Başkan Tugay’dan net mesajlar: Kültüre erişim bir lüks değil, temel bir hak

İzmir Büyükşehir Belediyesi, kültür politikalarının geleceğine yön verecek önemli bir uluslararası organizasyona ev sahipliği yapıyor. Tarihi Havagazı Fabrikası Kültür Merkezi’nde gerçekleştirilen ‘Uluslararası İzmir Kültür Politikaları Çalıştayı’nda; yerel yönetim temsilcileri, akademisyenler ve uluslararası kuruluşlardan katılımcılar bir araya gelerek kültürün kent yaşamındaki yeri ile geleceğe yönelik kültür politikalarını değerlendirecek.
Programa İzmir Büyükşehir Belediye Başkanı Cemil Tugay, Muğla Büyükşehir Belediye Başkanı, UCLG-MEWA Kültür ve Turizm Komitesi Başkanı Ahmet Aras, akademisyenler ve uluslararası kurum temsilcileri katılım sağladı.

TEMEL BİR HAK

Açılış konuşmasını yapan Başkan Tugay, kültüre erişimin temel bir hak olduğunu belirterek, “Havagazı Fabrikası 1862'de kurulduğunda İzmir'i, Osmanlı'da sokak aydınlatmasını havagazıyla yapan ilk kent haline getirdi. Yüz elli yıl sonra aynı yapı, endüstri mirasından bir kültür mekanına dönüştürülerek kente yeniden kazandırıldı.  Bir kentte neyin korunmaya, neyin dönüştürülmeye değer olduğuna nasıl karar vereceğiz? İzmir Kültür Politikaları Çalıştayı’nı tam da bu ve benzeri önemli sorulara, bilimsel ve katılımcı cevaplar üretmek için düzenliyoruz. Aslında bir kentte kültüre erişimin nasıl dağıldığına bakarsanız o kentin eşitsizlik haritasını da görmüş olursunuz. Bu, tesadüf değil. Lakin bu eşitsizlikleri görebilmek için öncelikle kültüre erişimi bir lüks değil, temel bir hak olarak kavramak gerekiyor” mesajını verdi.

SOMUT VE UYGULANABİLİR POLİTİKALAR

Bu hakkın kent ölçeğinde dağılımının, kalkınma politikasının niteliğini de doğrudan yansıttığını aktaran Tugay, “Sürdürülebilir kalkınma tartışmaları uzun yıllar boyunca ekonomik büyüme, sosyal gelişme ve çevresel koruma eksenlerinde ilerledi. Ama bu üçlü eksenin sistematik olarak dışarıda bıraktığı bir boyut var: Kültür. Çünkü kültür, yalnızca sanatsal üretim ya da miras alanlarının korunmasından ibaret değil. Bireylerin ve toplulukların dünyayı algılama, anlamlandırma ve yeniden üretme biçimlerini belirleyen kurucu bir unsur. Kalkınmanın sonuçlarından biri değil, kalkınma süreçlerinin yönünü ve niteliğini belirleyen çerçevenin kendisidir. UNESCO da tam bu gerekçeyle kültürü politika tasarımının başlangıç noktası olarak tanımlıyor. Bu çerçeveyi üç farklı düzeyde görmek mümkün: Kültür ekonomisinin ürettiği ekonomik değer; toplumsal uyum, aidiyet ve birlikte yaşama kapasitesi. Ve en temel anlamıyla, insanların neyi yaşamaya değer bulduğunu, birlikte nasıl yaşamak istediğini ve hangi geleceği hayal ettiğini belirleyen değerler bütünü. İzmir Kültür Politikaları Çalıştayı’nı tam da bu çerçevede, somut ve uygulanabilir politikalar üretmek için düzenliyoruz” dedi.

