Çocukluk döneminde genellikle hareketlilik ve dikkat dağınıklığıyla kendisini gösteren Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu (DEHB), yetişkinlikte farklı belirtilerle günlük yaşamı etkilemeye devam edebiliyor. Zihinsel huzursuzluk, sorumlulukları yerine getirmekte zorlanma, zamanı doğru yönetememe ve işleri sürekli erteleme gibi durumlar, bireylerin hem özel hem de profesyonel yaşamlarında çeşitli sorunlara neden olabiliyor.
Klinik Psikolog Burçin Deniz, yetişkinlik döneminde DEHB'nin ortaya çıkardığı güçlükler, kişiler arası ilişkiler üzerindeki etkileri ve günlük yaşamı kolaylaştırabilecek yöntemler hakkında değerlendirmelerde bulundu.
Çocukluk dönemindeki belirgin fiziksel hareketliliğin yetişkinlikte daha çok içsel huzursuzluk şeklinde görülebildiğini belirten Deniz, DEHB'nin temelinde planlama, organizasyon, öncelik belirleme, dürtü kontrolü ve duygu düzenleme alanlarındaki güçlüklerin bulunduğunu ifade etti.
Yapılması gerekenlerin farkında olmasına rağmen harekete geçmekte zorlanan bireylerin zaman yönetimi konusunda da sorun yaşayabildiğini kaydeden Deniz, geç kalma, randevuları unutma ve görevleri son ana bırakmanın sık karşılaşılan durumlar arasında yer aldığını söyledi.
İŞ HAYATINDAN SOSYAL YAŞAMA KADAR ETKİLİ OLUYOR
DEHB'nin yalnızca dikkat ve odaklanma sorunlarından ibaret olmadığını vurgulayan Klinik Psikolog Burçin Deniz, bu durumun ev yaşamından finansal kararlara, iş ilişkilerinden romantik ilişkilere kadar geniş bir alanda etkisini gösterebildiğini belirtti.
Rutin sorumlulukların gözde büyümesi, işlerin sürekli ertelenmesi ve son dakikada yoğun bir çabayla tamamlanmaya çalışılması bireylerde tükenmişliğe yol açabiliyor. Fiziksel alanlarda ve dijital ortamlarda düzeni korumakta zorlanma, kişisel eşyaları sık sık kaybetme ve günlük organizasyonu sürdürememe de yaşam kalitesini olumsuz etkileyebiliyor.
Finansal konularda da çeşitli güçlüklerin yaşanabildiğini belirten Deniz, dürtüsel alışverişler, bütçe planlamasında zorlanma ve fatura ödemelerini unutma gibi davranışların maddi sorunlara neden olabileceğini ifade etti.
Profesyonel yaşamda ise detayları gözden kaçırma, verilen görevleri unutma, rutin işleri takip edememe ve sık iş değiştirme gibi durumların bireylerin performansını etkileyebildiğini belirten Deniz, DEHB'li kişilerin zaman zaman tembellik veya sorumsuzlukla etiketlenmesinin öz saygılarını ve iş motivasyonlarını zedeleyebildiğini söyledi.
İLİŞKİLERDE YANLIŞ ANLAŞILMALAR YAŞANABİLİYOR
Yetişkinlikte DEHB'nin etkilerinin özellikle ikili ilişkilerde belirginleşebildiğine dikkat çeken Klinik Psikolog Burçin Deniz, dikkat dağınıklığı ve unutkanlığın partnerler arasında iletişim sorunlarına yol açabildiğini aktardı. Karşı taraf konuşurken zihnin başka konulara yönelmesi, söylenenlerin unutulması veya konuşmaya yeterince odaklanılamaması, partner tarafından ilgisizlik ya da sevgisizlik olarak yorumlanabiliyor. Duyguları düzenlemekte yaşanan güçlükler nedeniyle ortaya çıkan ani öfke tepkileri ve düşünmeden söylenen sözler de ilişkilerde kırgınlıklara neden olabiliyor.
Ev işlerinin paylaşımı, günlük planlamalar ve ortak sorumlulukların takibinde yaşanan aksamaların çiftler arasında gerginlik yaratabildiğini belirten Deniz, bu süreçte karşılıklı anlayışın önemine işaret etti.
