Eşitlik İçin Kadın Platformu (EŞİK), kadınların boşanma sürecindeki haklarını doğrudan etkileyecek düzenlemelere ilişkin yazılı açıklama yayımladı. Platform, 13. Yargı Paketi kapsamında tartışılan ‘hızlı boşanma’, aile arabuluculuğu ve yoksulluk nafakasına yönelik değişikliklerin kadınların kazanılmış haklarını geriye götürebileceği uyarısında bulundu. Adalet Bakanlığı, TÜİK ve Yargıtay’ın resmi verileri ile Almanya, Avusturya, İsviçre, Fransa ve İngiltere’nin hukuk sistemlerinin incelendiği iki ayrı bilgi notunu kamuoyuyla paylaşan EŞİK, pakete dayanak gösterilen iddiaların gerçeği yansıtmadığını savundu.
Açıklamada, kadınların ortak mücadelesi sonucunda yoksulluk nafakasına ilişkin düzenlemenin 13. Yargı Paketi’nden çıkarıldığı belirtildi. Ancak bunun konunun tamamen kapandığı anlamına gelmediğine dikkat çeken platform, nafaka düzenlemesinin yeniden gündeme getirilebileceği uyarısını yaptı. Anayasa Mahkemesi’nin yoksulluk nafakasına ilişkin ‘süresiz olarak’ ibaresini iptal eden kararının 30 Haziran 2027’de yürürlüğe gireceğini hatırlatan EŞİK, iktidarın bu süreçte yeni düzenlemeler hazırlayabileceğini ifade etti. Platforma göre hızlı boşanma ve aile arabuluculuğu başlıkları da hâlâ gündemde bulunuyor.
BOŞANMA DAVALARI İDDİA EDİLDİĞİ KADAR UZUN SÜRMÜYOR
Adalet Bakanı’nın boşanma davalarının ortalama bin 300 gün sürdüğüne ilişkin açıklamasını değerlendiren EŞİK, Bakanlığın kendi verilerinin farklı bir tablo ortaya koyduğunu belirtti. Platformun paylaştığı bilgilere göre 2025 yılında boşanma davaları ilk derece mahkemelerinde ortalama 160 günde sonuçlandı. Davaların yüzde 66,8’i dört ay içinde tamamlanırken yüzde 54,4’ü anlaşmalı boşanma yoluyla sonuçlandı. Boşanma davalarının yalnızca yüzde 6,5’inin üç yıldan uzun sürdüğüne işaret edilen açıklamada, tapu iptali, tazminat ve iş davalarının boşanma davalarından daha uzun sürdüğü kaydedildi. EŞİK, boşanma sürecinde asıl sorunun davanın sonuçlanma süresi değil, kadınların nafaka, tazminat ve mal paylaşımı gibi haklarına ulaşabilmesi olduğunu savundu. Platformun aktardığı verilere göre boşanma davalarının yüzde 64’ü tam kabulle sonuçlanırken nafaka davalarında bu oran yüzde 18,5, mal rejimi davalarında ise yüzde 14 seviyesinde. Mal rejimi davalarının yarısının reddedildiği, ret kararlarının yaklaşık dörtte üçünün ise feragat nedeniyle verildiği belirtildi. Ayrıca dava tarafı kadınların yüzde 47’sinin hiçbir gelirinin bulunmadığına dikkat çekildi. EŞİK, boşanma kararının nafaka, tazminat, velayet ve mal paylaşımından ayrılmasının kadınları ekonomik açıdan daha zor bir sürece sürükleyebileceğini belirtti. Platform, boşanmanın önce sonuçlandırılıp ekonomik hakların yıllarca sürebilecek ayrı davalara bırakılmasının, kadınları ve çocukları güvencesiz bırakacağını savunarak bu yaklaşımı erkekler lehine bir ‘boş ol’ sistemi olarak nitelendirdi.
