Yapay zeka ile sıfırdan virüs üretildi: Yeni pandemi tehlikesi kapıda mı? 

Yapay zeka, ilk kez tamamen işlevsel ve laboratuvarda çoğalabilen yeni virüs genomları tasarlamak için kullanıldı. ABD'li araştırmacılar tarafından geliştirilen 16 yeni virüsün yalnızca bakterileri enfekte eden bakteriyofajlar olduğu ve insan sağlığı açısından doğrudan bir tehdit oluşturmadığı belirtildi.

Bilim insanları, bu gelişmenin antibiyotiklere dirençli enfeksiyonların tedavisinde yeni yöntemlerin geliştirilmesine katkı sağlayabileceğini ifade ederken, yapay zekanın sentetik biyoloji alanındaki ilerleyişinin beraberinde önemli güvenlik tartışmalarını da getirdiğine dikkat çekiyor.

YAPAY ZEKA GENETİK DİLİ ÖĞRENDİ

Çalışma, Stanford Üniversitesi'nden Yardımcı Doçent Brian Hie liderliğindeki ekip tarafından yürütüldü. Araştırmada kullanılan Evo1 ve Evo2 isimli yapay zeka modelleri, büyük dil modellerine benzer şekilde çalışıyor ancak kelimeler yerine canlıların genetik dizilimlerini analiz ediyor.

Virüslerin, bakterilerin, bitkilerin ve insanların genetik kodlarıyla eğitilen modeller, yalnızca belirli bakteri türlerini enfekte eden bakteriyofajların genomlarını tasarladı.

Araştırmacılar, yapay zekanın önerdiği 302 tasarımı laboratuvar ortamında sentezledi. Yapılan testlerde bunlardan 16'sının E. coli bakterisini enfekte ederek başarıyla çoğaldığı belirlendi.

ANTİBİYOTİK DİRENCİNE KARŞI UMUT

Araştırma ekibi, geliştirilen bakteriyofajların gelecekte antibiyotiklere dirençli bakteriyel enfeksiyonların tedavisinde önemli rol oynayabileceğini değerlendiriyor.

Bilim insanları, bu teknolojinin yalnızca yeni fajların değil, genetik bozuklukların tedavisinde kullanılabilecek enzimlerin, immünoterapilerde görev alabilecek antikorların ve farklı biyoteknolojik ürünlerin geliştirilmesinde de kullanılabileceğini belirtiyor.

UZMANLARDAN BİYOGÜVENLİK UYARISI

Çalışmanın yayımlanmasının ardından uzmanlar, üretken yapay zekanın biyoloji alanındaki kullanımının ciddi biyogüvenlik ve biyoemniyet tartışmalarını da beraberinde getirdiğini vurguladı.

Johns Hopkins Üniversitesi Sağlık Güvenliği Merkezi'nden uzmanlar, artık asıl sorunun bu teknolojinin var olup olmayacağı değil, güvenli ve kötüye kullanılmayacak şekilde nasıl yönetileceği olduğunu ifade etti.

Araştırma ekibi ise riskleri azaltmak amacıyla insanları veya karmaşık canlıları enfekte edebilecek virüslerin eğitim verilerine dahil edilmediğini, çalışmaların yalnızca bakteriyofajlar üzerinde ve güvenli laboratuvar koşullarında yürütüldüğünü açıkladı.

BİLGİSAYAR DESTEKLİ BİYOLOJİ İÇİN TARİHİ ADIM

Uzmanlar, yapay zekanın ilk kez eksiksiz ve işlevsel bir genom tasarlamasını sentetik biyoloji açısından tarihi bir dönüm noktası olarak değerlendiriyor.

Araştırmacılara göre bu teknoloji, gelecekte biyolojik sistemlerin tasarlanmasında yeni bir dönemin kapısını aralayabilir. Bununla birlikte, bilim insanları gelişimin insan sağlığına fayda sağlayacak şekilde ilerlemesi için güçlü etik ve güvenlik denetimlerinin büyük önem taşıdığına dikkat çekiyor.

YENİ BİR PANDEMİ TEHLİKESİ VAR MI?

Araştırmada geliştirilen virüslerin yalnızca bakterileri enfekte eden bakteriyofajlar olduğu ve insanlara bulaşma özelliği taşımadığı vurgulanıyor. Bu nedenle uzmanlara göre çalışma, tek başına yeni bir pandemi riski oluşturmuyor.

Bununla birlikte bilim insanları, yapay zekanın gelecekte daha karmaşık biyolojik sistemler tasarlayabilecek seviyeye ulaşması halinde teknolojinin kötü niyetli kullanımına karşı güçlü biyogüvenlik önlemlerinin alınması gerektiği uyarısında bulunuyor. Araştırma ekibi de bu riskleri azaltmak amacıyla insanları enfekte edebilecek virüsleri eğitim verilerinden çıkardıklarını ve tüm deneylerin güvenli laboratuvar koşullarında, yalnızca bakteriyofajlar üzerinde gerçekleştirildiğini belirtiyor.

(Alındığı Kaynak: TRT Haber)