ÖNEMLİ MESAFELER KAT ETMİŞ BİR ŞEHİR

Başkan Tugay, konuşmasına şöyle devam etti: “Bugün aramızda çok değerli konuklar var. UCLG Kültür Komitesinden, UNESCO'dan ve ICOMOS'tan temsilciler, bu çalıştayda yer alıyor. Farklı kentlerden yerel yönetim temsilcileri ve uzmanlar, kendi deneyimlerini paylaşmak için buraya geldi. Bugün dünyada kent yönetimleri, kültür alanının en belirleyici aktörlerinden biri haline gelmiştir. Son yıllarda yerel yönetimler kültür politikalarında çok daha aktif, çok daha belirleyici bir role sahip.  Kültür, bir ‘yan alan’ olmaktan çıkıyor; kentsel yaşamın niteliğini, toplumsal dayanıklılığı ve demokratik kapasiteyi belirleyen kurucu bir unsur haline geliyor. Bu dönüşümü kavrayabilen kent yönetimleri, kültür politikasını sosyal politika, çevre politikası ve mekânsal planlama ile birlikte ele almaya başladı. Kültürü eşitsizliklerle mücadele ve demokratik katılımda stratejik bir alan olarak inşa ediyorlar.  İzmir, bu dönüşümde önemli mesafeler kat etmiş bir şehir. Ama sahip olduğu tarihsel birikim ve toplumsal dinamikleriyle ulusal ve uluslararası ölçekte çok daha güçlü bir aktör olmayı hak ediyor.”

KÜLTÜREL KATMANLAR KAZANDIRDI

Çalıştayın İzmir’de düzenlenmesinin bir tesadüf ya da basit bir etkinlik tercihi olmadığını hatırlatan Tugay, “İzmir, kültür politikaları tartışmaları için son derece özgün bir zemin sunuyor. Bu özgünlüğü sağlayan sadece İzmir’in tarihi değil; o tarihin İzmir’de nasıl biriktiği ve bugünkü kentsel kimliği nasıl şekillendirdiğidir. İzmir, binlerce yıl boyunca farklı uygarlıkların, dinlerin ve kültürlerin bir arada var olduğu bir şehir. Çatışmadan çok alışverişin belirleyici olduğu bir liman kenti olarak şekillendi. Antik Smyrna'dan başlayan, Osmanlı döneminin çok dinli ve çok dilli ticaret hayatıyla zenginleşen, 19. yüzyılın Levanten kozmopolitizmiyle olgunlaşan bir birikimi var. Bu da İzmir’e, başka kentlerin çoğunda bulunmayan kültürel katmanlar kazandırdı.  Farklı kültürel topluluklar yüzyıllar boyunca bu kentte yalnızca yan yana değil, iç içe yaşadı. Bu çok katmanlı birliktelik bugün de İzmir'in demografik gerçekliğinin bir parçasıdır. Örneğin Türkiye'nin en kalabalık Roman nüfuslarından birine ev sahipliği yapıyoruz, İzmir, bu topluluğun kültürel birikimini, yaşam pratiklerini ve sanatsal üretimini kültür politikasının görünür bir bileşeni haline getirmek zorundadır” sözlerine dikkat çekti.

KAMUSAL ALAN DAHA ÖZGÜR BİR NİTELİK TAŞIYOR

“Cumhuriyet'le birlikte İzmir bu birikime yeni bir katman ekledi” diyen Başkan Tugay, “Modernleşmenin, laikliğin ve çağdaş yaşamın Anadolu'daki en güçlü kentsel karşılıklarından birini oluşturdu. Cumhuriyet’in kültür devrimleri bu kentte yalnızca yukarıdan bir dönüşüm olarak değil, toplumsal bir karşılık yaratarak vücut buldu.  İzmir, bugün de bu kimliğini yaşatıyor.  Çağdaşlık, laiklik, özgür düşünce ve çoğulculuk, bu kentin yalnızca siyasi tercihleri değil; kültürel değerleri, gündelik yaşam pratikleri ve kentsel belleğidir. Sanat üretimi burada daha cesur, sivil toplum daha güçlü, kamusal alan daha özgür bir nitelik taşıyor. Bu değerler, İzmir’i İzmir yapan şeyin ta kendisi. Kültür politikası, bu kimliği yalnızca korumaktan ibaret olmamalı; aktif olarak beslemek, güçlendirmek ve geleceğe taşımak zorunda. Kültür politikasında alacağımız her karar, bu değerler çerçevesinde değerlendirilmelidir. Bu kararlar nelerdir? Örneğin hangi üretimlerin destekleneceği, hangi mekanların kimler için açık tutulacağı, hangi seslerin kamusal alanda görünür kılınacağı gibi kararlardan söz ediyoruz” değerlendirmesinde bulundu.

