Dr. Mustafa TorunEnfeksiyon Hastalıkları UzmanıSağlığın Sosyalizasyonu ve Koruyucu Hekimlik mi?
Gelin konuyu anlaşılması için sorulu yanıtlı anlatmaya çalışalım. Bu arada Prof. Dr. Nusret Fişek Hocamızı SAYGI ve SEVGİYLE analım…
Sağlığın sosyalizasyonundan ne anlıyoruz?
Sağlığın alınıp satılan bir mal değil, devletin herkese eşit sunması gereken bir hak olması demektir. 1961’de Nusret Fişek’in çıkardığı 224 sayılı yasa bunun temelidir. Yani sağlıkta piyasalaştırma değil, sosyalleştirmedir. Herkese, her yerde, parasız, eşit sağlık hizmeti sunumudur…
Koruyucu hekimlik nedir? Neden tedavi hekimliğinden öncelikli ve üstündür?
Hastayı hasta olmadan korumaktır. Hastalanınca tedavi etmek pahalı ve geç olup, acılıdır. Koruyucu Hekimlik ise: Temiz su, aşı, sağlıklı gıda, anne takibi, kanser taraması demektir. 1 Türk lirası koruyucu hizmet, 10 Türk liralık tedavi masrafını önler.
Türkiye koruyucu hekimliği neden terk etti?
1980’den sonra sağlıkta dönüşüm adı altında sağlık ticarileşti. Hastane sayısı artmasına rağmen, Sağlık Ocakları kapatıldı. Aile hekimliği performansa bağlandı. Hekim hasta bakmaya, hasta müşteri olmaya zorlandı. Sistem koruyan değil, ameliyat eden hekimi giderek ödüllendirmeye evrildi.
Sağlık ocağı ile aile hekimliği arasındaki fark nedir?
Sağlık ocağı bölge tabanlıydı. Hekim mahallesini tanıyıp, ev ziyaretine giderdi. Suyuna, çöpüne bakardı. Aile hekimliği liste tabanlı, performansa dayalı bir duruma sokuldu. Hekim artık hastanın değil, sistemin memuru gibidir. Sosyalleştirme ekibi olarak; Hekim + Hemşire + Ebe + Çevre Sağlıkçısı birlikte çalışırdı…
Neden hâlâ en çok enfeksiyon hastalıklarıyla uğraşıyoruz?
Çünkü altyapı bozuldu. Verem, kızamık, ishal... Bunlar mikroptan çok, yoksulluk hastalığıdır. Kanalizasyon, temiz su, kalabalık ev, aşıya ulaşamama varsa hastalığın geri dönmesi kolaydır. Kızamık salgını bir virüs salgını değil, Koruyucu Hekimlik sisteminin çöküşüdür.
Aşı karşıtlığı neden arttı?
Çünkü devlet aşıya güveni kaybetti. Aşı zorla değil, anlatarak, ikna edilerek yapılır. Eskiden sağlık ocağı hemşiresi kapı kapı gezer, anneyi ikna ederdi. Şimdi randevu sisteminde kimse anlatmıyor. Boşluğu maalesef sosyal medyadaki yalanlar dolduruyor.
Ana-çocuk sağlığı neden bir ülkenin aynasıdır?
Bir ülkede bebek ölüm hızı neyse, o ülkenin adaleti odur. Anne doğumda ölüyorsa, bebek ilk yılında ölüyorsa orada sistem yok demektir. Koruyucu hekimlik önce gebeyi, lohusayı, bebeği korur. Nusret Fişek hocamız devamlı bunu söylerdi “Bebeği kurtarmayan ülke geleceğini kurtaramaz”.
Kanser taramaları neden parasız ve zorunlu olmalı?
Meme, rahim ağzı, kalın bağırsak kanseri erken yakalanırsa %95 iyileşir. Ama tarama paralı veya ulaşılmazsa kadın ancak geç evrede gelir. Koruyucu hekimlikte tarama lüks değil, haktır. Her kadına 2 yılda bir mamografi devlet tarafından yapılmalıdır.
İşçi sağlığı koruyucu hekimliğin bir parçası mı?
En önemli parçasıdır. Madende, inşaatta, tekstilde ölen işçi tedavi eksikliğinden değil, “Koruyucu Önlem” yokluğundan ölüyor. İşyeri hekimi patronun değil, işçinin hekimi olmalıdır. Meslek hastalıkları en çok gizlenen hastalıklardır.
Çevre sağlığı ile ruh sağlığı bağlantılı mıdır?
Doğrudan bağlantılıdır. Havası kirli, suyu pis, gürültülü, yeşilsiz mahallede çocuk astım olur, yaşlı depresyona girer. Sağlığın sosyalizasyonu çevreye de bakar. Park, temiz hava, güvenli sokak bir ilaçtır.
Günümüzde aile hekimi koruyucu hizmet yapabiliyor mu?
Yapmak istiyor ama yapamıyor. Günde 70 hasta bakmak zorunda olan hekim gebeyi nasıl izlesin, çocuğu nasıl takip etsin? Performans sistemi hekimi “müşteri memnuniyeti”ne zorluyor. Hekim tükenmiş olup, Koruyucu Hekimlik için hekime zaman lazımdır. Hasta başına 5 dakika değil, 30 dakika lazımdır.
Özel hastaneler koruyucu hekimlik yapar mı?
Yapmaz, yapamaz. Çünkü koruyucu hekimlikten para kazanılmaz. Sağlam insanı korumak kâr getirmez. Özel sektör hasta insanı sever ve onu ister. Bu yüzden “Koruyucu Hizmetler” ancak kamu eliyle, kâr amacı gütmeden yapılır.
Koruyucu hekimlikte hemşire ve ebenin rolü nedir?
Açık söyleyeyim, temel direktir. Eskiden ebe köyün anasıydı. Doğumu, aşıyı, gebe takibini ebe yapardı. Bugün ebe ve hemşire masa başında evrak dolduruyor. Onları sahaya çıkarmadan Koruyucu Hekimlik olmaz.
Pandemide neler öğrendik?
En büyük ders; Sağlığı piyasaya bırakırsan pandemide maske bile bulamazsın. Küba, Vietnam gibi koruyucu sistemi güçlü ülkeler daha az ölümle pandemiyi atlattı. Türkiye’de filyasyon yapan sağlık ocakları olsaydı, daha az insan ölürdü. Pandemi Koruyucu Hekimliğin ne kadar yaşamsal olduğunu gösterdi…
Sağlık haktır diyorsak ne yapmalıyız?
Sağlık Ocakları Modelini geri getirmeliyiz. Her mahalleye ekip kurmalıyız. Koruyucu hizmetleri parasız, herkese eşit yapmalıyız. Aşı, tarama, gebe takibi ücretsiz olmalıdır. Hekimi tüccar değil, halkın hekimi yapmalıyız. Performans değil, nüfus sağlığı esas alınmalıdır. Sağlık bir haksa, onu ancak sosyalleştirerek koruyabiliriz.
Sözlerimi Fahri Kayahan’dan alınma güzel bir Malatya türkü sözleriyle tamamlayayım. Hekim hekim dolaşma dönemi umarım biter.
“Kalbimde bir yara var.
Mektubum git yara var.
Hekim hekim dolaşalım.
Ne ilaç ne çare var…”
Sevgiler…
