Çocuğunuz zorbalığa maruz kaldığında ne yapmalı? Uzmandan 8 öneri

Son yıllarda akran zorbalığının yaygınlaşması, kaygıları artırıyor. Araştırmalar, ülkemizde her 3 çocuktan 1’inin akran zorbalığına maruz kaldığını ortaya koyuyor. Zorbalık; fiziksel şiddet, dışlama, alay etme, küçük düşürme, tehdit, sosyal medyada ifşa ve dijital taciz gibi çeşitli şekillerde görülebiliyor.

Psikiyatri Uzmanı Dr. Barış Sancak, “Dijital ortamın yaygınlaşmasıyla akran zorbalığı artık çok daha sık görülüyor. Bunu ‘çocuklar arasında olur böyle şeyler’ diyerek görmezden gelmek sorunu küçültmez, aksine büyütür; çocuğun ruh sağlığını ve akademik geleceğini ciddi şekilde olumsuz etkiler. Erken fark edilip doğru şekilde müdahale edildiğinde ve çocuğa bazı önlemler öğretilirse önlenebilir” diyor.

9 ETKİLİ ÖNLEM

Dr. Sancak, akran zorbalığına uğrayan çocuklarda görülebilecek 7 belirtiyi paylaştı, 9 etkili önlem önerdi ve aileler ile eğitimcilere önemli uyarılar ve önerilerde bulundu.

Yalnız kalmamak

Zorbalığın genellikle içe kapanık, sosyal olarak izole ve yalnız görülen çocuklara yöneldiğini vurgulayan Psikiyatri Uzmanı Dr. Barış Sancak, “Grup içindeki bir çocuğa zorbalık yönelme olasılığı belirgin şekilde düşer. Özellikle teneffüslerde, okul çıkışlarında ve servis beklerken çocuğun tek başına olmaması önemli bir koruyucu önlemdir. Bir arkadaşla birlikte olmak hem caydırıcıdır hem de çocuğa güç verir. Bu nedenle güvenli bir arkadaş edinmek, etkili bir savunma mekanizmasıdır” diyor.

Kararlı şekilde, kısa ve net cümleyle sınır koymak

Zorbalık karşısında uzun açıklama yapmak veya tartışmak genellikle işe yaramaz; aksine zorbanın ilgisini artırır. En etkili yöntem, kararlı bir beden dili ve göz temasıyla “Bunu istemiyorum” veya “Dur” gibi kısa, net cümlelerle sınır koymak, ardından bir yetişkine (öğretmen, okul yönetimi) başvurmak ve aileye durumu anlatmaktır. Çocuğa, yardım istemenin “şikayet” değil, güvenlik talebi olduğu öğretilmelidir.

Zorbalığı mutlaka aileye anlatmak

Psikiyatri Uzmanı Dr. Sancak “Ne yazık ki birçok çocuk; utandığı, daha fazla hedef alınmaktan korktuğu, ailesini üzmek istemediği ya da kendisinin başa çıkacağını düşündüğü için yaşadığı zorbalığı kimseye anlatmıyor. Birçoğu da ‘abartıyorum sanırlar’ düşüncesine kapılabiliyor. Oysa bir zorbalığa maruz kaldığınızda bunu ailenizle ve okul yöneticilerinizle mutlaka paylaşın. Yaşadıklarınızı içinize atmayın. Böylece sorun daha fazla büyümeden çözülebilir” diyor. 

Çocuğu yargılamamak, yanında olduğunuzu hissettirmek

Ailelere, çocuklarıyla mutlaka düzenli iletişim kurmalarını ve sorunlarını küçümsememelerini öneren Dr. Barış Sancak şöyle konuşuyor: “Çocuğunuza ‘ne olursa olsun bana anlatabilirsin, seni suçlamam, yanında olurum’ diyerek yaklaşın. ‘Arkadaşın şaka yapmıştır’, ‘çocukça atışma, halledersiniz’ gibi normalleştirici sözlerle yaklaşmayın. Baskı yapmadan, yargılamadan dinleyin. Size her şeyi anlatabileceğini hissetmesi son derece önemlidir.”

Güvenli iletişim alanı oluşturmak

Çocuğunuza  ‘Bugün okul nasıldı’ yerine, ‘bugün seni en çok mutlu eden şey neydi’, ‘seni zorlayan bir an oldu mu’ gibi açık uçlu sorular sorun. “Bir şey yok” diyorsa hemen vazgeçmeyin. Akşam yatmadan önce sakin bir ortamda, göz teması kurarak konuşmayı deneyin. Soruna hemen çözüm üretmek yerine önce duygusunu anlamaya çalışın. Konuşmak, dinlemek ve işbirliği yapmak en güçlü çözümdür. Zorbalığın tanımını öğretmek

Birçok çocuk maruz kaldığı davranışın zorbalık olduğunu fark etmeyebilir. Psikiyatri Uzmanı Dr. Barış Sancak “Çocuğa şunu öğretmek önemlidir: “Bir davranış seni incitiyorsa, tekrar ediyorsa ve dur demene rağmen devam ediyorsa bu zorbalıktır.” Örneğin; sürekli lakap takılması “şaka” değildir. Birçok kez gruba alınmamak “arkadaş seçimi” değil, sistematik dışlama olabilir.

Okulla işbirliği kurmak

Zorbalık bireysel değil, sistemsel bir mesele olduğundan öğretmen, rehberlik servisi ve okul yönetimiyle mutlaka iletişime geçin. Sorunu dramatize etmeden ama net şekilde ifade edin. Olayların tarihini ve içeriğini not almak süreci kolaylaştırır. Örnek: “Çocuğum arkadaşları tarafından dışlanıyor” demek yerine, “Son üç haftadır teneffüslerde aynı üç öğrenci tarafından oyuna alınmadığını ve alay edildiğini söylüyor” gibi somut bilgi verin.

Empati ve tanıklık kültürü geliştirmek

Psikiyatri Uzmanı Dr. Sancak “Zorbalık sadece mağdur ve zorba arasında değildir; izleyiciler de sürecin parçasıdır” derken, sözlerine şöyle devam ediyor: “Çocuğunuza şunu öğretin: “Birine yapılan haksızlığa sessiz kalmak, o davranışı güçlendirebilir. Oysa, zorbalığa maruz kalan arkadaşının yanına oturmak, öğretmene haber vermek, “Bence sana yapılan bu davranış doğru değil” demek bile zorbalığı azaltabilir.”

Dijital zorbalığa karşı kayıt almak

Günümüzde whatsapp grupları, sosyal medya paylaşımları ve çevrim içi oyunlar üzerinden zorbalığın 7/24 devam edebildiğini, bu durumun çocukta çaresizlik hissini artırdığını belirten Dr. Sancak “Özellikle dijital zorbalıkta kanıt saklamak (ekran görüntüsü almak) önemlidir. Zorbalık durumunda çocuğa karşılık vermek yerine kanıt saklamayı, kişiyi engellemeyi ve bir yetişkine bildirmeyi öğretmek gerekir. En önemlisi, çocuk yaşadığının kendi suçu olmadığını ve ailesinin yanında olduğunu net biçimde hissetmelidir” diyor.