KÜÇÜK ADIMLAR GÜNLÜK YAŞAMI KOLAYLAŞTIRABİLİR
DEHB ile baş etme sürecinde bireylerin günlük yaşamlarını daha yönetilebilir hale getirecek pratik yöntemlerden yararlanabileceğini belirten Klinik Psikolog Burçin Deniz, özellikle hatırlatıcı araçların ve görevleri küçük parçalara ayırmanın fayda sağlayabileceğini söyledi. Alarm kurmak, not kağıtları kullanmak ve akıllı telefonlardan hatırlatıcı desteği almak, unutkanlığın oluşturduğu yükü azaltabiliyor. Büyük ve karmaşık görünen işleri daha küçük adımlara bölmek ise erteleme davranışının önüne geçmeye yardımcı olabiliyor.
Yaşanan aksaklıklar karşısında kişinin kendisini suçlamak yerine çözüm üretmeye odaklanmasının önemini vurgulayan Deniz, şu önerilerde bulundu:
“Her şeyi akılda tutmaya çalışmanın yarattığı tükenmişlik hissini azaltmak için alarm, post-it ve akıllı telefonları rehber edinmek ve gözde büyüyen işleri minik parçalara bölerek erteleme davranışını aşmak rahatlatıcı bir adım olabilir. Yaşanan aksaklıkta kendini hırpalamak yerine ‘Bu durumun getirdiği bir zorlukla karşı karşıyayım, şimdi ne yapabilirim?’ gibi çözüm odaklı bir yaklaşım benimsemek süreci yönetmeyi kolaylaştırabilir. İkili ilişkilerde ise yaşanan dalgınlıkları ‘beni önemsemiyor’ diye kişisel algılamak ve suçlayıcı dil kullanmak yerine, iki tarafın da süreci aşmak için birbirine destek olması ilişkileri güçlendirir. DEHB’li bireylerin duygu düzenleme güçlükleri nedeniyle ani ve fevri tepkiler verdiği, öfkesini kontrol etmekte zorlandığı anlarda durabilmesi ve ortamdan kısa bir süre uzaklaşarak sakinleşmesi ve ardından duygularını daha sağlıklı bir dille ifade etmeyi öğrenmesi çatışmaların önlenmesine yardımcı olabilir”
FİNANSAL KARARLARDA 24 SAAT KURALI
DEHB'nin günlük yaşamdaki etkilerinin anlaşılmasının, yaşanan sorunların görmezden gelinmesi anlamına gelmediğini belirten Deniz, özellikle ortak yaşamda sorumlulukların paylaşılması ve karşılıklı ihtiyaçların açıkça ifade edilmesi gerektiğini söyledi. Dürtüsel harcamaların kontrol altına alınması için alışveriş kararlarının ertelenebileceğini belirten Deniz, internet alışverişlerinde sepeti onaylamadan önce 24 saat beklemenin, mağazalarda ise satın alma kararı öncesinde kısa bir mola vermenin yararlı olabileceğini ifade etti.
Faturaların otomatik ödeme talimatına bağlanması ve harcamaların bütçe planlama araçlarıyla takip edilmesinin de finansal düzenin korunmasına yardımcı olabileceğini kaydeden Deniz, çözüm yöntemlerinin kişisel ihtiyaçlara göre belirlenmesi gerektiğini vurguladı.
PSİKOTERAPİ VE PSİKİYATRİK DEĞERLENDİRME ÖNEMLİ
DEHB ile mücadelede davranışsal ve bilişsel yöntemlerin profesyonel destek sürecinde ele alınmasının önemine değinen Klinik Psikolog Burçin Deniz, bireyin yaşadığı güçlüklerin kapsamına göre kişiye özel bir yol haritası oluşturulması gerektiğini belirtti. Psikoterapinin günlük yaşam becerilerinin geliştirilmesine, duygu düzenlemesine ve davranışların kontrol edilmesine katkı sağlayabileceğini ifade eden Deniz, psikiyatrik değerlendirmenin de tedavi sürecinde önemli bir yere sahip olduğunu söyledi.
Deniz, “Psikiyatrik değerlendirme ile psikoterapinin eş zamanlı yürütülmesinin yaşam kalitesini artırıcı etkisi görülmektedir” diyerek profesyonel desteğin önemini vurguladı.
Kaynak: BÜLTEN