LÜTUF DEĞİL, EKONOMİK GÜVENCE
Yoksulluk nafakasının kadınların evlilik boyunca üstlendiği ücretsiz bakım emeğinin, iş gücü piyasasındaki eşitsizliklerin ve boşanmanın ekonomik sonuçlarının kısmi bir telafisi olduğunu belirten EŞİK, nafaka hakkının hedef alınmasının kadınların ekonomik güvencesini hedef almak anlamına geldiğini ifade etti. Açıklamada, kamuoyunda kullanılan ‘ömür boyu nafaka’ söyleminin gerçeği yansıtmadığı savunuldu. Yoksulluk nafakasının yalnızca boşanma nedeniyle yoksulluğa düşecek ve kusuru diğer eşten daha ağır olmayan tarafa bağlandığı hatırlatıldı. Nafakanın yeniden evlenme durumunda kendiliğinden sona erdiği, fiilen evliymiş gibi yaşama, yoksulluğun ortadan kalkması veya haysiyetsiz hayat sürme gibi durumlarda ise mahkeme kararıyla kaldırılabildiği belirtildi. Koşulların değişmesi hâlinde nafaka miktarının artırılabildiği ya da azaltılabildiği de vurgulandı. EŞİK’in açıklamasında Kadın Dayanışma Vakfı’nın 2024 yılı raporundan da veriler paylaşıldı. Buna göre ortalama yoksulluk nafakası 1.179 TL olarak hesaplandı. Bu miktarın 2026 yılı net asgari ücretinin yalnızca yüzde 4,2’sine karşılık geldiği belirtildi. Hükmedilen nafakaların yüzde 44’ünün ödenmediği, yüzde 99’unun ise yoksulluk sınırının altında kaldığı ifade edildi. Platform, bu veriler ışığında asıl sorunun nafaka ödeyen erkeklerin mağduriyeti değil, nafaka yükümlülüğünü yerine getirmeyenler olduğunu savundu. Kadınların istihdam oranı ile ücretsiz bakım emeği arasındaki eşitsizliğe de dikkat çekilen açıklamada, kadınların günde ortalama 4 saat 35 dakika ev işi ve bakım emeği harcadığı, erkeklerde bu sürenin 53 dakika olduğu aktarıldı. Boşanma sonrasında çocukların yüzde 75,5’inin velayetinin anneye verildiği hatırlatılarak nafakanın evlilik süresine göre sınırlandırılmasının kadınları ve çocukları ekonomik açıdan zor durumda bırakacağı belirtildi.
ARABULUCULUĞA TEPKİ
EŞİK’in açıklamasında tepki gösterdiği bir diğer başlık ise aile arabuluculuğu oldu. Arabuluculuğun tarafların eşit olduğu varsayımına dayandığını belirten platform, kadınlarla erkekler arasındaki ekonomik ve toplumsal güç eşitsizliği nedeniyle bu yöntemin aile hukukunda adil sonuçlar doğurmayacağını ileri sürdü. Kadın Dayanışma Vakfı’nın incelediği boşanma dosyalarının yüzde 88,4’ünde şiddet iddiası bulunduğuna dikkat çekilen açıklamada, yalnızca fiziksel şiddetin değil, ekonomik ve psikolojik şiddetin de değerlendirilmesi gerektiği vurgulandı. EŞİK, ekonomik şiddetin 6284 sayılı Kanun kapsamında tanımlandığını hatırlatarak şiddetin bulunduğu ilişkilerde arabuluculuk yoluna gidilmesine karşı çıktı. Platform, ekonomik bağımlılığın ve nafaka ya da mal paylaşımı üzerinden kurulan baskının kadınları istemedikleri uzlaşmalara zorlayabileceğini savundu. Aile arabuluculuğunun kadınların boşanma, nafaka, mal paylaşımı, miras ve tazminat haklarını pazarlık konusu haline getirebileceği uyarısında bulundu.
YASALARA DOKUNMA, UYGULA
Açıklamanın son bölümünde EŞİK, kadınların haklarının yasaların eksikliğinden değil, mevcut yasaların etkili biçimde uygulanmamasından dolayı ihlal edildiğini belirtti. Ödenmeyen nafakalar, mal kaçırma, geciken koruyucu tedbirler, kadınların adalete erişimde yaşadığı sorunlar ve kadına yönelik şiddetle mücadelenin öncelikli olarak ele alınması gerektiği ifade edildi. Kadınların kazanılmış haklarını güvence altına alan laik ve eşitlikçi Medeni Kanun’un korunması çağrısı yapan platform, yargıçların toplumsal cinsiyet eşitliği ve kadına yönelik şiddet konusunda eğitimli olması gerektiğini vurguladı. Nafaka düzenlemesinin paketten çıkarılmasında kadınların örgütlü mücadelesinin etkili olduğunu belirten EŞİK, hızlı boşanma ve aile arabuluculuğu düzenlemelerinin de geri çekilmesini istedi. Açıklama, “Medeni Kanun’dan ve laik hukuk düzeninden vazgeçmeyeceğiz. Kadınların haklarını geriye götürecek düzenlemeler yargı reformu değildir. Hayatlarımızdan, haklarımızdan, hayallerimizden vazgeçmiyoruz” ifadeleriyle sona erdi.
Kaynak: SULTAN GÜMÜŞ KAYA
