Edebiyatın Dünü, Bugünü ve Yarınında Asıl Başarı

Edebiyat dünyasında her dönemin kendine özgü bir dili, anlayışı ve arayışı vardır. Dün başka kelimelerle anlatıyorduk kendimizi, bugün başka imkânlarla sesimizi duyuruyoruz. Yarın belki çok daha farklı araçlarla yazacağız. Fakat değişmeyen bir gerçek var: İnsan, kendinden bir parça bulduğu kelimelere yakınlık duyar.

Bugün edebiyat dünyasında kitapların sayısını, baskı adetlerini, ödülleri, imza günlerini, takipçi sayılarını ve görünürlüğü başarı ölçüsü olarak değerlendirebiliyoruz. Elbette zorlu bir sürecin parçası olan bu unsurların her birinin kendi içinde bir karşılığı var. Ancak bütün bunların ötesinde daha önemli bir soru bulunuyor:

Yazdıklarımız kaç insanın hayatına dokunabiliyor?

Bu durumu yıllar önce yazdığı küçük bir hikâyeyle adeta özetleyen bir hikaye.
Yazar, ülkenin en büyük salonlarında imza günleri yapan, kitapları yüz binler satan, yayınlarda sürekli adı anılan ünlü bir romancıdır. Bir gün taşrada küçük bir kasabada yürürken, eskimiş tabelası olan mütevazı bir sahaf dükkânına girer. Rafın köşesinde kendi adını taşıyan, yıllar önce bastığı kalın ve süslü bir romanını görür. Kitabın yaprakları sararmıştır, belli ki uzun süredir kimse dokunmamıştır.
Tam o sırada dükkâna genç bir kadın girer. Elinde yıpranmış, kapakları yumuşamış, incecik ve adı neredeyse silinmiş bir çocuk masalı kitabı vardır. Sahafa uzatıp şöyle der:
— “Çocukluğumda okuduğum en iz bırakan kitaptı bu... Yıllar geçti, hayatın binbir zorluğuyla boğuştum ama içindeki o küçük karıncanın dostluk cümlesi kulaklarımdan hiç gitmedi. Şimdi kendi kızım okusun istedim, aynısından bulabilir miyiz?”
Ünlü yazar raflardaki kendi ihtişamlı kitaplarına bakar; bir de o incecik, adı unutulmuş masal kitabına... Ve anlar ki; yüz binlerce satan o kalın kitaplar sadece vitrinleri süslemiştir, ama o incecik masal bir insanın hayat köküne yerleşmiştir.
İşte edebiyatın özü; zaman, emek ve sonuç üçgeninde gizlidir. Zamanın süzgecinden geçen, yoğun bir emek ve samimiyetle ilmek ilmek işlenen sözler, en nihayetinde bir insanın ruhuna dokunarak gerçek sonucuna ulaşır. Bazen yüzlerce sayfalık bir kitap okurun zihninde tek bir cümleyle yer edinir; bazen bir şiirin birkaç dizesi insanın yıllardır içinde taşıdığı duyguyu tarif eder; bazen de bir çocuk masalı, küçük bir yürekte yıllarca sürecek bir iyilik fikrinin tohumunu eker.
İşte edebiyatın gerçek gücü budur: Okuyucunun hayatına misafir olmak ve oradan ayrılırken bir iz bırakmak. Tabii ki o izi bırakmak için çabalarken, doğru bilgilerle harmanlayarak sunmak, yazmanın en zor kısmıdır. Özellikle çocuk edebiyatında doğru kelimeleri seçerek aktarım yapmak, yazarın işinin en zor noktasıdır.
Bugün daha çok görünmenin, daha çok konuşulmanın ve daha fazla kişiye ulaşmanın yollarını arıyoruz. Oysa görünürlük geçicidir; insanın içinde bıraktığınız iz kalıcıdır.
Yarının edebiyat dünyasında da teknolojiler, yayıncılık anlayışları ve anlatım biçimleri değişebilir. Fakat insanın anlaşılma, hissedilme ve kendinden bir parça bulma ihtiyacı değişmeyecektir.
Bu nedenle edebiyatın başarısını yalnızca kaç kitap bastığımızla, kaç etkinliğe katıldığımızla ya da ne kadar konuşulduğumuzla ölçmemeliyiz.
Belki de kendimize sormamız gereken en önemli soru şudur:
Yazdıklarımızı okuyan kaç insan, o satırlarda kendini buldu? Kaçının düşüncesine, duygusuna ya da hayatına küçük de olsa bir dokunuş yapabildik?
Çünkü edebiyat, yalnızca kelimeleri yan yana getirmek ya da iyi sunmak değil; o kelimelerle insanın içinde bir karşılık bulabilmektir.
Ve bence gerçek başarı, adımızın kaç yerde anıldığı değil, kelimelerimizin kaç insanın hayatında yaşamaya devam ettiğidir.