belirtti. 2025 yılında yayımlanan geniş kapsamlı meta-analiz çalışmalarının da bu yöndeki iddialı koruyucu etkiyi desteklemediğini ifade etti.

Çinko açısından da dengeli beslenen çocuklarda ekstra takviyeye gerek olmadığını dile getiren Orbatu, probiyotiklerin de solunum yolu enfeksiyonlarını doğrudan önlediği veya tek başına bağışıklığı güçlendirdiği yönündeki iddiaların bilimsel açıdan güçlü kanıt gerektirdiğini söyledi.

Sık enfeksiyon geçiren çocuklar takip edilmeli

Prof. Dr. Orbatu, her çocuğun bağışıklık sisteminin aynı olmadığını ve bazı çocuklarda tekrarlayan enfeksiyonların daha ayrıntılı değerlendirme gerektirebileceğini belirtti.

Çocuk hekimleri tarafından yapılacak düzenli kontrollerin yanı sıra büyüme ve gelişme eğrilerinin takip edilmesinin önemine dikkat çeken Orbatu, şu uyarıda bulundu:

"Sık zatürre ve boğaz enfeksiyonu geçiren, büyüme ve gelişme geriliği olan, tekrarlayan apseleri bulunan veya sık hastaneye yatan çocukların immün yetmezlik açısından detaylı incelenmesi gerekir. Bu tür durumlarda aile öyküsü de mutlaka sorgulanmalı ve uzman hekim takibinde hareket edilmelidir" diye konuştu.