İZMİR BU TARTIŞMAYI YAPMAYA HAZIR

Başkan Tugay son olarak ise “Bu çalıştayın adını koyarken ‘İzmir Kültür Konuşuyor’ dedik. Bu sadece bir slogan değil. Kültür politikaları belirlenirken yalnızca uzmanların ya da kurumların değil, kentin tüm aktörlerinin söz hakkı olduğunu; kültürün şeffaf, kapsayıcı ve çoğulcu bir alan olması gerektiğini vurguluyoruz. Bu tercih ile İzmir'in kültürel kimliği arasında da sıkı ve kopmaz bir bağ var. Çünkü çoğulculuk, özgür düşünce ve katılımcılık, bu kentin tarihsel belleğine kazınmış değerler. Bu çerçevede çalıştay, İzmir'in kültür politikası alanında planlı, veri temelli ve bütüncül bir politika mimarisi oluşturmasının başlangıç noktası olarak tasarlandı.  İzmir Kültür Politikaları Çalıştayı, kentte kültüre erişimden miras yönetimine, kültür ekonomisinden iklim politikasına uzanan geniş bir alanda somut politika çıktıları üretmeyi hedefliyor. Bir diğer hedef; İzmir'in ulusal ve uluslararası ölçekte daha güçlü bir kültür aktörü olarak konumlanması. Bugün ve yarın bu mekânda yapacağınız konuşmalar, masalarda üreteceğiniz tartışmalar ve sunacağınız eleştiriler İzmir’in kültür politikalarının inşa edilmesine büyük katkı sağlayacak. Değerli katkılarınız için bir kere daha tüm katılımcılara gönülden teşekkür ediyorum. Bir kentte kültür tartışmak, o kentin geleceğini tartışmaktır. İzmir bu tartışmayı yapmaya hazır” mesajını iletti. 

Panel, açılış konuşmalarından sonra moderatörlüğünü eski Kültür Bakanı Burhan Suat Çağlayan’ın yaptığı, İzmir Büyükşehir Belediye Başkanı, UCLG Kültür Komitesi Başkan Yardımcısı Cemil Tugay ve Muğla Büyükşehir Belediye Başkanı, UCLG-MEWA Kültür ve Turizm Komitesi Başkanı Ahmet Aras’ın konuşmacı olarak yer aldığı ‘UCLG Başkanlar Oturumu’ ile devam etti.

ESKİ BAKAN ÇAĞLAYAN’DAN ÇIKIŞ: HİÇBİR BELEDİYE GÜVENDE DEĞİL

Öte yandan Uluslararası İzmir Kültür Politikaları Çalıştayı’nda konuşan eski Bakan Çağlayan, İzmir Büyükşehir Belediye Başkanı Cemil Tugay’ın bir gün önce çıktığı canlı yayında söylediklerini hatırlatarak, “Bugün Cemil Tugay’ı izlerken başına yönetimlerin çöktüğü değil kültürle var olan bir başkan imajı gördük. Ancak 1 gün önce onu izlerken nasıl belediye mallarına çöküldüğünü, nasıl baskı altında olduğunu da biliyoruz. Muhalif belediyelerin büyük sıkıntılar yaşadığı bir aşamadayız. Maksimuma varan bir baskı aşaması. Hiçbir belediye güvende değil. Otokratik yönetimlerin davranış şekli bu. Bunu ete kemiğe büründüren yargının yönetimlerin emrine giriyor olması. Bunlar benim kişisel görüşüm, başkanları bağlamaz. Burada kültür konuşmak ölmüş bir adama su vermek gibi…” açıklamasını gündeme getirdi.