Diş tedavilerinde kullanılan aletlerin sterilizasyonu, klinik ortamın hijyeni ve dental materyallerin güvenilirliği, hasta güvenliğinin temel unsurları arasında yer alıyor. Özellikle sterilizasyon süreçlerinde yaşanabilecek aksaklıklar, hastalar arasında çapraz enfeksiyon riskini beraberinde getirebiliyor.
Diş kliniklerinde enfeksiyon kontrolünün yalnızca kullanılan aletlerle sınırlı olmadığını belirten Dr. Öğr. Üyesi Sedanur Yavuz, el hijyeninden yüzey dezenfeksiyonuna, klinik ortamın temizliğinden dental materyallerin standartlara uygunluğuna kadar birçok unsurun birlikte değerlendirilmesi gerektiğini söyledi.
Sterilizasyon kurallarına uyulmaması durumunda özellikle kan ve tükürükle temas eden aletler aracılığıyla hepatit B ve hepatit C gibi enfeksiyonların bulaşabileceğine dikkat çeken Yavuz, bakteriyel ve viral enfeksiyonların önlenmesi için kliniklerde kapsamlı enfeksiyon kontrol protokollerinin uygulanmasının zorunlu olduğunu ifade etti.
STERİLİZASYON YALNIZCA ALETLERİ OTOKLAVA KOYMAKTAN İBARET DEĞİL
Hastaların sterilizasyon işlemlerinin bütün teknik aşamalarını doğrudan takip edemeyeceğini ancak bazı uygulamalara dikkat ederek kliniklerin hijyen anlayışı hakkında fikir edinebileceğini belirten Dr. Öğr. Üyesi Yavuz, özellikle tek kullanımlık malzemelerin hasta önünde açılmasının ve tekrar kullanılabilir aletlerin steril paketler içerisinde işlem alanına getirilmesinin önemli göstergeler olduğunu kaydetti.
Klinikte el hijyenine, eldiven kullanımına ve yüzeylerin hasta değişimlerinde temizlenmesine dikkat edilmesi gerektiğini vurgulayan Yavuz, bir önceki hastadan kalan malzemelerin yeniden kullanılması veya sterilizasyonu tamamlanmamış aletlerin açıkta bulundurulmasının önemli uyarı işaretleri olduğunu dile getirdi.
Sterilizasyonun birbirini tamamlayan aşamalardan oluştuğunu belirten Yavuz, “Ayrıca klinikte el hijyenine, eldiven kullanımına, yüzeylerin işlem öncesi ve sonrası temizlenmesine ve kullanılan aletlerin sterilizasyon sürecine dikkat edilip edilmediği gözlemlenebilir. Özellikle bir önceki hastadan kalan malzemelerin tekrar kullanılması, aletlerin açıkta ve kontrolsüz şekilde bulunması gibi durumlar hastada soru işareti oluşturmalı.
Hastaların şunu bilmesi önemli; sterilizasyon sadece aletlerin otoklava konulmasından ibaret değil. Aletlerin uygun şekilde temizlenmesi, paketlenmesi, sterilizasyon cihazının doğru kullanılması ve sterilizasyonun etkinliğinin düzenli olarak kontrol edilmesi bir bütün olarak değerlendirilmeli. Bu nedenle klinik seçiminde temel kriter, kliniğin sistematik ve standartlara uygun bir enfeksiyon kontrol protokolüne sahip olmasıdır.” dedi.
TEMİZ GÖRÜNEN ALET STERİL OLMAYABİLİR
Sterilizasyon ile dezenfeksiyonun farklı işlemler olduğuna dikkat çeken Dr. Öğr. Üyesi Yavuz, iki kavramın birbirinin yerine kullanılmaması gerektiğini söyledi. Sterilizasyonun, bakterilerin sporları da dahil olmak üzere bir alet üzerindeki tüm mikroorganizmaların ortadan kaldırılmasını hedeflediğini belirten Yavuz, dezenfeksiyonun ise hastalık yapıcı mikroorganizmaların büyük bölümünü etkisiz hale getirdiğini ancak her zaman bakteri sporlarını yok edemediğini ifade etti.
Aletlerin gözle temiz görünmesinin mikrobiyolojik açıdan güvenli olduklarını kanıtlamayacağını vurgulayan Yavuz, “Bir alet üzerinde gözle görülür herhangi bir kir veya kan bulunmaması, üzerinde mikroorganizma olmadığı anlamına gelmez. Hatta bazı mikroorganizmalar çıplak gözle kesinlikle görülemez. Bu yüzden özellikle cerrahi işlemlerde veya steril dokuya temas edecek dental aletlerde, yalnızca temizlenmiş veya dezenfekte edilmiş olması yeterli değildir; uygun şekilde sterilize edilmiş olması gerekir. Kısacası, temizlik görünür kiri ortadan kaldırır; dezenfeksiyon mikroorganizma yükünü azaltır; sterilizasyon ise gerekli durumlarda mikroorganizmaların tamamını ortadan kaldırmayı hedefler.” diye konuştu.
