Eğitim-İş’ten çarpıcı rapor: 611 binden fazla çocuk okul dışında

Eğitim-İş’in ‘Kamusal Sorumluluğun Terk Edildiği Bir Düzenin Mağduru Çocuklar’ başlıklı raporu, Türkiye’de eğitim sisteminin çocukları koruyamadığını ve kamusal, bilimsel, laik eğitimin giderek tasfiye edildiğini ortaya koydu. Rapora göre 2024-2025 eğitim öğretim yılında yüz binlerce çocuk zorunlu eğitim çağında olmasına rağmen okul dışında kaldı; milyonlarcası ise yoksulluk, çocuk işçiliği, erken evlilik, suç ve istismar riskiyle karşı karşıya.
Eğitim-İş’in Milli Eğitim Bakanlığı (MEB) verileri, TÜİK istatistikleri ve ilgili kurumların açıklamalarını temel alarak hazırladığı raporda, Bakanlığın resmi istatistiklerinde okul dışında kalan çocuk sayısına yer vermediğine dikkat çekildi. Tek yaş net okullaşma oranları ile TÜİK yaş nüfusu verileri kullanılarak yapılan hesaplamaya göre, 2024-2025 döneminde ilkokulda 77 bin 400, ortaokulda 93 bin 362, ortaöğretimde 440 bin 850 olmak üzere toplam 611 bin 612 çocuk okul dışında kaldı.

2025 YILINDA 94 ÇOCUK İŞÇİ ÖLÜMÜ

Raporda, ekonomik krizle birlikte yoksulluk ve sosyal dışlanma riskinin en yüksek olduğu grubun çocuklar olduğu vurgulandı. AROPE verilerine göre 0-17 yaş grubunda yoksulluk ve sosyal dışlanma riski yüzde 36,8 ile en yüksek seviyeye ulaştı. Bu tablo, çocukların eğitime erişimini doğrudan etkiliyor… TÜİK verilerine göre 15-17 yaş arası çocuk işçi sayısı 2024’te 869 bine yükseldi; bu sayı bir yılda 110 bin arttı. İSİG Meclisi’nin verileri ise tabloyu daha da ağırlaştırıyor: 2025 yılında 94 çocuk iş cinayetlerinde hayatını kaybetti. Bu rakam, 2013’ten bu yana kaydedilen en yüksek çocuk işçi ölümü olarak dikkat çekiyor.

ÖĞRENCİLERİN OKULLA BAĞI KOPUYOR

Raporda TÜİK’in 2024 verilerine de yer verildi. Buna göre 16-17 yaş arası 9 bin 354 kız çocuğu zorla evlendirildi, 15 yaş altı 6 bin 74 kız çocuğu ise doğum yapmaya zorlandı. Eğitimden kopuşun, erken evlilik ve çocuk anneliğiyle doğrudan ilişkili olduğu vurgulandı… MEB verilerine göre, devam zorunluluğu bulunmayan açık öğretime kayıtlı 18 yaş altı öğrenci sayısı 282 bin 135. Eğitim-İş, bu sistemin çocukları akranlarından ve güvenli okul ortamından uzaklaştırdığını belirtti.
Ortaöğretimde devamsızlık oranları da dikkat çekici: Genel ortaöğretimde 20 gün üzeri devamsızlık oranı yüzde 28,13, İmam Hatip liselerinde yüzde 32,05, Mesleki ve Teknik Eğitim’de ise yüzde 40,64. Rapora göre özellikle mesleki eğitimde öğrencilerin okulla bağı büyük ölçüde kopuyor.

RAPORDA DİKKAT ÇEKEN MESEM DETAYI

Haftada yalnızca bir gün okula gitmeyi zorunlu kılan Mesleki Eğitim Merkezleri’nde (MESEM) 559 bin 84 öğrenci bulunuyor. Eğitim-İş, bu sistemi ‘çocuk işçi sömürüsü’ olarak nitelendirirken, 2025 yılında MESEM kapsamında çalışan en az 15 çocuğun hayatını kaybettiğini hatırlattı… Raporda, hafızlık eğitimi veren ve çocukları 6. sınıfta okuldan koparan İmam Hatip Ortaokullarına 2024-2025’te 527 bin 720 öğrenci kaydı yapıldığı belirtildi. Ayrıca Diyanet İşleri Başkanlığı ile imzalanan protokol kapsamında 4-6 yaş grubu çocuklara ücretsiz Kur’an kursları düzenlendiği, bu amaçla 2024’te 41,4 milyon TL kaynak aktarıldığı ifade edildi. Bu kurslara katılan çocuk sayısının bir yılda 40 binden fazla arttığı kaydedildi.

CİNSEL SUÇ MAĞDURU ÇOCUK SAYISINDA ARTIŞ

TÜİK verilerine göre 2024 yılında suça karıştığı gerekçesiyle güvenlik birimlerine getirilen çocuk sayısı 612 bin 651 oldu. 2015-2024 döneminde bu sayının iki yılda 600 binin üzerine çıkması, rapora göre eğitim sistemi ve çocukları koruma mekanizmalarındaki ciddi zafiyeti gözler önüne seriyor.
Cinsel suç mağduru çocuk sayısı da artış gösterdi: 2023’te 25 bin 685 olan sayı, 2024’te 26 bin 31’e yükseldi. Uyuşturucu ve uyarıcı madde suçlarına karışan çocuk sayısı ise bir yılda yüzde 92 artarak 16 bin 563’e çıktı… Eğitim-İş raporun sonuç bölümünde, eğitim sisteminin çocuğun üstün yararı ilkesinden uzaklaştığını vurguladı. Bilimsel, çağdaş ve laik bir eğitim anlayışının, çocukların güvenli okul ortamlarında akranlarıyla birlikte büyümesinin zorunlu olduğu belirtildi.