Ceza İnfaz Kurumları ile Tutukevleri İşyurtları Kurumu 2025 verilerine dayanarak Türkiye’de hapishanelerde sigortalı olarak çalıştırılan 77 bin86 mahpus bulunduğunu kaydeden Ceza İnfaz Sisteminde Sivil Toplum Derneği (CİSST), bu mahpusların yalnızca.597’sini kadınların oluşturduğunu aktardı. Veriler, cezaevlerindeki çalışma sisteminin kapsamı ve eşitsizliklerini bir kez daha gündeme taşıdı.
Açık hapishanelerin çalışma esasına dayandığına dikkat çekilen açıklamada, çalışmayı kabul etmeyen mahpusların açık cezaevlerine ayrılamadığı belirtildi. CİSST, bu durumun Türkiye Cumhuriyeti Anayasası Madde8 kapsamında yer alan ‘zorla çalıştırma ve angarya yasağı’ ile çeliştiğine işaret etti.
ÜCRETLER ASGARİ ÜCRETİN ÇOK ALTINDA
Hapishanelerde çalışan mahpusların aldığı en yüksek günlük yevmiyenin, günlük net asgari ücretten yüzde 70,6 daha düşük olduğu vurgulandı. Bu durumun, mahpus emeğinin ciddi biçimde değersizleştirildiği eleştirilerine yol açtığı ifade edildi.
SİGORTA VAR AMA EMEKLİLİK YOK
Mahpusların sigortalı olarak çalıştırılmasına rağmen bu sigortanın yalnızca iş kazası, meslek hastalığı ve analık durumlarını kapsadığı belirtildi. Emeklilik hakkı sağlayacak bir sigorta sisteminin bulunmaması ise önemli bir eksiklik olarak öne çıktı.
EŞİT ERİŞİM YOK, AYRIMCILIK VAR
CİSST, cezaevlerinde herkesin eşit şekilde çalışma imkanına erişemediğini de vurguladı. Engelli, yaşlı ve hasta mahpusların yanı sıra LGBTİ+ bireyler ve ağırlaştırılmış müebbet hapis cezası alanların çoğu zaman çalışma imkanlarından dışlandığı ifade edildi. Kadın mahpusların ise daha sınırlı ve cinsiyetlendirilmiş işlere yönlendirildiği belirtildi.
CİSST’TEN ÇÖZÜM ÇAĞRISI
Dernek, çalışma koşullarının iyileştirilmesi için bir dizi talep sıraladı. Buna göre: Açık hapishaneye ayrılmanın çalışmaya bağlanmaması, çalışan ve çalışmayan mahpuslar arasında statü farkı olmaması, yevmiyelerin sendikaların katılımıyla yeniden belirlenmesi, sigorta sisteminin emekliliği kapsayacak şekilde düzenlenmesi, işçi sağlığı ve güvenliği için uzman personel istihdam edilmesi, LGBTİ+ ve ağırlaştırılmış müebbet mahpuslara çalışma hakkı tanınması, kadınlara yönelik cinsiyetçi iş dağılımının sona erdirilmesi, özel ihtiyaç sahibi mahpusların çalışma önündeki engellerin kaldırılması talep edildi.
CİSST, yaptığı açıklama ile hapishanelerdeki emeğin görünür kılınması ve mahpusların temel haklarının güvence altına alınması gerektiğini vurguladı.