Dünyada yalnızca iki nüshası var: 15. yüzyıl eseri Düstûrnâme-i Enverî İzmir’de sergileniyor!

İzmir Büyükşehir Belediyesi, Ahmet Piriştina Kent Arşivi ve Müzesi (APİKAM) ile 1912 yılından bu yana kente hizmet veren İzmir Milli Kütüphane iş birliğinde çok özel bir sergiye imza attı. Dünya tarihinden Ege’nin denizcilik geçmişine, Osmanlı’dan Cumhuriyet’e uzanan 61 nadir eseri ilk kez buluşturan “Belgesel Mirasın İzinde: İzmir’in Nadir Eserleri” sergisi, Ahmed Adnan Saygun Sanat Merkezi’nde (AASSM) 15 Kasım’a kadar ziyaretçilerini bekliyor. Serginin hayata geçirilmesine ilişkin değerlendirmelerde bulunan APİKAM Müdürü Dr. Serhan Kemal Saygı, İzmir Milli Kütüphane’nin özel seçkisinin İzmir’de ilk kez bu kapsamda ziyaretçilerle buluştuğunu belirterek şunları söyledi: “İzmir Milli Kütüphane, 2 milyonu aşkın kitabı ve 4 bini aşkın el yazmasıyla yalnızca İzmir’in değil, Türkiye’nin de en büyük kültür hazinelerinden biri. Bu eşsiz koleksiyonun İzmirlilerle buluşması gerektiğini düşündük. Her iki kurumdan da sergi ekipleri oluşturuldu ve ortak bir çalışma yürütüldü.” Dr. Serhan Kemal Saygı, serginin hayata geçirilmesine verdikleri destek nedeniyle İzmir Büyükşehir Belediye Başkanı Dr. Cemil Tugay’a, İzmir Milli Kütüphane Vakfı Başkanı Ulvi Puğ’a ve sergi danışmanı Prof. Dr. Mehmet Ali Akkaya’ya teşekkür etti.

“DÖNEME İLİŞKİN BİLGİ SUNAN NADİR KAYNAKLARDAN BİRİ”

Seçkinin en dikkat çekici parçalarından biri olan Düstûrnâme-i Enverî, dünyada bilinen iki nüshasından birinin Fransa Ulusal Kütüphanesi’nde, diğerinin ise İzmir Milli Kütüphane’de bulunmasıyla öne çıkıyor. 15. yüzyılda Enverî mahlaslı bir şair tarafından kaleme alınan eser hakkında Kent Arşivi’nden tarihçi Selin Ezel Çakar, eserin 3 bin 750 beyitten oluşan manzum bir tarih kitabı olduğunu belirterek şu bilgileri paylaştı: “Eser; genel dünya tarihi, Aydınoğulları Beyliği ve Osmanlı Devleti’nin kuruluş döneminden Fatih Sultan Mehmet dönemine kadar olan süreci kapsıyor. Özellikle Aydınoğulları Beyliği, Gazi Umur Bey’in deniz seferleri ve Ege tarihi hakkındaki döneme ilişkin bilgi sunan nadir kaynaklardan biri ve bilgi birinci elden aktarıldığı için tarihçiler arasında benzersiz eserler arasında yer alıyor.”

1531’DE BASEL’DE BASILAN ARİSTOTELES ESERİ İZMİR’DE

Koleksiyonun en eski basılı eserlerinden biri olan Aristoteles’in Toplu Eserleri, 1531 yılında Basel’de basıldı. Eserin önemine değinen Ahmet Piriştina Kent Arşivi ve Müzesi’nden Onur Eryeşil, şunları kaydetti: “1531 basımlı bir eser. Aristoteles’in bilinen bütün eserlerini ihtiva ediyor. Basel kentinde basılıyor. Kitabın bir diğer özelliği de editörlüğünü ünlü hümanist düşünür Rotterdamlı Erasmus’un yapması. Bu açıdan da değerli.” Onur Eryeşil, eserin giriş bölümünün Latince, metinlerinin ise Eski Yunanca olduğunu belirterek sözlerini şöyle sürdürdü: “16. yüzyılın entelektüel ruhunu yansıtması açısından gerçekten değerli bir çalışma. Biz hakikaten çok şanslıyız ki İzmir’de böyle bir esere sahibiz. Kitap iki cilt olarak basılmış. Biz burada birinci cildini ziyaretçilerimize sunduk.”

