YUSUF ÇAĞIRTEKİN-ÖZEL HABER - İzmir’in simgelerinden biri olan ve Konak Meydanı’nda yer alan Tarihi Saat Kulesi’nin kubbe ve taş yüzeylerinde oluşan yeşillenmeler dikkat çekiyor. Fransız mimar Raymond Charles Péré tarafından tasarlanan dönemin padişahı 2. Abdülhamit Han için 1901 yılında inşa edilen ve 2019 yılında kapsamlı bir bakım, onarım ve restorasyon sürecinden geçirilen yapının özellikle üst bölümlerinde görülen bu biyolojik oluşumlar, restorasyon sonrası bakım sürecinin yeterince işletilip işletilmediği sorusunu gündeme getiriyor. Yerinde yapılan gözlemler, yeşillenmenin özellikle kubbe yüzeyinde ve taşın girinti-çıkıntılı bölümlerinde yoğunlaştığını ortaya koyuyor. Saat kulesinin yukarısına doğru uzanan ince yapıda da bu yeşil tortuların olduğu görülürken; bu durum, yağmur ve nemin bu alanlarda daha uzun süre tutunduğunu, yüzeyin yeterince kuruyamadığını gösteriyor. Açık havada bulunan, deniz etkisine maruz kalan ve yıl boyunca sıcaklık farklarının yaşandığı İzmir gibi kentlerde bu tür biyolojik oluşumlar kaçınılmaz olsa da düzenli bakım yapılmadığında süreç hızlanıyor.
SU TAHLİYE SORUNU MU VAR?
Saat Kulesi’nin 2019’daki restorasyonu, yapının taşıyıcı ve yüzey bütünlüğünü korumaya yönelik önemli bir müdahale olarak kayda geçmişti. Ancak restorasyon, tarihi yapılarda tek başına uzun vadeli koruma anlamına gelmiyor. Restorasyon sonrası düzenli kontrol, temizlik ve koruyucu uygulamalar yapılmadığında, taş yüzeylerde yosun, liken ve alg oluşumu yeniden başlıyor. Yapının mevcut durumunda görülen yeşillenme, kısa vadede ciddi bir yapısal risk oluşturmasa da uzun vadede taşın yüzeyine zarar verebilecek bir sürecin işlediğine işaret ediyor. Yosun ve liken benzeri oluşumlar, taşın gözeneklerine tutunarak nemi yüzeyde hapsediyor. Bu durum zamanla mikro çatlakların oluşmasına, yüzeyde aşınma ve pul pul dökülmelere yol açabiliyor. Saat Kulesi örneğinde dikkat çeken bir diğer unsur ise yeşillenmenin belli bölgelerde yoğunlaşması. Bu da sorunun yalnızca çevresel koşullarla değil, yüzeydeki su tahliyesi ve drenaj detaylarıyla da ilişkili olabileceğini düşündürüyor. Kubbe ve silme detaylarında biriken suyun yeterince hızlı uzaklaştırılamaması, biyolojik oluşumlar için uygun bir zemin oluşturuyor.
BAKIM SÜRESİ GEÇTİ Mİ?
Tarihi yapılarda yapılacak müdahalelerde kullanılan yöntem de büyük önem taşıyor. Sert kimyasallar, basınçlı su ya da mekanik kazıma gibi uygulamalar, yüzeydeki yeşillenmeyi kısa sürede ortadan kaldırsa da taşın doğal yapısına kalıcı zarar verebiliyor. Bu nedenle kontrollü biyolojik temizlik ve taşın nefes almasını engellemeyen koruyucu uygulamalar, kalıcı koruma açısından kritik görülüyor. Genel koruma yaklaşımında, açık alanda bulunan tarihi yapılarda 2–3 yılda bir yüzey kontrolü yapılması, 4–5 yılda bir ise hafif temizlik ve koruyucu bakım uygulanması öneriliyor. Saat Kulesi’nde 2019’dan bu yana geçen sürede bu tür bir periyodik bakımın düzenli olarak yapılıp yapılmadığı ise merak konusu. İzmir’in kültürel belleğinde önemli bir yere sahip olan Saat Kulesi, yalnızca estetik bir simge değil, aynı zamanda kentin tarihine tanıklık eden bir yapı. Bu nedenle yapının korunması, dönemsel restorasyonlarla sınırlı kalmayan, süreklilik gösteren bir bakım anlayışını gerekli kılıyor. Zamanında ve doğru müdahalelerle mevcut biyolojik oluşumların kontrol altına alınması, yapının uzun yıllar sağlıklı biçimde ayakta kalmasını mümkün kılabilir.
GÖZÜMÜZ GİBİ BAKMALIYIZ
Saat Kulesi’nin İzmir’in tarihi yapıları arasında ayrıcalıklı bir yere sahip olduğunu vurgulayan Araştırmacı Yazar Abdulkadir Hazman, kuleye gereken özenin gösterilmesi gerektiğini dile getirdi. Bir asrı aşkın süredir kentin siluetinde yer alan ve İzmir’in simgesi haline gelen Saat Kulesi’nin, İzmir denildiğinde insanların zihninde ilk canlanan yapı olduğunu belirten Hazman, “Bu yapı kentimizin en kıymetli hazinelerinden biridir. Böyle bir değere gözümüz gibi bakmak zorundayız” dedi. Hazman, Saat Kulesi’nin korunması için yetkililere çağrıda bulundu.