KALİTESİZ DENTAL MATERYALLER TEDAVİNİN BAŞARISINI ETKİLEYEBİLİR
Diş tedavilerinde kullanılan materyallerin kalitesinin de hasta sağlığı ve tedavi sonuçları açısından önemli olduğunu belirten Dr. Öğr. Üyesi Sedanur Yavuz, standartlara uygunluğu doğrulanmamış ürünlerin ağız ve çevre dokularda çeşitli sorunlara yol açabileceğini söyledi. Kalitesiz dental materyallerin irritasyon, alerjik reaksiyon, renk değişikliği, kırılma ve kısa sürede deformasyon gibi problemlere neden olabileceğini ifade eden Yavuz, materyallerin diş ve çevre dokularla uyumunun da dikkate alınması gerektiğini kaydetti.
Uygun olmayan yüzey özellikleri veya doku uyumsuzluğunun bakterilerin tutunmasını ve plak birikimini kolaylaştırabileceğini belirten Yavuz, bunun da çürük ve diş eti hastalıkları gibi sorunlara zemin hazırlayabileceğini dile getirdi.
Yavuz, “Hangi materyalin doğrudan enfeksiyon yapabileceği ise materyalin türüne ve kullanım koşullarına bağlıdır. Standartlara uygun olmayan bir materyalin kendisinin doğrudan enfeksiyon oluşturduğunu söylemek doğru olmaz. Ancak materyalin yüzey özellikleri, ağız dokularıyla uyumsuzluğu veya uygun olmayan şekilde kullanılması mikrobiyal birikimi kolaylaştırabilir ve enfeksiyon riskini dolaylı olarak artırabilir. Özellikle implant, cerrahi materyaller ve restoratif materyallerde ürünün güvenilirliği ve ilgili standartlara uygunluğu daha da önem kazanır.” açıklamasında bulundu.
KLİNİK SEÇİMİNDE HİJYEN KADAR UYGULANAN STANDARTLAR DA ÖNEMLİ
Diş tedavisinde hasta güvenliğinin yalnızca hekimin uyguladığı işlemle değerlendirilemeyeceğini belirten Dr. Öğr. Üyesi Yavuz, enfeksiyon kontrolü, kullanılan ürünlerin güvenilirliği ve sağlık çalışanlarının çalışma koşullarının da tedavi sürecinin önemli parçaları olduğunu ifade etti.
Sterilizasyonun yetersiz olduğu kliniklerde çapraz enfeksiyon riskinin artabileceğini belirten Yavuz, uygun olmayan materyallerin ise alerjik reaksiyon, doku irritasyonu ve tedavi başarısızlığı gibi sonuçlar doğurabileceğini söyledi. Bunun yanı sıra doğru tanı ve tedavi planlamasının yapılmamasının mevcut sağlık sorunlarının ilerlemesine neden olabileceğine dikkat çekti.
Hastaların klinik seçimi sırasında bazı önemli uyarı işaretlerini göz önünde bulundurması gerektiğini belirten Yavuz, sterilizasyon işlemleri hakkında bilgi verilmemesi, paketli aletlerin hasta önünde açılmaması, tek kullanımlık malzemelerin tekrar kullanılması ve kişisel koruyucu ekipmanların ihmal edilmesinin dikkate alınması gereken durumlar olduğunu kaydetti.
Kliniklerin genel hijyen koşullarının da değerlendirilmesi gerektiğini belirten Yavuz, yalnızca dış görünüşe bakılarak karar verilmesinin doğru olmayacağını vurguladı.
Dr. Öğr. Üyesi Sedanur Yavuz, hastaların dikkat etmesi gereken konulara ilişkin değerlendirmesini şu sözlerle tamamladı:
“Ancak burada yalnızca kliniğin görünümüne bakarak karar vermemek gerekir. Temiz görünen bir klinik mutlaka tüm sterilizasyon standartlarını karşılıyor anlamına gelmediği gibi, küçük bir klinik de standartlara uymuyor anlamına gelmez. En önemli kriter, kliniğin enfeksiyon kontrolü ve hasta güvenliği açısından gerekli prosedürleri sistematik olarak uygulamasıdır.”
Kaynak: BÜLTEN