KÂTİP ÇELEBİ’NİN HARİTASINDA İZMİR, ÇEŞME VE FOÇA

Osmanlı bilim ve düşünce tarihinin önemli isimlerinden Kâtip Çelebi’nin Cihannümâ’sı da serginin öne çıkan eserleri arasında yer alıyor. Eserin özelliklerini anlatan Kent Arşivi ve Müzesi arşiv biriminde görev yapan Akın Onur Bazkara, şu değerlendirmeyi yaptı: “Eserde gösterdiği sınır, coğrafi bölge ve yer şekilleri gibi fiziksel bilgilerin yanında konu neresiyse o bölgenin halkı hakkında sosyoekonomik çıkarımlar yapıyor. Zaten kendisini özel kılan da bu tahlil yeteneği. Haritalarda Çeşme, Foça ve İzmir merkezini görebiliyoruz. İzmir nüfusu ve Çeşme hakkında kısa bilgiler de veriyor.”

GİRİT’TEN KURTARILAN KUR’AN-I KERİM İZMİR’DE KORUMA ALTINDA

Sergide yer alan beş farklı Kur’an-ı Kerim nüshasından birinin hikâyesi Girit’e uzanıyor. 1922’de Milli Mücadele’nin zaferle sonuçlanmasının ardından Girit’in Kandiye şehrinde çıkan karışıklıklarda yok olmak üzereyken Latifzade Ahmet Esat Bey tarafından kurtarılarak İzmir’e getirilen eser, 1945 yılında İzmir Milli Kütüphane’ye bağışlandı. Nüshanın günümüze eksik ulaştığını belirten Akın Onur Bazkara, şunları söyledi: “Muhtemelen Girit’ten kurtarılırken sağlam vaziyette değildi. Ciltlenirken ilk ve son sayfaları kaybolmuş olmalı çünkü bugün bulunmuyor. Sureler de orijinalinden farklı bir sıralamayla dizildiği için şu anda önü ve arkası eksik nüsha olarak geçiyor.” Nüshaların bezemelerine de değinen Akın Onur Bazkara, şu ifadeleri kullandı: “Sureler bittikten sonra ayrı bir süsleme yapılıp yeni bir sureye geçilmiş. Serlevha dediğimiz bölümler ve eserin sınırlarını belirleyen cetvel kısımlarının tamamı 24 ayar altınla kaplanmış. Süslemelerin hepsi renkli ve altın içeriyor.” Sergide yer alan Sébah & Joaillier’in Bursa fotoğraf albümü, 19. yüzyılın ikinci yarısındaki Osmanlı dünyasını gözler önüne seriyor. APİKAM Arşiv Sorumlusu Ece Aytekin, albümün önemini şu sözlerle anlattı: “Bursa Ulu Cami, Yeşil Cami, Yeşil Türbe ve Muradiye Külliyesi gibi mimari eserlerin restorasyon öncesindeki durumlarını görebiliyoruz. Bunun yanı sıra insanları dönemin kıyafetleriyle, bir iplik dokuma fabrikasında çalışırken görebiliyoruz. O döneme dair sosyal ve günlük hayata ait fikirler edinmemizi sağlayan çok önemli bir kaynak niteliğinde bu albüm.” Koleksiyonun Cumhuriyet tarihine uzanan bölümünde ise Mustafa Kemal Atatürk’ün Nutuk’unun 1927 tarihli ilk baskısı ve sayfaları arasından çıkan renkli haritalar yer alıyor. APİKAM’dan Anıl Belde, haritaların Kurtuluş Savaşı’ndaki askeri harekâtları gösterdiğini belirterek şunları kaydetti: “Mavi noktalar Fransızları, yeşil noktalar İtalyanları, kırmızı noktalar ise Yunanlıları gösteriyor. Bunlar düşmanın konumlandığı mevkileri gösteren haritalar.”